Tέχνη της Mπιενάλε ή του καναπέ;

Το έργο του Μάριου Σπηλιόπουλου, στην έκθεση «Visions». Σκορπισμένα προσωπικά αντικείμενα, αναμνηστικά που θυμίζουν τα «Περιεχόμενα συρταριού» του N. Γ. Πεντζίκη

Σε έξαρση οι εκθέσεις νεωτεριστικής τέχνης, ανανεώνουν το τοπίο, αλλά
ταυτόχρονα και πολλά καίρια ερωτήματα για τη φυσιογνωμία και τις προοπτικές της.

Πού βαδίζει η πολύ σύγχρονη – η αβανγκάρντ, όπως λεγόταν παλιότερα – τέχνη
στην Ελλάδα; Όχι, δεν ρωτάμε για την επιφανειακή πλευρά της – την
επινοητικότητα των εκφράσεων – που αντικρύζουμε τακτικά στις μικρές
περιθωριακές (;) γκαλερί του Ψυρή ή σε επιχορηγούμενες από το κράτος μεγάλες
εκθέσεις, αλλά για την πιο εσωτερική, αυτή που καθορίζεται από ψυχικές
νοοτροπίες καλλιτεχνών και – κυρίως – από τις πωλήσεις της, ό,τι τέλος πάντων
ορίζει πιο κυνικά τη μοίρα και τις προοπτικές της.

H άνθηση της τελευταίας δεκαετίας βασίστηκε κυρίως σε κρατικές επιχορηγήσεις
που θέλησαν να δείξουν εκσυγχρονισμό – καλώς καμωμένες, τέλος πάντων, εφόσον
τυχόν βοηθήσουν στην επέκταση στην αγορά των «νέων προϊόντων» -, αλλά, καθώς
φαίνεται, αυτή η περίοδος χάριτος δεν έχει άλλα περιθώρια. H ιστορική γκαλερί
«Άρτιο» έκλεισε, η υπερμοντερνίζουσα «Art Athina» των αιθουσαρχών καλείται να
αυτοχρηματοδοτηθεί και να μην εθίζεται στη μόνιμη επιχορήγηση του ΥΠΠΟ, το
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) το ίδιο, ενώ το ΔΕΣΤΕ μπαίνει σε φάση
επαναπροσανατολισμού, όπως μαθαίνουμε, ιδίως μετά τη στροφή στη ζωγραφική που
έδειξε στην «Tate» η Συλλογή Σάατσι.

«Θα γίνει επιτέλους κάποια προσπάθεια ώστε να βρεθεί κοινός τόπος
δράσης αυτής της τέχνης με την ελληνική κοινωνία;», αναρωτιόμαστε. Είναι
δυνατόν όλοι, οι εκατοντάδες ταλαντούχοι καλλιτέχνες που εμφανίστηκαν στη
«μετά τον Νίκο Κεσσανλή» εποχή (1981 κ.εξ.), να αρκούνται στο να δείχνουν την
έρευνά τους, σαν να περνούν εξετάσεις, και να ζουν κατόπιν ως καθηγητές; Τόσο
κακό είναι να καταδεχθούν να αγαπηθούν και να αγορασθούν από το ευρύ φιλότεχνο
κοινό, με έργα κατάλληλα και για Μπιενάλε και για καναπέ;

Αφορμή για να θυμηθούμε αυτά τα ερωτήματα ήταν, κατ’ αρχήν, η πετυχημένη
πανβαλκανική «Cosmopolis», την οποία οργάνωσε το Κρατικό Μουσείο Θεσσαλονίκης,
στην κορύφωσή τους όμως συνετέλεσαν ορισμένες εκθέσεις στην Αθήνα.

H επιβλητική «Visions» (στο ξενοδοχείο «Imperial») πρώτα πρώτα,
οργανωμένη από την Γκαλερί Καπάτος, με συμμετοχή 30 αξιόλογων ή και κορυφαίων
νεώτερων καλλιτεχνών. H έκθεση είναι μουσειακών διαστάσεων, πολύ προσεγμένη,
έχει εύστοχο σκεπτικό και ενδιαφέροντα αποτελέσματα, διευρύνει το φιλότεχνο
κοινό, μακάρι να βλέπαμε τέτοιες «παρεμβάσεις» και από το ΕΜΣΤ. Κάθε
καλλιτέχνης μεταμόρφωσε από ένα δωμάτιο του ξενοδοχείου σε έργο του
(εγκατάσταση, βίντεο κ.λπ., κάπως σαν το δωμάτιο – έργο του Σβίτερς
προπολεμικά), δηλώνοντας αφενός το εκφραστικό του ιδιόλεκτο και αφετέρου τη
φιλοσοφία του ως προς τον «κοινό – προσωρινό χώρο», όπως πράγματι είναι ένα
δωμάτιο ξενοδοχείου. H ιδέα του κ. Καπάτου είναι έξυπνη, η επιλογή καλλιτεχνών
αντιπροσωπευτική. H συμπόρευση τεχνοκριτικών – επιμελητών ανεξήγητη, αλλά
χωρίς συνέπειες. Ξεχωρίσαμε τα έργα των N. Αλεξίου, M. Λοϊζίδου, A.
Παπαδημητρίου, M. Σπηλιόπουλου, Θ. Τότσικα κ.ά.

