Πρόσωπα Tα επιπόλαια συμπεράσματα

H πρώτη εντύπωση είναι και η ακριβέστερη, λέει ο Μαρκ Γκλάντγουελ.
Στιγμιαίες αποφάσεις βασισμένες στην πρώτη εντύπωση είναι συχνά πολύ καλύτερες
από εκείνες που παίρνουμε έπειτα από εμπεριστατωμένη ανάλυση.

Μαρκ Γκλάντγουελ. Τα πολλά δεδομένα, υποστηρίζει, θαμπώνουν την καθαρότητα της γρήγορης σκέψης

«Τα φαινόμενα απατούν», μαθαίνουμε από μικροί, και γι’ αυτό «δεν πρέπει να
βγάζουμε επιπόλαια συμπεράσματα», «είναι απαραίτητο να ξέρουμε όλα τα δεδομένα
πριν αποφασίσουμε» και «δεν πρέπει να κρίνουμε ένα βιβλίο από το εξώφυλλο». Ο
Μαρκ Γκλάντγουελ διαφωνεί. Ίσως είναι καλύτερα να έχει κανείς λιγότερες
πληροφορίες. Το μυαλό είναι εντυπωσιακά καλό στο να φιλτράρει επιφανειακά
δεδομένα και να συλλαμβάνει την ουσιαστική αλήθεια, ενώ τα πολλά δεδομένα τού
προκαλούν σύγχυση, θαμπώνουν την καθαρότητα της γρήγορης σκέψης. Τούτου
λεχθέντος, οι άνθρωποι μπορεί βέβαια να παίρνουν και πολύ κακές, τραγικές
στιγμιαίες αποφάσεις.

Δημοσιογράφος του περιοδικού «Νιού Γιόρκερ», με Τζαμαϊκανή μητέρα και Άγγλο
πατέρα και μεγαλωμένος στον Καναδά, ο Γκλάντγουελ είναι ήδη συγγραφέας του
μπεστ σέλερ «The tipping point» («Το κρίσιμο σημείο») με θέμα τον τρόπο που
διαδίδονται ιδέες, τάσεις και μόδες (έχει πουλήσει ώς τώρα πάνω από 800.000
αντίτυπα). Τη θεωρία του για τις στιγμιαίες αποφάσεις την αναπτύσσει στο νέο
βιβλίο του με τίτλο «Blink: The Power of Thinking Without Thinking» (Ώσπου ν’
ανοιγοκλείσεις τα μάτια: H δύναμη να σκέφτεσαι χωρίς να σκέφτεσαι). Ένα δίκτυο
νευρολογικών μηχανισμών, γράφει, κάνει την πρώτη εντύπωση να είναι και η
ακριβέστερη. Και αναφέρει ένα σωρό παραδείγματα, από τον ιστορικό τέχνης που
εντοπίζει αμέσως μια πλαστογραφία η οποία έχει ξεγελάσει σειρά επιστημονικών
τεστ, αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει πώς τα καταφέρνει, ώς τον ορνιθολόγο που
αναγνωρίζει από 200 μέτρα ένα εξωτικό πτηνό, το οποίο δεν έχει δει ποτέ ώς
τότε να πετάει. Περιλαμβάνει και χρήσιμες πληροφορίες: στα ραντεβού, οι
γυναίκες αποφασίζουν συνήθως μέσα στα 30 πρώτα δευτερόλεπτα αν τους αρέσει ή
όχι αυτός που έχουν μπροστά τους.

«Όταν πιστεύεις πως έχεις όλες τις πληροφορίες, αποκτάς μια ανεπιθύμητη
υπερβολική αυτοπεποίθηση», εξηγεί ο Γκλάντγουελ. Επικαλείται επίσης μια έρευνα
στο πλαίσιο της οποίας γιατροί πήραν διαφορετικό όγκο πληροφοριών για έναν
ασθενή: «Δεν υπήρξε διαφορά στην ακρίβεια των διαγνώσεων είτε είχαν στη
διάθεσή τους δύο, πέντε ή δέκα σελίδες πληροφοριών», λέει. «Το μόνο που
διέφερε ήταν η βεβαιότητά τους για τις διαγνώσεις αυτές». H κατάσταση που έχει
δημιουργήσει ο αμερικανικός στρατός στο Ιράκ, εξηγεί, δεν οφείλεται σε έλλειψη
σχεδιασμού, αλλά σε υπερβολική αυτοπεποίθηση: «Νόμιζαν πως ήξεραν τη χώρα,
είχαν βρεθεί εκεί πριν από 10 χρόνια, νόμιζαν πως ήξεραν τον Σαντάμ Χουσεΐν,
νόμιζαν πως είχαν όλα τα δεδομένα»…