Aψιθιά κατά ελονοσίας

H αψινθία αρτεμισία, η αψιθιά που ήταν ώς τώρα γνωστή επειδή
χρησιμοποιούνταν στην παρασκευή του ποτού αψέντι, βρίσκεται τώρα στην πρώτη
γραμμή της μάχης κατά της ελονοσίας, προσφέροντας παράλληλα εισόδημα σε
φτωχούς Αφρικανούς αγρότες.

Ο εξάχρονος Αφρικανός που νοσηλεύεται στο νοσοκομείο του Λόμε στο Τόνγκο έχει τώρα πολλές ελπίδες να επιβιώσει με την αψιθιά, ένα αρχαίο φάρμακο κατά της ελονοσίας που τώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μάχης κατά της νόσου

Ο Τιμπέμπου Όρτσο έχει στα χέρια του ένα πακέτο με επτά διαφανή πλαστικά
σακουλάκια, καθένα από τα οποία είναι γεμάτο με ένα λεπτοκομμένο σκουροπράσινο
φύλλο. Προέρχεται από ένα φυτό γνωστό με την ονομασία αψινθία αρτεμισία,
κοινώς αψιθιά, αποτελεί πλέον την κύρια πηγή του εισοδήματός του και επιπλέον
σώζει ζωές. H αρτεμισία είναι ένα αρχαίο φάρμακο κατά της ελονοσίας: οι Μασάι
στην Κένυα χρησιμοποιούσαν μια παραλλαγή του φυτού και οι Κινέζοι ξέρουν από
παλιά τις φαρμακευτικές ιδιότητές της. Τώρα ανακαλύπτουν τις αρετές της και οι
αγρότες στην Αιθιοπία.

Αφέψημα

Ο Όρτσο καλλιεργεί την αρτεμισία στον κήπο του, δίπλα σε μηλιές και βραγιές με
λάχανα. Μόλις το φυτό είναι έτοιμο για συγκομιδή, κόβει τα φύλλα του, τα
ξεραίνει και τα θρυμματίζει. Γεμίζει μ’ αυτά πλαστικά σακουλάκια, τα σφραγίζει
με κερί και τα πουλάει στους γείτονές του. Φτιάχνουν μ’ αυτά ένα αφέψημα,
ρίχνοντας ένα λίτρο βραστό νερό σε πέντε γραμμάρια ξεραμένων φύλλων. «Αγόραζα
τα φύλλα αυτά 5 μπιρ ($0,57) τη δόση όταν τα παιδιά μου είχαν προσβληθεί από
ελονοσία», λέει. «Μετά οι άνθρωποι του κοινοτικού προγράμματος (το
διαχειρίζεται η βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση Send a Cow) μου είπαν πως θα
μπορούσα να τα καλλιεργήσω ο ίδιος. Έτσι και έκανα. Πριν, αν κάποιος δεν
μπορούσε να βρει φάρμακα όταν έτρεμε από την ελονοσία, το μόνο που μπορούσε να
κάνει ήταν να κάθεται μπροστά στη φωτιά και να προσπαθεί να ζεσταθεί. Χαίρομαι
που μπορώ τώρα να βοηθήσω τους ανθρώπους αυτούς».

Θεραπεία

H αψινθία, η οποία είναι αυτοφυής στην Κίνα και το Βιετνάμ, θεωρείται πλέον
ένα από τα πιο αποτελεσματικά φάρμακα κατά της ελονοσίας. Πειράματα είχαν
γίνει στη Κίνα κατά τη δεκαετία του 1970, αλλά η κυβέρνηση του Μάο τα κράτησε
μυστικά για δεκαετίες. Μόνο πρόσφατα η Δύση κατανόησε πλήρως τις αρετές της· η
έρευνα δείχνει πως τα φάρμακα με αρτεμισία θεραπεύουν το 90% των ασθενών μέσα
σε τρεις ημέρες.

Το νέο φάρμακο έρχεται την κατάλληλη στιγμή. Την τελευταία δεκαετία, τα
κρούσματα ελονοσίας αυξήθηκαν κάθετα και η ασθένεια σκότωσε 3 εκατομμύρια
ανθρώπους σ’ όλον τον κόσμο, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν παιδιά κάτω
των πέντε ετών. Άλλα 300 εκατομμύρια άνθρωποι προσβλήθηκαν από την ασθένεια
και τώρα υποφέρουν τακτικά από υψηλούς πυρετούς. Τα περισσότερα από τα
κρούσματα εντοπίζονται στην υποσαχάρια Αφρική. Οι επιστήμονες εκτιμούν πως,
από τη δεκαετία του 1980, ο μέσος ετήσιος αριθμός κρουσμάτων ελονοσίας έχει
τετραπλασιαστεί στην Αφρική. Οι επιστήμονες μιλούν για ένα σιωπηρό ολοκαύτωμα.

Κατά παρασίτων

Ο Παγκόσμιιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και άλλες διεθνείς υγειονομικές
υπηρεσίες πιστεύουν τώρα ότι η αρτεμισία είναι η πιο αποδοτική οικονομικά
λύση. Λειτουργεί καταστρέφοντας παράσιτα της ελονοσίας μέσα στο κυκλοφορικό
σύστημα. Τα παράσιτα αυτά είναι ανθεκτικά στα περισσότερα υπάρχοντα φάρμακα
κατά της ελονοσίας, αλλά η δομή της αρτεμισίας είναι τόσο διαφορετική από
εκείνη άλλων φαρμάκων κατά της ελονοσίας ώστε το παράσιτο δεν την αναγνωρίζει.

Τον Απρίλιο, το Παγκόσμιο Ταμείο (για την καταπολέμηση του AIDS, της
φυματίωσης και της ελονοσίας), η ΠΟΥ, η Παγκόσμια Τράπεζα, η UNICEF και η
αμερικανική Υπηρεσία για τη Διεθνή Ανάπτυξη (USAID) ανακοίνωσαν πως ζητούν από
τις χώρες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με την ελονοσία να αποσύρουν σταδιακά
παλιότερα φάρμακα όπως η χλωροκίνη, και να χρησιμοποιούν συνδυασμούς πολλών
φαρμάκων που περιέχουν αρτεμισία ή παράγωγά της.

Έλλειψη

Ήδη όμως υπάρχουν προβλήματα. H αυξανόμενη ζήτηση για το φάρμακο οδήγησε σε
παγκόσμια έλλειψη. Οι τιμές τετραπλασιάστηκαν και οι λίγες εταιρείες που
παρασκευάζουν το φάρμακο μείωσαν την παραγωγή. H τιμή της αρτεμισίας ήταν
περίπου 115 δολάρια το μισό κιλό, αλλά μόλις οι διεθνείς οργανισμοί διατύπωσαν
το αίτημά τους, εκτοξεύθηκε σε περίπου 400 δολάρια το μισό κιλό. Τώρα όμως
αγρότες στην Αιθιοπία εκπαιδεύονται από οργανώσεις αρωγής να καλλιεργούν την
αρτεμισία στις αυλές τους. Παράλληλα προσπαθούν να πείσουν το υπουργείο Υγείας
της χώρας να αναγνωρίσει τη δουλειά των αγροτών αυτών και να εξετάσει τρόπους
να παρασκευάζει μόνη της το φάρμακο, αντί να το αγοράζει από ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες.