AXIΛΛEAΣ KYPIAKIΔHΣ «Tο διήγημα είναι διεγερτική ένεση»

H μεταφραστική παρουσία του Αχιλλέα Κυριακίδη είναι πολύ έντονη – έχει μεταφράσει 45 βιβλία. Ο ίδιος πιστεύει ότι «ο συγγραφέας είναι αυτός που κάνει τον καλό μεταφραστή, και όχι το αντίστροφο». Διότι «ο συγγραφέας – μεταφραστής μπαίνει πιο εύκολα στο μεδούλι του μεταφραζόμενου συγγραφέα και, σαν τον καλό οδοντίατρο, ξέρει τι πρέπει να τον πόνεσε – και πόσο…»

«Το διήγημα, με τη σχεδόν ακαριαία δραστικότητά του, στοχεύει περισσότερο στην
αφύπνιση παρά στη νάρκωση», λέει στα «NEA» ο Αχιλλέας Κυριακίδης. Ο 58χρονος
συγγραφέας, μεταφραστής, κινηματογραφιστής, πήρε φέτος Κρατικό Βραβείο
Διηγήματος για τις «Τεχνητές αναπνοές» του. Το υπηρετεί άλλωστε πιστά, όπως
πιστά υπηρετεί εν γένει τη μικρή φόρμα. Στον κινηματογράφο έχει γυρίσει επτά
ταινίες, όλες μικρού μήκους. Στη λογοτεχνία υπογράφει εννιά βιβλία, όλα με
διηγήματα ή (φιλολογικά και κινηματογραφικά) δοκίμια. Με τη μεγάλη φόρμα
ασχολείται μόνο όταν πρέπει να συμβάλει και όχι να πρωταγωνιστήσει στην
παραγωγή ενός καλλιτεχνικού προϊόντος. Όταν μεταφράζει, δηλαδή (ανάμεσα στις
45 μεταφράσεις του περιλαμβάνονται κείμενα των Μπόρχες, Εσνόζ, Σεπούλβεδα,
Φραμπέτι, Κενό, Περέκ), και όταν γράφει σενάρια για άλλους (έχει γράψει
σενάρια για τρεις ταινίες μεγάλου μήκους).

«H εμμονή μου στη μικρή φόρμα δεν έχει να κάνει τόσο με μια ενδεχόμενη
προσωπική μου αλυσιτέλεια μπροστά στις απαιτήσεις της μεγάλης σύνθεσης, όσο με
την αγωνία μου να κερδίσω το στοίχημα από τον προσωπικό μου διάβολο: μια
μινιατούρα μπορεί να περιέχει περισσότερες “πληροφορίες” από μια τοιχογραφία
και σίγουρα η πυκνότητά της ερεθίζει γόνιμα τη δημιουργική φαντασία του θεατή
της. Δεν αλλάζω το συγκλονιστικό σταθερό πλάνο του Ταρκόφσκι στη
“Νοσταλγία”, στο δωμάτιο του Αλεξάντερ, όπου ο χρόνος διαστέλλεται σε
συνθήκες απόλυτης και απόλυτα ευλαβικής ακινησίας της κάμερας, με το πιο
μεγαλόσχημο περιγραφικό πανοραμίκ».

Το κοινό, πάντως, ρέπει στην ανάγνωση μυθιστορημάτων. Να αρέσουν οι μεγάλες
αφηγήσεις; Να ψυχαγωγούν περισσότερο; «Νομίζω ότι το αναγνωστικό κοινό (και
όχι μόνο το ελληνικό – στη Γαλλία, π.χ., το διήγημα τείνει να κηρυχθεί
προστατευόμενο είδος) έχει ανάγκη την παραμυθητική επίδραση του ιλίγγου της
πολυπρόσωπης, πολυδιάστατης και, σε αρκετές περιπτώσεις, πολυδαίδαλης
αφήγησης», εξηγεί ο Αιγυπτιώτης (γεννημένος στο Κάιρο) συγγραφέας. «Αντίθετα
από τον Κοντορεβυθούλη, ο αναγνώστης επιζητεί να χαθεί,
παρακαλάει να εμφανιστούν πουλιά που θα του φάνε τα ψίχουλα της
καθημερινότητάς του. Το διήγημα είναι μάλλον μια ένεση που αποσκοπεί στο να
διεγείρει, παρά ένας ορός που ενσταλάζει ράθυμα διαβατήριες ουσίες ευρείας
δράσεως».

