Tο «κρησφύγετο» του Nτα Bίντσι

Μία Έλικα, σπουδή του Λεονάρντο ντα Βίντσι πάνω στην πτήση του ανθρώπου (και τις πτητικές μηχανές), εκτίθεται από χθες στη Ρώμη μαζί με τα αντίγραφα των – 1.286 συνολικά! – σελίδων του Κώδικα-σημειωματαρίου του καλλιτέχνη. Στην ίδια έκθεση μπορεί κανείς να θαυμάσει τον «πρόγονο» του αυτοκινήτου, που ο Ντα Βίντσι σχεδίασε, σύμφωνα με κάποιους ερευνητές, κατά παραγγελίαν του Δούκα του Μιλάνου Λουδοβίκου Σφόρτσα

Πίσω από τους τοίχους ενός μοναστηριού, στην καρδιά της Φλωρεντίας, περίμενε
επτασφράγιστο (και εντοιχισμένο) το μυστικό του Λεονάρντο ντα Βίντσι: το κρυφό
εργαστήρι του, όπου δούλεψε απομονωμένος τα σχέδια των περίφημων πτητικών
μηχανών του και άλλων πρωτοποριακών «συσκευών», που βοήθησαν σε μεγάλες
εφευρέσεις στον 20ό αιώνα.

Όπως ανακοίνωσαν τρεις ερευνητές του έργου του Ντα Βίντσι, το κρυμμένο
εργαστήρι του, που βρισκόταν ανάμεσα στη Βασιλική του Ευαγγελισμού και στο
Ινστιτούτο Στρατιωτικής Γεωγραφίας της Φλωρεντίας, κοσμούν τοιχογραφίες με
έργα του που έχουν «εντυπωσιακές ομοιότητες» με γνωστά πειραματικά του σχέδια.
Ανάμεσά τους, ένα τρίπτυχο με πουλιά σε κυκλικές κινήσεις, πάνω από μια
μισοσβησμένη μορφή Παναγίας, κάτι που «υποδεικνύει πως ο Μαέστρο είχε επιδοθεί
σε σπουδές πάνω στην πτήση των πουλιών», σύμφωνα με τους ερευνητές Αλεσάντρο
ντελ Μέλιο, Ρομπέρτο Μανεσκάλκι και Μαρία Κάρκιο. Ένας Άγγελος δε στην ίδια
τοιχογραφία μοιάζει πολύ με τον Άγγελο του Ευαγγελισμού, που αποδίδεται στον
Λεονάρντο.

H χρήση του εργαστηρίου αναφερόταν σε επιστολές του Πιέρο ντα Νοβελάτα
προς την Ισαβέλλα Ντ’Έστε και στη βιογραφία (τον 16ο αιώνα) του Τζόρτζιο
Βασάρι «Βίοι Καλλιτεχνών», όπως ανέφεραν οι ερευνητές. «Το εύρημα είναι
εξαιρετικά ενδιαφέρον, καθώς θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε τον τρόπο, τη
μέθοδο βάσει της οποίας δούλευε ο Ντα Βίντσι, πεντακόσια χρόνια πριν», δήλωνε
ο επιφανής μελετητής του έργου του Λεονάρντο, καθηγητής Αλεσάντρο Βετσόζι.

Είναι γνωστό πως ο Ντα Βίντσι επέστρεφε στη Φλωρεντία το 1503, σε ηλικία 51
ετών, ύστερα από πολλά χρόνια παραμονής στο Μιλάνο και ταξιδιών – και αυτό,
αφού είχε πια κάνει όνομα ως ζωγράφος. Στη Φλωρεντία βρισκόταν έως τα 17 του,
όταν είχε γίνει μέλος του συνδικάτου ζωγράφων.

Οι αίθουσες, που τώρα «ανακαλύφθηκαν», ανήκαν τότε, στις αρχές του
1500, όπως διαπιστώθηκε, σε ένα οίκημα, το οποίο ανήκε σε μοναχούς του
Τάγματος των Servi di Maria (Υπηρετών της Παρθένου Μαρίας), σε ένα τμήμα του
μοναστηριού όπου βρίσκονταν χώροι οι οποίοι ενοικιάζονταν σε κοσμικούς. H
παραμονή του Λεονάρντο ντα Βίντσι στο εν λόγω οίκημα – κατά τους τρεις
ερευνητές πάντα – διήρκεσε τρία χρόνια και στη διάρκειά της η φήμη του Μαέστρο
έφθασε στο ζενίθ. Είναι η ίδια περίοδος που ζωγράφισε και τη «Μόνα Λίζα» του.

Μέρος των διαμερισμάτων, όπου κατέλυσε ο Ντα Βίντσι, είχε εντοιχισθεί όταν
χτίστηκαν στάβλοι. Μόλις πρόσφατα και στο «όμορο» Γεωγραφικό Ινστιτούτο της
Φλωρεντίας αποκαλύφθηκε και ένα, επίσης εντοιχισμένο έως σήμερα,
κλιμακοστάσιο, που χρονολογήθηκε στο 1430, έργο του Φλωρεντινού γλύπτη και
αρχιτέκτονα Μικελότσο.

H σύμπτωση του Κώδικα

H ανακάλυψη του κρυφού εργαστηρίου του Ντα Βίντσι συνέπεσε με το άνοιγμα,
στην Ακαδημία Λιντσέι της Ρώμης, μιας μεγάλης έκθεσης με 70 ταμπλό από τον
Codex Atalanticus του Λεονάρντο ντα Βίντσι, που περιέχει τις σπουδές και τα
οράματά του για την ανθρώπινη πτήση με μηχανές. H αντιγραφή των σελίδων του
Κώδικα από τους ειδικούς της Ακαδημίας (που αριθμεί 400 χρόνια
δραστηριότητας), από το λεγόμενο αντίγραφο Hoepli, το οποίο είχε εκδοθεί το
1904, κράτησε πάνω από 15 χρόνια και κατά τον επιμελητή της έκθεσης Κάρλο
Μπαρμπιέρι «θα είναι η μοναδική ευκαιρία για το κοινό να το θαυμάσει».

Επιμέλεια: Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης