Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Μερική απασχόληση. Το 1993 η Bank America
Corporation ανακοίνωσε τη μετατροπή 1.200 θέσεων πλήρους απασχόλησης σε
μερικής. Προοπτική, οι 6 στους 10 εργαζόμενοι να απασχολούνται λιγότερες από
20 ώρες την εβδομάδα, με αντίστοιχη μείωση των παροχών. H αρχή έγινε… (από
το «Τέλος της εργασίας» του Τζ. Ρίφκιν).

Οι αόρατοι 45άρηδες…

Ο Μιχάλης πέρασε τα 43 του, αλλά το δώρο γενεθλίων του ήταν αυτό που απεύχεται
καθένας μας. Από τα 23 του εργαζόταν στην Ολυμπιακή και τα τελευταία επτά
χρόνια σε θυγατρική της. Εδώ και τρεις μήνες είναι άνεργος. Με μηνιαίο
γραμμάτιο για στεγαστικό δάνειο στα 800 ευρώ, με δύο παιδιά – θα τα σταματήσει
από το καλό ιδιωτικό σχολείο – και με δεκάδες κλειστές πόρτες μπροστά του.
Μόνο «παρτ τάιμ» δουλειά μπορεί να βρει, που στην καλύτερη περίπτωση θα του
αποφέρει 600 ευρώ τον μήνα. Ο κουμπάρος του – συνάδελφος στην Ολυμπιακή, χωρίς
παιδιά αυτός – είναι πιο παραιτημένος. Βρίσκεται ήδη κοντά στο διαζύγιο και
ακόμη πιο κοντά στα αντικαταθλιπτικά χάπια. Και οι δύο, απο το φωτεινό κομμάτι
της ζωής βρέθηκαν ξαφνικά στο άλλο. Στο αόρατο. «Όταν στέκομαι μπροστά στον
υπεύθυνο προσλήψεων μιας εταιρείας νιώθω ότι αυτός ήδη βλέπει τον επόμενο στη
λίστα. Ακόμη και οι συγγενείς μου με αντιμετωπίζουν με τόση συμπάθεια που δεν
με αφορά. Σαν να είμαι άρρωστος και η μόνη σχέση που μπορούν να έχουν μαζί μου
είναι αυτή του κουράγιου»…

45άρηδες μορφωμένοι…

… (αρκετοί και με διδακτορικά) και μέχρι πρόσφατα καλοζωισμένοι, φαίνεται
ότι αποτελούν τη νέα ομάδα νεόπτωχων (και) στην Ελλάδα. Τα στοιχεία της
Στατιστικής, αλλά και οι έρευνες ειδικών, συγκλίνουν σ’ αυτό το συμπέρασμα.
Ένα από τα πιο δραστήρια κομμάτια της κοινωνίας περνάει σιγά σιγά τη
διαχωριστική γραμμή. Το 1998, οι άνεργοι ηλικίας 30-44 έφθαναν τους 606.000.
Το 2003 ξεπέρασαν τους 650.000. Το 2004 αποδείχθηκε ακόμη πιο εφιαλτικό. Από
160.000 το πρώτο τρίμηνο του 1998 έφθασαν τις 203.000 το αντίστοιχο διάστημα
του 2004, με προοπτική (μόλις ολοκληρωθεί η επεξεργασία των στοιχείων) να
πλησιάσουν τις 700.000! Είναι, σύμφωνα με στοιχεία των τραπεζών, το πλέον
υπερδανεισμένο κομμάτι του πληθυσμού και το πιο δραστήριο στην κατανάλωση
προϊόντων και υπηρεσιών. Υπάρχει κάτι σάπιο στο βασίλειο της Δανιμαρκίας;
«Έρχεται μπόρα », λέει η Κατερίνα Πούτου από τη μη κυβερνητική οργάνωση
«ΑΡΣΙΣ», στην οποία εδώ και μερικά χρόνια δουλεύουν προγράμματα κατά του
κοινωνικού αποκλεισμού. «Δεν είναι τυχαίο ότι οι Έλληνες είναι 12 μονάδες πιο
απαισιόδοξοι από τον ευρωπαϊκό μέσον όρο. Μετά την κρίση στο Χρηματιστήριο, ο
δείκτης δανεισμού αυξήθηκε δραματικά. Και στην ηλικία των 40-50 ο άνθρωπος
έχει ήδη τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις, παιδιά)». Το καλοκαίρι η V-PRC έκανε
για λογαριασμό του Ινστιτούτου Κοινωνικής Καινοτομίας μια μεγάλη έρευνα για
τον κοινωνικό αποκλεισμό (πρόκειται για τον όρο που αντικατέστησε τη φτώχεια
αφού, εκτός από το εισόδημα, συνέπειά της είναι και ο αποκλεισμός από την
εκπαίδευση, τη στέγαση και τα αγαθά της σύγχρονης κοινωνίας). Όπως εξηγεί εκ
μέρους του Ινστιτούτου, ο Γαβριήλ Αμίτσης, δρ Κοινωνικού Δικαίου, τα
αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν τη μεγάλη μαύρη τρύπα στις κοινωνικές
παροχές: «Από τον ΟΑΕΔ δεν καλύπτονται ούτε οι αγρότες ούτε οι ιδιοκτήτες
μικρών επιχειρήσεων (π.χ., καταστηματάρχες που δεν άντεξαν στον ανταγωνισμό)».
Και οι δεύτεροι είναι ένα σημαντικό κομμάτι του στρατού των 45άρηδων.

