Έτοιμοι για όλα το 2005

H Αμερική βρίσκεται στο ζενίθ σε ό,τι αφορά την ισχύ και το κύρος της. Μέσα σε
λίγες ημέρες, χάρη στην πανίσχυρη στρατιωτική της δύναμη, εκθρόνισε τον
Ιρακινό τύραννο που απειλούσε ολόκληρο τον κόσμο. Ο πρόσφατα επανεκλεγείς
Τζορτζ Μπους νιώθει τώρα ότι έχει τη δύναμη να κάνει την επανάστασή του στο
αμερικανικό φορολογικό σύστημα και να «σώσει» το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

Ακόμη, με τη βοήθεια του μάγου στα μακροοικονομικά προέδρου της Κεντρικής
Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, οι ρεπουμπλικάνοι κατάφεραν να αναστρέψουν
την ύφεση που ακολούθησε τη φούσκα του 2001. Όπως συμβαίνει και στα παραμύθια,
όλοι μας (οπουδήποτε) μπορούμε πια «να ζήσουμε καλά κι αυτοί καλύτερα».

H άλλη όψη

Όλα τα παραπάνω είναι μία όψη της σημερινής πραγματικότητας, η οποία, όμως,
έρχεται σε πλήρη αντίθεση με μια άλλη όψη:

* Λόγω του αφελούς και λανθασμένου σχεδιασμού, η συμμαχία Μπους έχει εμπλακεί
σε μια καταδικασμένη απόπειρα να επιτύχει διατηρήσιμη δημοκρατία στο Ιράκ.
Έπειτα από πολλές απώλειες Αμερικανών, αλλά και Ιρακινών πολιτών ακόμη
περισσότερο, η Αμερική είναι καταδικασμένη να αποσυρθεί στο μέλλον από τη Μέση
Ανατολή, σχεδόν με τον ίδιο τρόπο που το έκανε από το Βιετνάμ και το Λάος πριν
από περίπου 35 χρόνια.

* H ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στο Κογκρέσο ετοιμάζεται να επικυρώσει την
οικονομική πολιτική, τύπου «βουντού», του Μπους, που ακολουθούσε και ο Ρήγκαν.
Αυτή η πολιτική θα προκαλέσει έκρηξη του εξωτερικού χρέους των ΗΠΑ και του
ελλείμματος του προϋπολογισμού ως ποσοστό του ΑΕΠ, οδηγώντας τελικά σε χαώδη
υποτίμηση του δολαρίου και σε μια αυτοδημιούργητη ομοσπονδιακή χρεωκοπία, η
οποία θα είναι τόσο μεγάλη που θα διαλύσει το κράτος κοινωνικής πρόνοιας που
δημιουργήθηκε στη μετά Ρούσβελτ – Κέννεντυ εποχή.

Για να μάθουμε ποια από τις δύο προβλέψεις είναι η σωστή, θα πρέπει να
περιμένουμε ώσπου οι ιστορικοί της οικονομίας να γράψουν με λεπτομέρειες τι
συνέβη από το 2005 έως το 2025. Ναι, μια μεγαλύτερη υποτίμηση του δολαρίου
πιθανότατα θα προκαλέσει έναν – προσωρινό τουλάχιστον – παγκόσμιο οικονομικό
πανικό. Ναι, η ανισότητα στις ΗΠΑ θα συνεχίσει να μεγαλώνει, ίσως μέχρι να
αντιδράσουν οι ψηφοφόροι. Όμως, η πρόβλεψη ότι κάποτε θα γίνει κάτι τέτοιο,
δεν είναι ασφαλής.

Τι περιμένουν

Ο πρόσφατα επανεκλεγείς Τζορτζ Μπους νιώθει τώρα ότι έχει τη δύναμη να κάνει την επανάστασή του στο αμερικανικό φορολογικό σύστημα και να «σώσει» το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης

Οι αναγνώστες μιας μελέτης που θα προβλέπει τι πραγματικά μπορεί να γίνει μέσα
στο 2005, πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για όλα τα παραπάνω σενάρια. Αυτή τη
στιγμή, περίπου 250 κορυφαίοι οικονομολόγοι σε όλο τον κόσμο περιμένουν να
συμβούν το 2005 τα ακόλουθα:

* Το πραγματικό εισόδημα, προσαρμοσμένο με βάση τον πιθανό πληθωρισμό,
θα αυξηθεί στις ΗΠΑ από 2% έως 4%. Για όλο τον κόσμο αυτό σημαίνει ότι η
αμερικανική «ατμομηχανή» θα είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο (η γερμανική και η
ιαπωνική θα λειτουργήσουν βοηθητικά). Δυστυχώς, η πρόσφατη ανάκαμψη στην
Ιαπωνία αρχίζει να χάνει έδαφος, ενώ η Γερμανία μετά την επανένωση έχει
χαμηλότερη ανάπτυξη από ό,τι οι δύο ισχυροί της γείτονες, η Γαλλία και η
Ιταλία. H ισχυρή αυτή τριάδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει χαμηλότερη ανάπτυξη σε
σύγκριση με τη Βρετανία, την Ιρλανδία, την Ισπανία και τη Φινλανδία.

