Tο «μέσα» και το «έξω» της Tεχεράνης

H μαντίλα της Ναφισέ σκεπάζει ελαφρά το κεφάλι της και ο κρύος αέρας που
κατεβαίνει από το όρος Νταμαβέντ ανεμίζει στα μαύρα της μαλλιά με τις ξανθές
ανταύγειες. Το φεγγάρι ξεπροβάλλει από το χιονισμένο βουνό που δεσπόζει
επιβλητικό πάνω από την Τεχεράνη. Είμαστε καλεσμένοι σε μια συνάντηση φίλων.

Στα καταστήματα καλλυντικών της Τεχεράνης, καλύπτουν τα πρόσωπα των μοντέλων που απεικονίζονται στις δυτικές βαφές μαλλιών επειδή δεν φορούν μαντίλα…

H πόρτα του σπιτιού ανοίγει και μια νέα, όμορφη γυναίκα με στενό τζιν και
μαύρο μπλουζάκι χωρίς μανίκια μάς υποδέχεται με χαμόγελο. H Ναφισέ βγάζει το
παλτό και τη μαντίλα της, τα αφήνει στον διάδρομο μαζί με τα παλτά και τις
μαντίλες των υπόλοιπων καλεσμένων και μπαίνουμε στο σαλόνι. Άνδρες και
γυναίκες, όλοι σχεδόν γύρω στα τριάντα, άλλοι όρθιοι, άλλοι στους καναπέδες
και τις πολυθρόνες, συζητούν και γελούν.

Στο μεγάλο τραπέζι διάφορα φαγητά και γλυκά, σε ένα τραπεζάκι δίπλα, πολλών
ειδών οινοπνευματώδη και αναψυκτικά. Οι γυναίκες είναι όμορφα μακιγιαρισμένες,
με παντελόνια, άλλες με στενά μπλουζάκια, άλλες με πουκάμισα. Βουλιάζω άνετα
σε έναν καναπέ. Αισθάνομαι ξαφνικά ότι είμαι αλλού, σε ένα οποιοδήποτε σπίτι
στην Ελλάδα και για μια στιγμή φοβάμαι ότι τρελάθηκα.

«Στο Ιράν υπάρχει το “μέσα” και το “έξω”. Στο “έξω” κυβερνούν οι ηγέτες της
επανάστασης, στο “μέσα” κυβερνάμε εμείς», μου λέει η οικοδέσποινα που κατάλαβε
ότι τα έχω χαμένα. Το «μέσα» και το «έξω»: «Βεβαίως αυτό δεν έχει θεσπιστεί
από τον νόμο αλλά κανείς δεν έρχεται να ελέγξει τι κάνουμε στο σπίτι μας,
εκτός αν κάνουμε πάρτι με δυνατή μουσική οπότε υπάρχει ο κίνδυνος να έρθει η
Αστυνομία». Από τα δωμάτια μέσα έρχεται η μητέρα της, χωρίς μαντίλα και αυτή,
που διδάσκει σε Πανεπιστήμιο.

«Το καθεστώς θέλει να σκεπάζει τα πάντα. Τις γυναίκες, τις επιγραφές στα
αγγλικά, τις φωτογραφίες των μανεκέν χωρίς μαντίλα στα κουτιά καλλυντικών,
αλλά από κάτω υπάρχει ένας άλλος κόσμος. Ένας κόσμος που ζει, που κινείται,
που βράζει», μας λέει.

Τρόπος ζωής. «Και αυτό που βλέπεις δεν είναι καινούργιο. Και εμείς οι
πιο μεγάλοι βρισκόμαστε με τους φίλους μας σε σπίτια και το κάναμε πάντα. Δεν
είναι αντίσταση, δεν είναι μόδα, είναι απλά ο τρόπος ζωής μας», συνεχίζει
ανάβοντας ένα τσιγάρο.

«H ιρανική κοινωνία μετά την επανάσταση του Χομεϊνί δεν έγινε πιο ισλαμική, τα
τζαμιά δεν έχουν περισσότερο κόσμο από όσο είχαν την περίοδο του Σάχη. Μάλλον
το αντίθετο. Το κράτος αυτοαποκαλείται ισλαμικό, ισχύουν νόμοι που κατά
βούληση βαφτίζονται “ισλαμικοί”, αλλά ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας
παραμένει κοσμικό και μακριά από εξτρεμισμούς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν
είναι συντηρητικό».

H μαντίλα. «Βεβαίως, στην πλειονότητα των σπιτιών στο Ιράν, οι γυναίκες
δεν είναι ντυμένες έτσι και φορούν τη μαντίλα ή το τσαντόρ όταν υπάρχουν ξένοι
αλλά αυτό είναι στη μουσουλμανική παράδοση και υπάρχει εδώ και αιώνες», λέει
καπνίζοντας και με ρωτάει ρητορικά: «Στην Τουρκία για παράδειγμα, που είναι
αυστηρά κοσμικό κράτος, οι περισσότερες γυναίκες δεν φοράνε τη μαντίλα και
μέσα στο σπίτι τους;». H σημαντικότερη επίτευξη των αλλαγών που έγιναν μετά
την άνοδο στην προεδρία του Χατεμί, είναι ακριβώς ότι το «μέσα» έχει βρει
τρόπους να υπάρχει και στο «έξω»: Το δείχνουν τα ανάλαφρα κεφαλομάντιλα που
καλύπτουν μόνο το πίσω μέρος του κεφαλιού, αφήνοντας ελεύθερα τα μαλλιά
μπροστά – σε πλήρη αντίθεση με τις παραδοσιακές ισλαμικές επιταγές που ισχύουν
σε όλες τις μουσουλμανικές χώρες -, τα έντονα χρώματα των ρούχων, το μακιγιάζ,
τα καφέ όπου μπερδεύονται άντρες και γυναίκες. Χαρακτηριστική επίσης είναι η
παρουσία τού «μέσα» στο Ίντερνετ όπου αγόρια και κορίτσια επικοινωνούν
καθημερινά και ανταλλάσσουν φωτογραφίες, χωρίς βεβαίως μαντίλες και αυστηρά
κουμπωμένα πουκάμισα.

Διπλές ζωές. «Εδώ και ενενήντα χρόνια αναγκαζόμαστε όλοι να λέμε ψέματα
και να ζούμε διπλές ζωές: άλλη μέσα, άλλη έξω», μου λέει με θλιμμένο χαμόγελο
μια πανέμορφη κοπέλα και συνεχίζει: «Πριν από την επανάσταση, ο Σάχης
απαγόρευε τη μαντίλα στους δημόσιους χώρους και οι γυναίκες φορούσαν τις
μαντίλες μέσα στα σπίτια τους. Τώρα συμβαίνει το αντίθετο». «Το νόμιμο και το
παράνομο έχουν μπερδευτεί και όλα καλύπτονται από ένα γκρίζο σύννεφο
αβεβαιότητας. Συνηθίσαμε πια αλλά είμαστε κουρασμένοι και στο βάθος
υποφέρουμε».

H βραδιά έφτασε στο τέλος της, οι καλεσμένοι φεύγουν. H Ναφισέ φοράει το παλτό
και τη μαντίλα της. H πόρτα πίσω μας κλείνει και το νυχτερινό αγιάζι με
προειδοποιεί σκληρά ότι είμαστε τώρα στο «έξω».