Για όλα «φταίει» ο «Τογιοτισμός»…

… ή, αλλιώς, τεχνική της «λιτής παραγωγής». Πρωτοεμφανίστηκε στα εργοστάσια
της Τογιότα όταν εγκαταλείφθηκε το γραφειοκρατικό – ιεραρχικό μοντέλο
παραγωγής και διοίκησης μιας εταιρείας. Όπως εξηγεί ο επίκουρος καθηγητής στο
Πάντειο Ανδρέας Λύτρας, η εταιρεία συγκέντρωσε ομάδες εργαζομένων με
πολλαπλές ειδικότητες σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης και παραγωγής για να
δουλέψουν δίπλα στις μηχανές. Αυτές οι ομάδες έδιναν επιτόπου λύσεις στα
προβλήματα και έτσι στην πράξη καταργήθηκε ο χωρισμός(και στην ιεραρχία) της
πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία. Οι ομάδες σχεδιάζουν και υλοποιούν
από κοινού, με αποτέλεσμα η λήψη των αποφάσεων από τα ανώτερα κλιμάκια στην
ιεραρχία να μεταφέρεται περίπου στη βάση της παραγωγής. H αποτελεσματικότητα
αυτής της μεθόδου άνοιξε νέους δρόμους, αλλά και έκλεισε πόρτες στην ανάγκη
για μεσαία και ανώτερα στελέχη. Το δεύτερο βήμα έγινε από τις συγχωνεύσεις
εταιρειών. Ένα μεγάλο κομμάτι στελεχών βρέθηκε χωρίς δουλειά, ενώ παραδοσιακά
τμήματα μιας εταιρείας, όπως των λογιστών ή και της διαφήμισης, καταργήθηκαν
και αναπληρώθηκαν από άλλες εξειδικευμένες εταιρείες. «Βρισκόμαστε», λέει ο κ.
Λύτρας, «στο εξής νέο φαινόμενο. Οι σύγχρονες μεγάλες εταιρείες δεν θέλουν
πλέον εργαζομένους με μεγάλη εξειδίκευση αλλά με πιο γενική, ώστε να καλύπτουν
περισσότερες της μιας θέσεις εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλά
Πολυτεχνεία των ΗΠΑ προσφέρονται και προγράμματα οικονομικών σπουδών. Είναι
μάλλον σαφές ότι οι ηλικίες που πλήττονται από αυτές τις αναδιαρθρώσεις είναι
των 40 έως 50. Άνθρωποι με διδακτορικά που δύσκολα θα βρουν νέα δουλειά
αντάξια της προηγουμένης».

Το άλλο κομμάτι των 45άρηδων…

… έχει ήδη δρασκελίσει το κατώφλι της «νέας φτώχειας», όπως την ορίζει ο
επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Μάνος Ματσαγγάνης. (Ο ίδιος
έχει κάνει μια εξαιρετική μελέτη πάνω στα ζητήματα της κοινωνικής αλληλεγγύης
αλλά και στα προβλήματα των μεταναστών, την πιο επισφαλή ομάδα σήμερα στην
Ελλάδα). Αυτό το άλλο κομμάτι των 45άρηδων είναι οι ανειδίκευτοι πρώην
βιομηχανικοί εργάτες, με χαμηλό επίπεδο μόρφωσης, οι οποίοι ήδη αποτελούν τον
σκληρό πυρήνα του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα. Είναι, σύμφωνα με τις
εκτιμήσεις του Νίκου Ντάσιου (πρώην σύμβουλος για τα θέματα αυτά στο
υπουργείο Εργασίας και μέλος του Δ.Σ. του Δικτύου για την Καταπολέμηση της
Φτώχειας), η ναυαρχίδα του προβλήματος. Είναι η πιο δύσκολη ομάδα. Αφενός
διότι οι νέες πιο ευέλικτες μορφές εργασίας δεν αποδίδουν καλό εισόδημα και
αφετέρου γιατί είναι αποκλεισμένοι από θέσεις που απαιτούν γνώσεις νέων
τεχνολογιών. Δεν είναι τυχαίο ότι στην ομάδα αυτή στη Γαλλία (αλλά και στην
Ελλάδα) καταγράφεται δαιμονοποίηση των μεταναστών («μας παίρνουν τις
δουλειές»). Αλλά αυτή η ομάδα 45άρηδων είναι και η πιο τραγική. Το εξηγεί ο
καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο και διευθυντής του Ινστιτούτου
Κοινωνικής Πολιτικής του EKKE Γιάννης Σακέλλης: «H φτώχεια
αναπαράγεται. Ο 45άρης ανειδίκευτος εργάτης, που σήμερα είναι άνεργος, δύσκολα
θα δώσει στο παιδί του δεύτερη ευκαιρία στο σχολείο. Ο ορίζοντάς του για τη
μόρφωση των παιδιών είναι σαφώς πιο περιορισμένος. Θα προτιμήσει να βγουν να
δουλέψουν. Εκεί πρέπει να παρέμβουμε. Στο σημείο όπου η φτώχεια
αναπαράγεται…».

Info

Ανδρέα Λύτρα, «Δοκιμές στην ταξική ανάλυση», Αθήνα 2004,
ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ

Μάνου Ματσαγγάνη, «H κοινωνική αλληλεγγύη και οι αντιφάσεις της», Αθήνα
2004, KPITIKH

Joseph Stiglitz, «Σοσιαλισμός, προς ποια κατεύθυνση;», Αθήνα 2004,
KPITIKH

Donald Cardwell, «Ιστορία της Τεχνολογίας», Αθήνα 2000,
ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Julia Kristeva, «Ξένοι μέσα στον εαυτό μας», Αθήνα 2004, SCRIPTA

Jeremy Rifkin, «Το τέλος της εργασίας», Αθήνα 1996, ΛΙΒΑΝΗΣ

Μπάρμπαρα Ερενράιχ, «… για πενταροδεκάρες», Αθήνα 2004, ΕΛΛΗΝΙΚΑ
ΓΡΑΜΜΑΤΑ