Όμως στο βάθος βάθος μάς έμεινε η ίδια απορία που εκφράσαμε και πριν από
χρόνια όταν είχαμε δει ανάλογη έκθεση της ίδιας γκαλερί σε άλλο ξενοδοχείο:
είναι δυνατόν το ιδεολογικό μήνυμα του καλλιτέχνη να είναι ο πλήρης – αλλά και
προσωρινός – προσεταιρισμός του χώρου που του δίνεται; Τα περισσότερα έργα δεν
έχουν δυνατότητα επανεγκατάστασης, έχουν τη εφήμερη μοναδικότητα μιας ζαριάς
στον χρόνο και στις συνθήκες που έγιναν, ούτε εκεί μπορούν να παραμείνουν ούτε
σε σπίτια χωράνε, χρειάζονται μουσεία και αχανείς χώρους που δεν υπάρχουν ούτε
εδώ ούτε πουθενά στον κόσμο, πλέον, μια εγωκεντρική ρητορική της ύλης από το
1960, στη σημερινή εποχή των συμπυκνωμένων ψηφιακών bytes.

Στη «Μέδουσα» της M. Δημητριάδη, είδαμε επίσης μία έγκυρη τεχνοκριτικό,
την κυρία Λ. Τσίκουτα να επιλέγει και να επιμελείται τις «Αναδύσεις –
Πραγματικότητες» με έργα-εγκαταστάσεις των Μπ. Βενετόπουλου, M. Κάσση, B.
Νομίδου και Στ. Στάμου, εδώ η ποιότητα είναι επίσης υψηλή, αλλά τα έργα πιο
«συμπαγή», πιο κατάλληλα για σύγχρονους σπιτικούς-εργασιακούς χώρους, έτοιμα
για ενσωμάτωση στην κοινωνική χρήση. Με ανάλογες εντυπώσεις φύγαμε και από την
έκθεση του M. Χαζηπατέρα (Antonopoulou Art), ο οποίος τώρα συμπυκνώνει σε
επίτοιχα σχεδιάσματα τους πολυπολιτισμικούς προβληματισμούς του, από της E.
Τσαντίλα (Batagianni Galelry), η οποία μεταφέρει τις βιντεοεικόνες σε δύο
διαστάσεις, καθώς και από την «A-Δ» του κ. Π. Αραπίνη, ιδίως με τoν «Σάτυρο»
του K. Σκαντζή και, βέβαια, την «Υφήλιο» του επιφανούς Jan Fabre, που είχαμε
ξεχωρίσει και στο Outlook για τη «Χελώνα» του.

INFO

«Visions», έκθεση – εγκατάσταση έργων από 30 καλλιτέχνες σε δωμάτια του
ξενοδοχείου «Imperial», Πλατ. Καραϊσκάκη, Μεταξουργείο, τηλ. 210-5201.600, έως
19 Φεβρουαρίου

«Αναδύσεις – Πραγματικότητες», Μπ. Βενετόπουλος, M. Κάσση, B. Νομίδου, Στ.
Στάμος (επιμέλεια: Λ. Τσίκουτα), «Μέδουσα», Ξενοκράτους 7, Κολωνάκι, τηλ.
210-7244.552 (έληξε)

«No Visa», σχέδια του Μάρκου Χατζηπατέρα, Α. Antonopolou Art, Αριστοφάνους 20,
Ψυρή, τηλ. 210-3214.994 (έληξε)

«Fabre Jan», γλυπτά του κορυφαίου Βέλγου καλλιτέχνη, «A-Δ», Παλλάδος 3, Ψυρή,
τηλ. 210-3228.785, έως 26 Φεβρουαρίου

«Ξαναδές το», N. Τρανός, Γ. Χαρβαλιάς, K. Σκαντζής, B. Τσώνος, «A-Δ», έως 2
Απριλίου

Ευανθία Τσαντίλα, Σχέδια και βίντεο, Batagianni Gallery, Αγ. Αναργύρων 20-22,
Ψυρή, τηλ. 210-3221.675, έως 12 Μαρτίου.