Iδέες, ένταση, πραγματικότητα

Έργο του K. Μορταράκου από την ατομική έκθεσή του στις «Νέες Μορφές»

«Οι καλοί ζωγράφοι είναι βαρόμετρα, οιωνοσκόποι των καιρών», λέει η φιλοσοφία
της τέχνης – διά στόματος Π. Μιχελή – και πράγματι αυτό το ρητό επιβεβαιώνεται
όταν αντικρύζουμε νέες εικαστικές προτάσεις. Αναφερόμαστε βέβαια σε εκθέσεις
που προέκυψαν από κάποιον προβληματισμό και κάποιο προσωπικό βίωμα – μία
έρευνα και μία σειρά ερωτημάτων που ο καλλιτέχνης θέτει στον εαυτό του, τα ζει
και στο τέλος δίνει απαντήσεις – όχι από ξενέρωτη «βιβλιογραφική ενημέρωση»
από περιοδικά ή καταλόγους μπιενάλε.

Ζωγράφους σαν τον Κυριάκο Μορταράκο (γ. 1948) και τον Γιάννη Λασηθιωτάκη (γ.
1956) δεν έχουμε πολλούς. Ίδιας γενιάς σχεδόν, εμφανίστηκαν τη δεκαετία του
1980 και ακολούθησαν δρομολόγια με αρκετούς κοινούς παράγοντες, αλλά με
περισσότερες διαφορές. Τους συνδέει η ενασχόλησή τους με τη διάλυση της φόρμας
– ένας σχεδιαστικός εξπρεσιονισμός – και τους αντιδιαστέλλει το άλλο άκρο, το
προσωπικό έρμα τουύ καθενός στις περιπέτειες της τέχνης του εδώ και είκοσι
χρόνια: Ο ρεαλισμός για τον Λασηθιωτάκη και η ιδεοκρατική προσέγγιση για τον
Μορταράκο. Ο λόγος που τους σχολιάζουμε εδώ μαζί είναι ότι ακριβώς αυτά τα
ξέχωρα δρομολόγια εγγίζουν τώρα ένα κοινό συμπέρασμα, και καθώς πρόκειται για
καλλιτέχνες έγκυρους και γνήσιους, το μήνυμα έχει γενικότερη σημασία.

Ο Μορταράκος καθιερώθηκε τη δεκαετία του ’80, τότε που στη ζωγραφική
μας όλα τα χρώματα και τα σχήματα έγιναν ένα επαναστατικό «χύμα» πάνω στον
μουσαμά, σαν αίμα που έρρεε και έψαχνε ένα καινούριο δοχείο-σχήμα. Άλλοι (M.
Θεοφυλακτόπουλος, Στ. Ιωάννου, Τρ. Πατρασκίδης) έμειναν στη «ζωγραφική επί
επιφανείας», δηλαδή στο τελάρο, και άλλοι (Δ. Σακελλίων, B. Ξένου) έβγαλαν τις
φόρμες στις τρεις διαστάσεις και προχώρησαν σε κατασκευές. Ως προς τον
Μορταράκο, οι μετεξελίξεις αυτές έδειξαν ότι ο κεντρικός προβληματισμός του
ήταν οι έννοιες της ζωγραφικής, όχι το χρώμα καθαυτό ούτε η ύλη. Στην τωρινή
έκθεση αντικρύζουμε μάλιστα πίνακες που μοιάζουν με σχεδιαγράμματα,
τετραγωνάκια με λόγια τοποθετούνται πάνω στο απλωμένο χρώμα, κάτι σαν
μεγεθυμένα τετράδια εικαστικών σημειώσεων, με σκόρπια στερεότυπα από
ευανάγνωστες φόρμες, όπως π.χ. ένα λουλούδι, μια καρέκλα, ένα κρεβάτι ή – το
από εικοσαετίας στάνταρ μοτίβο του – ένα τραπέζι. Ο ζωγράφος αυτήν τη φορά
είναι πιο ώριμος από ποτέ και – μαζί με τη στοχαστικότητα πάνω στη φόρμα, στην
ιδέα – μας μεταδίδει και την υπαρξιακή, σχεδόν, αγωνία του για ό,τι επιχειρεί,
με αποτέλεσμα να είναι μια εξομολόγηση, συχνά γοητευτική.

Για τον Λασηθιωτάκη ο «δεύτερος εαυτός», τον οποίο ξαναζωντανεύει
ατόφιο σ’ αυτήν την έκθεση, είναι ο ρεαλισμός. Υπήρχε βέβαια σ’ όλη την
προηγούμενη δουλειά του, ακόμα και όταν δεν ζωγράφιζε ανθρώπους σε εσωτερικούς
χώρους όπως τώρα. Στα νέα έργα, όμως, η πραγματικότητα είναι ένα βίωμα που
ξεχειλίζει, με την περιγραφή καταστάσεων καθημερινότητας και
αυτοπροσωπογραφίας, επικοινωνιακής βίας και με τη στερεότυπη φωτιστική ένταση
της καθαρόαιμης ρεαλιστικής ζωγραφικής που μισοσβήνει τις φόρμες σαν να είναι
«κοντρ λιμιέρ». Ο ζωγράφος θυμάται τα έργα της εκκίνησής του (εξπρεσιονισμός,
κριτικός ρεαλισμός, ποπ) προ εικοσαετίας, επιχειρεί συγκεφαλαίωση της πορείας
του και το πετυχαίνει νομίζω με αυτά τα ώριμα, συχνά σκληρά και πάντως
ειλικρινή, δυναμικά, έργα.

Αυτή η προσωπική ανακεφαλαίωση πορείας καθενός απ’ τους δύο ζωγράφους εμμέσως
δηλώνει και άλλα: Πίστη στη ζωγραφική επιφάνεια, στην αναπαράσταση γενικότερα.
Εμπλουτίζει έτσι την τέχνη μας με έργα ώριμα, που όμως μοιάζουν φρέσκα,
αυτοφυή, «γεννηθέντα και ου ποιηθέντα».

INFO

Λασηθιωτάκης Γιάννης, Ατομική Έκθεση Ζωγραφικής, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών,
Γλύκωνος 4 Δεξαμενή, τηλ. 210-72.13.938, μέχρι 5 Μαρτίου

Μορταράκος Κυριάκος, Ατομική Έκθεση Ζωγραφικής, «Νέες Μορφές», Βαλαωρίτου 9,
τηλ. 210-36.16.165, μέχρι 5 Μαρτίου