Θολώνει το «κρύσταλλο» του Bορείου Aιγαίου

Επικίνδυνες χημικές ουσίες που μεταφέρονται από ποτάμια και τη Μαύρη Θάλασσα,
μέσω του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, απειλούν να φέρουν τα πάνω κάτω στο
άλλοτε παρθένο οικοσύστημα του Αρχιπελάγους.

Λιπαντικά, ορυκτέλαια, βιομηχανικά, γεωργικά και αστικά απόβλητα, καταλήγουν
στην περιοχή χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να διασκορπιστούν μακρύτερα. Παρά το
γεγονός ότι το Βόρειο Αιγαίο είναι αρκετά βαθύ, φθάνει περίπου τα 1.200 μέτρα,
τα νερά του δεν μπορούν σε μεγάλο βαθμό να αλληλεπιδράσουν με τα νερά του
Νοτίου Αιγαίου εξαιτίας της τοπογραφίας του πυθμένα. H ανταλλαγή νερών μεταξύ
Βορείου και Νοτίου Αιγαίου δεν είναι δυνατή για βάθη νερού μεγαλύτερα από 200
μέτρα.

Έτσι λοιπόν, η συσσώρευση των ρύπων, που άρχισε να παρατηρείται πριν από
μερικά χρόνια, φαίνεται πως έχει αποκτήσει μεγάλη δυναμική, προκαλώντας έντονη
ανησυχία στους ειδικούς. H εμφάνιση μεγάλων ποσοτήτων φυτοπλαγκτού, το οποίο
αναπτύσσεται όταν τα νερά είναι ευτροφικά – δηλαδή πλούσια σε θρεπτικά άλατα
και σε πάσης φύσεως ρυπογόνες ουσίες -, καταδεικνύει ότι μια σημαντική αλλαγή
βρίσκεται σε εξέλιξη.

Το τι ακριβώς συμβαίνει στη θαλάσσια περιοχή του Βορείου Αιγαίου ανέλυσαν στο
πλαίσιο της 5ης Διεθνούς Έκθεσης και Συνεδρίου για την Τεχνολογία
Περιβάλλοντος, Heleco’05, οι κ.κ. A. Χατζηκωνσταντίνου, Π. Αγγελίδης και N.
Κωτσοβίνος από το Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του
Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

«H ποιότητα των υδάτων που εισρέουν στο Βόρειο Αιγαίο τόσο από ποταμούς όσο
και από τα Δαρδανέλλια είναι εξαιρετικά επιβαρημένη», σημειώνουν. «Οι εισροές
αυτές αποτελούν την κύρια πηγή εισόδου στο Βόρειο Αιγαίο μετάλλων,
ιχνοστοιχείων, διαλυμένων ή διακριτών σωματιδίων αλλά κυρίως οργανικών ουσιών
και θρεπτικών αλάτων. Είναι σημαντικό να διερευνηθεί η μακροπρόθεσμη
συσσώρευση ρύπων. Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή
εθεωρείτο προ μερικών ετών ολιγοτροφική, δεν είναι ξεκάθαρο τι θα γίνει στο
μέλλον, λόγω των μεγάλων ποσοτήτων θρεπτικών αλάτων που εισρέουν».

Οι κυριότεροι ελληνικοί ποταμοί που εκβάλλουν στο Βόρειο Αιγαίο είναι ο Έβρος,
ο Νέστος, ο Στρυμόνας, ο Αξιός, ο Αλιάκμονας και ο Πηνειός. Από την πλευρά της
Τουρκίας, οι Karamenderes, Bakircay, Gediz, Nehri και Kucukmenderes. H
ποσότητα του νερού που μεταφέρουν στο Αιγαίο όλα αυτά τα ποτάμια,
συμπεριλαμβανομένων χειμάρρων όπως ο Λουδίας και ο Γαλλικός, δεν ξεπερνά τα 20
κυβικά χιλιόμετρα ετησίως.

Σε αυτόν τον όγκο υπάρχουν και πολλές βλαβερές ουσίες, όπως έχουν δείξει και
παλαιότερες μελέτες (1999-2000) από το Εργαστήριο Γεωργικών Φαρμάκων του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το υπουργείο Γεωργίας. Από όλα τα
ποτάμια, ο Έβρος παρουσιάζει την υψηλότερη μέση τιμή σε χλωριούχες, νιτρικές
και θειικές ενώσεις. Ο Αξιός, στο ύψος των Ευζώνων έχει την υψηλότερη
συγκέντρωση σε ολικές φωσφορικές ενώσεις (ακολουθεί ο Έβρος).

Από τις μετρήσεις που έγιναν σ’ αυτά τα δύο ποτάμια βρέθηκαν ποσότητες
καφεΐνης (οργανικός ρύπος), γεγονός που κατά τους ερευνητές σημαίνει ότι
καταλήγουν εκεί αστικά απόβλητα. «Για τον Έβρο υπάρχουν πληροφορίες ότι
δέχεται ανεπεξέργαστα τα αστικά απόβλητα της Αδριανούπολης», τονίζουν οι
επιστήμονες του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου. Σε όλα τα ποτάμια ανιχνεύτηκαν
σημαντικές συγκεντρώσεις ζιζανιοκτόνων (metolachlor, alachlor, atrazine κ.ά.)
και εντομοκτόνων (diazinon, parathion, methyl, monocrotophos, coumaphos κ.ά.),
η παρουσία των οποίων πιθανόν οφείλεται στην εκτεταμένη χρήση τους σε
καλλιέργειες αραβοσίτου, βαμβακιού και ρυζιού.

«Πληγή» η Μαύρη Θάλασσα

H σημαντικότερη πηγή ρύπανσης του Βορείου Αιγαίου είναι η Μαύρη Θάλασσα, που
έχει επιβαρυνθεί σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία 30 χρόνια. Όπως τονίζουν οι
Έλληνες επιστήμονες, η Μαύρη Θάλασσα χρησιμοποιείται ως τόπος απόρριψης
τεραστίων ποσοτήτων βιομηχανικών, γεωργικών, αστικών ακόμη και πυρηνικών
αποβλήτων που παράγονται από τη δραστηριότητα 160 εκατομμυρίων ανθρώπων που
κατοικούν σε 16 χώρες. «H μόλυνση από πετρελαιοειδή εκτιμάται σε περισσότερους
από 100.000 τόνους τον χρόνο, χωρίς να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι παράνομες
απορρίψεις έρματος των δεξαμενόπλοιων, οι οποίες είναι κοινό μυστικό στην
περιοχή», τονίζουν οι επιστήμονες. Έχει υπολογιστεί ότι κάθε χρόνο, περίπου
136 τόνοι λιπαντικών, ορυκτελαίων, καυσίμων ή χημικών, διασκορπίζονται
εξαιτίας ατυχημάτων στη Μαύρη Θάλασσα και από εκεί, μέσω Δαρδανελλίων,
εισρέουν στο Βόρειο Αιγαίο.