Συναγερμός για την υπερχρέωση των νοικοκυριών

Διαστάσεις μεγάλου οικονομικού και κοινωνικού προβλήματος προσλαμβάνει η
διαρκώς επιταχυνόμενη υπερχρέωση των νοικοκυριών. Στην Τράπεζα της Ελλάδος
έχει σημάνει συναγερμός μετά τη γνωστοποίηση νέων στοιχείων από τις εμπορικές
τράπεζες, σύμφωνα με τα οποία το 8% των καταναλωτικών δανείων δεν
εξυπηρετείται, οι δόσεις δηλαδή βρίσκονται σε καθυστέρηση πάνω από τρεις
μήνες. Με βάση τα υπόλοιπα των καταναλωτικών δανείων στα τέλη του περασμένου
Νοεμβρίου ύψους 16,5 δισ. ευρώ, δάνεια περίπου 1,32 δισ. ευρώ δεν
εξυπηρετούνται, δηλαδή οι υπόχρεοι δεν πληρώνουν τις δόσεις και συσσωρεύουν με
ταχύτητα μεγάλη ακόμη υψηλότερα χρέη.

Διπλάσιο από την Ευρώπη

Το αντίστοιχο ποσοστό καταναλωτικών δανείων σε καθυστέρηση στην υπόλοιπη
Ευρώπη κινείται μεταξύ 3% και 4%. Στην Ελλάδα είναι διπλάσιο και βαίνει
διευρυνόμενο, με αποτέλεσμα να αυξάνει τις ανησυχίες των επιτελών της
Κεντρικής Τράπεζας τόσο για τις πιθανές επισφάλειες που μπορούν να πιέσουν το
τραπεζικό σύστημα όσο και για το κοινωνικό πρόβλημα που συνεπάγεται η
υπερχρέωση των νοικοκυριών.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Τράπεζα της Ελλάδος αξιολογεί μέτρα και
ρυθμίσεις προκειμένου να περιορίσει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της καταναλωτικής
πίστης και κινείται προς την κατεύθυνση επιβολής στις εμπορικές τράπεζες
υψηλότερων προβλέψεων για κάλυψη έναντι πιστωτικών κινδύνων από την εν λόγω
κατηγορία δανείων. Θα υποχρεωθούν δηλαδή να δεσμεύσουν περισσότερα κεφάλαια
για τις πιθανές επισφάλειες, με αποτέλεσμα είτε να αυξήσουν τα επιτόκια είτε
να γίνουν πιο αυστηρές και πιο επιλεκτικές απέναντι στους υποψήφιους
δανειολήπτες.

H ελληνική περίπτωση μοιάζει με εκείνη που βίωσε πριν από μερικά χρόνια η
Ισπανία, όπου η πλήρης απελευθέρωση και η σχεδόν ταυτόχρονη ενίσχυση του
ανταγωνισμού μεταξύ των εμπορικών τραπεζών οδήγησε σε χαλάρωση των όρων
χορήγησης των δανείων και κατά συνέπεια σε υψηλές επισφάλειες και βεβαίως
υπερχρέωση.

Οι τράπεζες το προκάλεσαν

Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας η απελευθέρωση της καταναλωτικής πίστης
συνοδεύθηκε επίσης από έκρηξη του τραπεζικού ανταγωνισμού και χαλάρωση των
όρων χορήγησης πιστωτικών καρτών, καταναλωτικών και προσωπικών δανείων. Οι
τράπεζες άρχισαν να πολιορκούν στην κυριολεξία με ελκυστικές διαφημίσεις το
ευρύ κοινό, έφθασαν σχεδόν να τραβούν από το μανίκι τους καταναλωτές,
προκειμένου να τους δανείσουν ή να τους προσφέρουν πιστωτικές κάρτες με όρια
μεγάλα και δυνατότητες πολλές.

H έκρηξη των καταναλωτικών δανείων είχε ώς ένα βαθμό προβλεφθεί και γι’ αυτό
επιβλήθηκε η δημιουργία του «Τειρεσία», ενός μηχανισμού ενημέρωσης και
πληροφόρησης μεταξύ των τραπεζών για τους κακοπληρωτές και για εκείνους που
δανείζονται από μία τράπεζα, προκειμένου να καλύψουν χρέη σε άλλη,
διαμορφώνοντας με τον χρόνο αλυσίδα υπερχρέωσης χωρίς όρια.

Παράκαμψη του «Τειρεσία» α λα ελληνικά

Αγγελία χαρακτηριστική των μεθόδων που χρησιμοποιούν επιτήδειοι για να παρακάμπτουν τον «Τειρεσία»

Ήλπιζε η Τράπεζα της Ελλάδος ότι η λειτουργία του «Τειρεσία» θα απέτρεπε
τέτοιες καταστάσεις, θα βοηθούσε τις τράπεζες να ελέγξουν τη ροή των δανείων.
Όμως το δαιμόνιο της φυλής βρήκε τη λύση, εφηύρε μηχανισμούς παράκαμψης του
«Τειρεσία». Με τον καιρό δημιουργήθηκαν «εταιρείες» διευκόλυνσης υπερχρεωμένων
καταναλωτών, στήθηκε μια φάμπρικα παράκαμψης του «Τειρεσία». Οι εφημερίδες
μικρών αγγελιών κατακλύζονται από μηνύματα εχέμυθων «συμβούλων», οι οποίοι
υπόσχονται λύση στο λεπτό των προσωπικών οικονομικών προβλημάτων.

Διαφημίζουν ότι έχουν τον τρόπο να βγάλουν αυθημερόν δάνειο και ακόμη να
«διαγράψουν δυσμενή στοιχεία», υπονοώντας προφανώς παρέμβαση ακόμη και στον
«Τειρεσία». Προφανώς έναντι αμοιβής ή προμήθειας ανάλογης του δανείου και της
διευκόλυνσης.

Ιδού ένα δείγμα σχετικής αγγελίας: «Ώρα να αντιμετωπίσετε άμεσα –
αποτελεσματικά τα οικονομικά προβλήματα. Εξειδικευμένοι οικονομικοί σύμβουλοι
αναλαμβάνουν, χωρίς καμία προσημείωση και χωρίς προϋποθέσεις, τη διεκπεραίωση
τραπεζικών δανείων, εντός ωρών, σε υπαλλήλους Δημοσίου – ιδιωτικού τομέα και
ελεύθερους επαγγελματίες. Διεκπεραίωση πιστωτικών καρτών. Διαγραφή δυσμενών
στοιχείων». Ακολουθεί τηλέφωνο, τις περισσότερες φορές κινητό, για ευνόητους
λόγους.

Είναι φανερό ότι κάποιοι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τη δυστυχία απλών
ανθρώπων, έχουν εξασφαλίσει συνεργασία με τραπεζοϋπαλλήλους ή διαθέτουν
τρόπους και μηχανισμούς παράκαμψης των διαδικασιών ελέγχου τραπεζικών
χορηγήσεων και – γιατί όχι; – παρέμβασης στον «Τειρεσία» και εξασφαλίζουν
δάνεια σε πρόσωπα αφερέγγυα, μη δυνάμενα να τα εξυπηρετήσουν, ενισχύοντας έτσι
το φαινόμενο της υπερχρέωσης. Πιθανώς να πρόκειται για προσαρμογή ή μετεξέλιξη
των τοκογλυφικών κυκλωμάτων, τα οποία επλήγησαν από την απελευθέρωση του
τραπεζικού συστήματος.

Όπως και να έχει, η ανάπτυξη της νέας φάμπρικας έχει σοκάρει τη διοίκηση της
Τραπέζης της Ελλάδος η οποία, πέραν των άλλων, αναζητεί τρόπους να περιορίσει
και αυτό το φαινόμενο. Κάτι που πρέπει να απασχολεί και τις εμπορικές
τράπεζες, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν μηχανισμό καταστρατήγησης
των όρων χορήγησης δανείων. Οι «εξωτερικοί» σύμβουλοι και διαμεσολαβητές
συνδέονται προφανώς με τραπεζοϋπαλλήλους και με τη συνδρομή τους ξεπερνούν τα
συστήματα εσωτερικού ελέγχου.

H έκρηξη των δανείων και οι αιτίες της

Έντονους προβληματισμούς προκαλεί η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται η
καταναλωτική πίστη. H απελευθέρωση και η διάδοση του λεγόμενου πλαστικού
χρήματος δίδει ώς έναν βαθμό την εξήγηση. Όμως δεν είναι αρκετή να εξηγήσει
την έκρηξη των δανείων την τελευταία τριετία. Πέραν των εξελίξεων στον
πιστωτικό τομέα, καταγράφηκαν και άλλες διεργασίες στην οργάνωση και
λειτουργία της οικονομίας, οι συνέπειες των οποίων τώρα γίνονται αντιληπτές.
Κατ’ αρχήν υπήρξε μεγάλη μετατόπιση και συγκέντρωση στον χώρο του εμπορίου.
Μικρές επιχειρήσεις έχασαν τη μάχη του ανταγωνισμού από τις μεγάλες αλυσίδες
και ένας ευρύς κύκλος αυτοαπασχολουμένων έχασε εισοδήματα, πιθανώς κατέβηκε τα
σκαλιά της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και δεν συμφιλιώθηκε με την υποχώρηση του
επιπέδου ευημερίας. H καταναλωτική πίστη πιθανώς να προσέφερε κάλυψη. Ανάλογες
εισοδηματικές μετατοπίσεις σημειώθηκαν πιθανώς και στον αγροτικό πληθυσμό, αν
και εκεί δεν είναι τόσο μεγάλη η διείσδυση της καταναλωτικής πίστης. Σίγουρα
όμως το γεωργικό εισόδημα βαίνει σταθερά φθίνον τα τελευταία χρόνια, με
αποτέλεσμα να διαμορφώνονται και στην ύπαιθρο ανάγκες δανεισμού. Αντιστοίχως η
διατήρηση της ανεργίας σε υψηλά επίπεδα, συνδυασμένη με την κατάρρευση των
εισοδημάτων από τόκους, περιόρισε τις εισοδηματικές διεξόδους πολλών ανθρώπων.
Γενική είναι η αίσθηση ότι η κοινωνική πυραμίδα ψήλωσε και διεύρυνε τη βάση
της. Τμήματα της μεσαίας τάξης υποχώρησαν και άλλα που βρίσκονταν στην κορυφή
είχαν περισσότερες ευκαιρίες συσσώρευσης εισοδημάτων και πλούτου. Κάτι που
εξηγεί την αποδεδειγμένη πια διεύρυνση των ανισοτήτων στη χώρα μας.