Τη βράβευση δεν την περίμενε. Κι αυτό μάλλον… σκοπίμως: «Είμαι φύσει
απαισιόδοξος, αλλά όχι χωρίς υστεροβουλία. Έτσι, όταν έρθει το καλό, είναι δύο
φορές ευπρόσδεκτο και η προσεδάφιση όχι τόσο ανώμαλη. Στην προκειμένη
περίπτωση, προσγειώθηκα σ’ έναν διάδρομο χιλιομέτρων, στρωμένο με τη χλοερή
ετυμηγορία των μελών της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων. Τους ευχαριστώ και τους
ευγνωμονώ γιατί βραβεύοντας το βιβλίο μου έδειξαν ότι πίστεψαν στην αξία του
έργου ενός ανθρώπου που, εφεξής, θα δυσπιστεί στις διαισθήσεις του»!

Για τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις στον δικό μας, ελληνικό χώρο, και για το
πόσο βολικά ή άβολα αισθάνεται μέσα σ’ αυτόν, ο Αχιλλέας Κυριακίδης δεν είναι
πρόθυμος να μιλήσει. Δεν είναι σίγουρος αν δικαιούται ο καλλιτέχνης να
επιχειρεί, και πέραν του έργου του, ιδιωτικές κοινωνιολογικές αναλύσεις. «Ας
αφήσουμε, βρε αδελφέ, και κάτι στο σκοτάδι, ας υπάρχει κάτι που να μην το
ξέρουμε, ας δώσουμε σε κάτι απ’ αυτό το περιβόητο “παν επιστητόν” το δικαίωμα
να φυλάξει κάποια μυστικά», λέει.

Προσθέτει πάντως: «Γεννήθηκα Έλληνας, σκέφτομαι, χαίρομαι και κλαίω στα
ελληνικά. Τι άλλο χρειάζομαι για να πολιτογραφηθώ τόσο ώστε να καμαρώνω για
πολλά που γίνονται σ’ αυτόν τον τόπο και να θλίβομαι γι’ άλλα τόσα;». Όσο για
την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, τη βλέπει… ακριβώς όπως τα προηγούμενα: «Με τη
λανθάνουσα δυναμική της και την (όχι και τόσο) λανθάνουσα μικροψυχία της, με
την ξενομανία και την ξενοφοβία της, με τον πολιτισμό της που “πολλοί τον
μιμήθηκαν” και τον κοσμοπολιτισμό που πολύ τον μιμήθηκε».

«H κατανάλωση της τέχνης είναι μυστήριο»

H εποχή μας, από μία άποψη, μοιάζει αντικαλλιτεχνική και βρίθει αντικινήτρων
για όποιον θέλει να αφοσιωθεί στην τέχνη και στα γράμματα. Ποιο θα μπορούσε να
είναι λοιπόν το επαρκές κίνητρο για να αφοσιωθεί κάποιος στην τέχνη; Για ποιον
λόγο γράφει σήμερα κανείς; Ο Αχιλλέας Κυριακίδης αναποδογυρίζει το ερώτημα και
το στρέφει προς τον αναγνώστη:

«Δεν ξέρω τι είναι σήμερα “επαρκές κίνητρο για ν’ ασχοληθεί κανείς με την
τέχνη”, αλλά πολύ φοβάμαι ότι δεν ξέρω ούτε τι ήταν χθες», λέει. «Το μυστήριο
της καλλιτεχνικής δημιουργίας που, ευτυχώς, παραμένει άλυτο, μου φαντάζει σαν
παιδικό αίνιγμα μπροστά στο μυστήριο της κατανάλωσης της τέχνης. Μπορώ
να κατανοήσω (προφανώς γιατί έχω μπει κι ο ίδιος σ’ αυτή την παλαίστρα) γιατί
κάποιος αποφασίζει μια ωραία πρωία να σκαλίσει στον τοίχο του σπηλαίου του ένα
μαμούθ, αλλά όχι και τι είναι αυτό που μπορεί να ωθεί τον γείτονά του να έρθει
να το δει. Αυτή η μετάβαση στο έργο τέχνης (είτε πρόκειται για επίσκεψη
στο μουσείο είτε για την αγορά ενός βιβλίου) με γεμίζει δέος. Κι αυτό το δέος
μού αρκεί. Σπάνια ένα δέος αποδείχθηκε μάταιο».

Ωστόσο: «Πιστεύω ακράδαντα, σαν καλός αιρετικός, σ’ αυτή τη δημιουργική
“συνενοχή” του αναγνώστη. Σ’ αυτό που εν γνώσει των συνεπειών του νόμου θα
μπορούσε να διατυπωθεί κι έτσι: “Όταν ο αναγνώστης δημιουργεί, ο συγγραφέας
σωπαίνει”».

INFO

Αχιλλέας Κυριακίδης, «Τεχνητές αναπνοές», Εκδόσεις Πόλις, σελ. 90, τιμή: 8,5 ευρώ.