H Aνταρκτική… βράζει και χύνεται

Σε μεγάλα βάθη, κάτω από την απέραντη παγωμένη επιφάνεια, πολύπλοκες
αλλαγές συντελούνται με γοργό ρυθμό. Καθώς τα τελευταία χρόνια η θερμοκρασία
ανεβαίνει σε ορισμένες περιοχές της Ανταρκτικής, τα νερά του ωκεανού φαίνεται
να εισέρχονται όλο και πιο βαθιά στις χαραμάδες των πάγων, ρευστοποιώντας με
σταθερό ρυθμό τους φαινομενικά απόρθητους σχηματισμούς, που μορφοποιήθηκαν στο
πέρασμα των ετών.

Ως αποτέλεσμα, τεράστιοι παγετώνες σε διάφορα σημεία της Ανταρκτικής,
λεπταίνουν και κομμάτια πάγου που έχουν το μέγεθος αμερικανικών πολιτειών
θρυμματίζονται ή αποκόπτονται. Τον περασμένο Δεκέμβριο, επιστήμονες από τη
Βρετανική Επισκόπηση της Ανταρκτικής ανέφεραν ότι μεγάλες εκτάσεις με χορτάρια
εμφανίστηκαν σε σημεία που μέχρι πρόσφατα καλύπτονταν από έναν μανδύα πάγου.

H απειλή των παγετώνων. Ο Ρόμπερτ Τόμας, που εργάζεται στη NASA ως
ειδικός στους παγετώνες, λέει στην εφημερίδα «The New York Times» ότι «γύρω
από τη θάλασσα του Άμουνδσεν έχουμε εντοπίσει 6 παγετώνες, οι οποίοι
λεπταίνουν και ορισμένοι εξ αυτών με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς. H σχέση ανάμεσα
στους παγετώνες (παγωμένα ποτάμια κατά κύριο λόγο) και στις παγοκρηπίδες
(λεπτές πλάκες πάγου που εξέχουν από την ξηρά και επιπλέουν στον ωκεανό) είναι
περίπλοκη και όχι επαρκώς κατανοητή.

Οι ειδικοί γνωρίζουν ότι τα μεμονωμένα κομμάτια πάγου που επιπλέουν δεν
προκαλούν αύξηση της στάθμης της θάλασσας, όπως και ένα παγάκι δεν κάνει
κάποιο ποτήρι με νερό να ξεχειλίσει. Όμως, με τους παγετώνες τα πράγματα είναι
διαφορετικά. Βρίσκονται στην ξηρά και στην περίπτωση που αυτή η τεράστια
ποσότητα πάγου αρχίσει να γλιστρά προς τη θάλασσα, θα αυξήσει τη μάζα του
ωκεανού και μαζί τη στάθμη της θάλασσας σε όλον τον πλανήτη.

«Χάρτης» παγοκάλυψης. Τον τελευταίο καιρό, ένα αεροσκάφος, που ανήκει
στο ιδιωτικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών με έδρα τη Χιλή, πετά επανδρωμένο με
επιστήμονες και από τη NASA, προσπαθώντας να εξακριβώσει το τι συμβαίνει στο
νοτιότερο άκρο του πλανήτη μας. Είναι εξοπλισμένο με ένα σύστημα απεικόνισης
που βασίζεται στη χρήση λέιζερ και το οποίο στέλνει 5.000 παλμούς φωτός ανά
δευτερόλεπτο στο έδαφος, για να χαρτογραφήσει την επιφάνεια της παγοκάλυψης.
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν ακόμη ένα διατρητικό ραντάρ για να προσδιορίσουν
το βάθος των πάγων.

Για τις περισσότερες περιοχές της Ανταρκτικής, τα αξιόπιστα επιστημονικά
δεδομένα καλύπτουν μετά βίας μια πεντηκονταετία, ενώ δεδομένα από δορυφόρους
και πτήσεις με αεροσκάφη έχουν συγκεντρωθεί μόνο τα τελευταία 10 χρόνια.
Δραματικές αλλαγές, όμως, που συμβαίνουν είναι ορατές με γυμνό μάτι. Το 1995,
για παράδειγμα, η παγοκρηπίδα Larsen Α θρυμματίστηκε και το ίδιο συνέβη το
1998 με τη γειτονική παγοκρηπίδα Wilkins. Το 2002, σε μια περίοδο 35 ημερών, η
παγοκρηπίδα Larsen Β συνετρίβη, χάνοντας περισσότερο από το 1/4 της μάζας της,
με αποτέλεσμα να διασπείρει χιλιάδες παγόβουνα στη θάλασσα Weddell.

H πιο γρήγορα θερμαινόμενη περιοχή του πλανήτη

Το τοπίο αλλάζει δραματικά προκαλώντας ανησυχία στους επιστήμονες

Έως τώρα, όλες οι παγοκρηπίδες που έχουν καταρρεύσει βρίσκονται στη
χερσόνησο της Ανταρκτικής, η οποία είναι ένα σύμπλεγμα από νησιά, οροσειρές
και παγόβουνα που εκτείνονται βόρεια προς την Αργεντινή και τη Χιλή
«διεκδικώντας τον τίτλο τής πιο γρήγορα θερμαινόμενης περιοχής του πλανήτη»,
κατά τα λεγόμενα του Έρικ Στέιγκ, που είναι ειδικός στους παγετώνες, στο
Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε
στην επιθεώρηση «Geophysical Research Letters», ο πάγος λεπταίνει με ρυθμό
δεκάδων μέτρων τον χρόνο στη χερσόνησο, με το ύψος των παγετώνων να έχει
μειωθεί κατά περίπτωση μέχρι και 40 μέτρα.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο στην επιθεώρηση «Science» δημοσιεύτηκε μια άλλη
μελέτη που τόνιζε ότι λεκάνες απορροής των παγετώνων στη θάλασσα του Άμουνδσεν
περιέχουν ποσότητες πάγου ικανές να αυξήσουν τη στάθμη της θάλασσας μέχρι και
1,3 μέτρα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου