Διαστάσεις Tέχνη και τρομοκρατία

«H τρομοκρατία γίνεται τέχνη» (Κοριέρε ντέλα Σέρα). «Δοξάζουν την
τρομοκρατία στο Βερολίνο;» (Χέραλντ Τρίμπιουν). Οι τίτλοι των εφημερίδων
απεικονίζουν ένα κλίμα έντονης αντιπαράθεσης. Αλλά οι υπεύθυνοι απαντούν:
«Είμαστε δημιουργοί, όχι ιστορικοί».

Στο Βερολίνο: μερικά από τα έργα που απεικονίζονται στην έκθεση της RAF

Λέγεται «H απεικόνιση του τρόμου: η έκθεση της RAF». Εγκαινιάστηκε το
περασμένο Σάββατο στο κέντρο σύγχρονης τέχνης Kunst-Werke (KW) του Βερολίνου
και σε μια ευαγγελική εκκλησία της πόλης. Και ο θόρυβος που ξεσήκωσε δείχνει
για άλλη μια φορά ότι το φάντασμα της οργάνωσης των Μπάαντερ-Μάινχοφ
εξακολουθεί να καταδιώκει τη συλλογική συνείδηση των Γερμανών. Είναι δυνατόν
να αφιερώνεται μια έκθεση σε μια ομάδα τρομοκρατών και δολοφόνων; Μπορούμε να
τοποθετούμε δίπλα-δίπλα, δηλαδή ισότιμα, τους θύτες και τα θύματα; Και το πιο
σημαντικό απ’όλα: επιτρέπεται να χρηματοδοτείται μια τέτοια έκθεση από το
γερμανικό κράτος;

Το τελευταίο ερώτημα απαντήθηκε έγκαιρα: ο δήμος του Βερολίνου, που είχε
αποφασίσει να επιχορηγήσει την έκθεση με 100.000 ευρώ, έκανε πίσω μετά τις
αντιδράσεις. Οι οργανωτές απευθύνθηκαν τότε σε 50 καλλιτέχνες, οι οποίοι
δώρισαν πίνακές τους για να διατεθούν σε δημοπρασία μέσω του Internet.
Συγκεντρώθηκαν έτσι 250.000 ευρώ. Και η έκθεση άνοιξε τελικά τις πόρτες της.
«Δεν κάνουμε πολιτική», τονίζει ο ιδρυτής του KW Κλάους Μπίζενμπαχ. «Δείχνουμε
απλώς εικόνες που έχουν ήδη δημοσιευτεί στις εφημερίδες». Φταίνε οι οργανωτές
αν η RAF έχει εμπνεύσει τρεις γενιές καλλιτεχνών, από τον Γιόζεφ Μπόις μέχρι
τον Γκέρχαρντ Ρίχτερ και τον Γιοχάνες Μαρς; Δεν είναι αλήθεια ότι ο συνήγορος
ενός από τα στελέχη της οργάνωσης, της Γκούντρουν Ένσλιν, λέγεται Όττο Σίλυ
και κατέχει σήμερα το αξίωμα του υπουργού Εσωτερικών;

Ο γιος της Ένσλιν, που σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή αυτοκτόνησε τον Οκτώβριο
του 1977 στη φυλακή, είναι ένας από τους επιμελητές της έκθεσης. «Ήμουν δέκα
ετών όταν πέθανε η μητέρα μου, κι έτσι δεν έχω προσωπικές αναμνήσεις», είπε
την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξη Τύπου ο Φέλιξ Ένσλιν, που σπούδασε
φιλοσοφία και θέατρο στη Νέα Υόρκη. «Αυτό που με ενδιαφέρει είναι ο τρόπος που
πέρασαν αυτές οι εικόνες στην κοινωνία». Στον αντίποδα βρίσκεται ένας άλλος
«κληρονόμος» της οργάνωσης, η κόρη της Ούλρικε Μάινχοφ, που επίσης φέρεται να
αυτοκτόνησε στη φυλακή. «Το μουσείο ανακηρύσσει τους δολοφόνους σε ήρωες»,
έγραψε η Μπετίνα Ρελ στην Ντι Τσάιτ. Πρέπει λοιπόν να βάλουμε όρια στην
τέχνη; Πρέπει να προφυλάξουμε τις νέες γενιές από τον ιό της Ιστορίας;

Τις περισσότερες επικρίσεις συγκεντρώνει η εγκατάσταση με την οποία ανοίγει η
έκθεση: το έργο «Οι Νεκροί» του Χανς-Πέτερ Φέλντμαν είναι μια συλλογή ενενήντα
φωτογραφιών που δεν κάνει διάκριση μεταξύ των δημίων και των θυμάτων τους,
ένας μακάβριος χορός του Αντρέας Μπάαντερ με τον Χανς-Μάρτιν Σλέγιερ. Στον
θάνατο γινόμαστε, ασφαλώς, όλοι ίσοι. Όλοι στο χώμα καταλήγουμε. Απλώς, άλλοι
μπορούν να επιλέξουν τον θάνατό τους και άλλοι όχι.