* Τι γίνεται με την Κίνα, την τεράστια αυτή δύναμη; Αν και επί χρόνια η
οικονομία της αναπτυσσόταν με διψήφιο ποσοστό, η μέση κινεζική οικογένεια
είναι ακόμη φτωχή. Όμως, περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο φτωχοί Κινέζοι
έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν ακόμη και το ΑΕΠ της Ιαπωνίας στο σύνολό του.
Μόνο οι ΗΠΑ βρίσκονται πλέον σε υψηλότερη θέση από την Κίνα στον κατάλογο των
χωρών με τη μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη.

Τι θέλουμε από την Κίνα

Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το εμπορικό ισοζύγιο της Κίνας είναι μηδενικό.
Οι εξαγωγές της είναι τεράστιες, τεράστιες όμως είναι και οι ανάγκες της για
εισαγόμενα προϊόντα κεφαλαίου. Εκείνο που χρειάζεται ο κόσμος από την Κίνα
είναι να μην «προσγειωθεί ανώμαλα», έπειτα από τόσο μεγάλη ανάπτυξη.

H Ουάσιγκτον θέλει από την Κίνα ό,τι και οι ασιάτες γείτονές της: να
αποδεσμεύσει την ισοτιμία του γουάν από το δολάριο. Το αμερικανικό δολάριο
βρίσκεται σήμερα σε ελεύθερη πτώση, σε σύγκριση με το ευρώ, το γιεν και το
κορεατικό γουόν. Αυτό, βεβαίως, δεν μας προκαλεί έκπληξη.

Πειρασμός τα επιτόκια

H πολιτική Γκρίνσπαν για να αντιμετωπιστεί η ύφεση του 2001 ήταν αξιοθαύμαστη.
Όμως, όπως ίσως αναμενόταν, οι 13 μειώσεις επιτοκίων από τον κ. Γκρίνσπαν, που
έριξαν το βασικό επιτόκιο μόλις στο 1%, έβαλαν σε πειρασμό πολλές αμερικανικές
οικογένειες να προχωρήσουν σε αναχρηματοδότηση των στεγαστικών τους δανείων.
Πολλοί ανακάλυψαν ότι με την ίδια μηνιαία δόση μπορούσαν σχεδόν να
διπλασιάσουν το ποσό που δανείζονταν και επομένως, να αγοράσουν επιπλέον ένα
μεγάλο αυτοκίνητο ή να πάνε ένα ταξιδάκι στην Καραϊβική.

Όλα αυτά ήταν τζάμπα; Και βέβαια όχι. H χρηματοδότηση των συνταξιοδοτικών
προγραμμάτων των μεσαίων εισοδημάτων στηρίζεται στην ιδιοκτησία ακινήτων.
Καθώς η παλιά γενιά αρχίζει τώρα να συνταξιοδοτείται (και καθώς τα οικονομικά
τύπου «βουντού» εξαλείφουν τις περισσότερες παροχές κοινωνικής ασφάλισης), η
αποταμίευση στις ΗΠΑ τείνει να μηδενιστεί.

Στο καζίνο της Γουώλ Στρητ

Δεν χρειάζεται να ανησυχούμε. Ο Τζορτζ Μπους υπόσχεται να σας αφήσει να
επενδύσετε κάποιους από τους φόρους εισοδήματος στο… καζίνο της Γουώλ Στρητ.
Αν η Θεά Τύχη σάς ευνοήσει, ο συνταξιούχος Τζορτζ Μπους θα χαμογελά το 2020.
Αν, όμως, λόγω υψηλών προμηθειών στη Γουώλ Στρητ και «πολλών πωλήσεων» η Θεά
Τύχη σάς εγκαταλείψει, ατυχήσατε.

Αν η άνοδος των τιμών των μετοχών ήταν σίγουρη (αν!), η λύση για το
αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα ήταν να ευνοεί τη διατήρηση ελλειμμάτων,
ώστε να καταφέρει να αγοράσει όλο τον δείκτη S&Ρ 500 για λογαριασμό του
προγράμματος κοινωνικής ασφάλισης. Έτσι, το 2020, η κυβέρνηση θα μπορούσε να
εξαργυρώσει τα κέρδη αυτά από τις μετοχές και να πληρώσει τις συντάξεις. Όμως,
μην αναφέρετε τίποτε τόσο λογικό στα στελέχη της Γουώλ Στρητ που συνεισέφεραν
στη χρηματοδότηση της εκλογικής νίκης του Μπους το 2004.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