Tο μοναστήρι (και η οικολογία) να ‘ν’ καλά…

Στο κέντρο ενός καταπράσινου τοπίου στην Ορμύλια βρίσκονται ο παλαιός ναός, το κτίριο με τα κελιά των μοναχών, η βιβλιοθήκη, το ιατρείο, το μαγκιπείο (όπου ζυμώνεται το ψωμί), το τυροκομείο και τα άλλα κτίσματα της Μονής. Και ανάμεσά τους κήποι με μυρσίνες, δάφνες, βασιλικούς, δεντρολίβανα και πολλά οπωροφόρα και καλλωπιστικά δέντρα. Τα λουλούδια είναι σχεδόν ανύπαρκτα, καθώς οι αδελφές ακολουθούν την αγιορείτικη παράδοση και προτιμούν τις απλές πρασινάδες

Το Ιερό Κοινόβιο του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Ορμύλια Χαλκιδικής
βρίσκεται στο μεσαίο «πόδι» της χερσονήσου και τα πρώτα βυζαντινοειδή κτίσματα
έγιναν εκεί το 1842. Το 1974, όταν μεταβιβάστηκε η κυριότητα στη Μονή Σίμωνος
Πέτρα, εγκαταστάθηκαν οι πρώτες αδελφές, και σήμερα στην κοινοβιακή πολιτεία
ζουν γύρω στις 120 μοναχές.

Στο μοναστήρι καλλιεργείται η εκκλησιαστική τέχνη (αγιογραφία, υφαντική,
κεντητική, μεταλλοτεχνία, ξυλογλυπτική, ψηφιδωτά, βοτσαλωτά κ.λπ.), σύμφωνα με
την παράδοση των βυζαντινών μοναστηριών, και επιπλέον μελετάται η τέχνη αυτή
σε ένα ειδικό διαγνωστικό κέντρο έρευνας.

Σημαντικό έργο προσφέρει στην ευρύτερη περιοχή και το κέντρο προληπτικής
ιατρικής και έρευνας, με σύγχρονο εξοπλισμό, που λειτουργεί από το 1982.

Το καλοκαίρι του 2002 επισκέφθηκα για πρώτη φορά το Ιερό Κοινόβιο, με
σκοπό να μελετήσω με συμμετοχική παρατήρηση την εκκλησιαστική τέχνη. H μελέτη
των έργων θα ήταν ελλιπής χωρίς παράλληλη εξέταση των συνθηκών κάτω από τις
οποίες δημιουργούνται, γιατί η εκκλησιαστική τέχνη δεν είναι «τέχνη για την
τέχνη» αλλά βασίζεται στο δόγμα, εκφράζει το θρησκευτικό συναίσθημα και
αποσκοπεί στην ικανοποίηση των λατρευτικών αναγκών.

Φέτος αποφάσισα να επισκεφθώ ξανά το μοναστήρι· αυτήν τη φορά χωρίς το άγχος
της διεκπεραίωσης μιας επιστημονικής εργασίας. Και αυτό μου έδωσε την ευκαιρία
να διαπιστώσω, πιο εμπεριστατωμένα, τον σεβασμό προς τη φύση που αισθάνονται
οι μοναχές και την οικολογική τους συνείδηση. Να δω στην πράξη τον «πράσινο»
χριστιανισμό, όπως τον παρουσιάζει ο Αλέξανδρος Γεωργόπουλος στο εξαιρετικό
βιβλίο του «Περιβαλλοντική Ηθική»: Ο μοναχισμός, μέσα από την άσκηση και την
ιδιότυπη αμεριμνησία του, δείχνει έναν δρόμο σωτηρίας, οικοδομώντας μέσα από
τον κοσμικό έρωτα μια συλλογικότητα με τη φύση, απεμπολώντας τη σχέση
σύγκρουσης μαζί της.

Το ζαρκάδι Ταβιθά και ο αγαθός όφις

Πίσω από τον κήπο είναι το μαντρί της Μονής και ένα μικρό σπίτι για τους
επισκέπτες και για τον άνθρωπο που βοηθά στην περιποίηση των ζώων. Εδώ
εκτρέφονται περίπου ενενήντα πρόβατα και κότες με τροφή που παρασκευάζουν οι
αδελφές από καλαμπόκι, χωρίς χημικά πρόσθετα. Στην αυλή, πάνω στο μεγάλο
ξύλινο τραπέζι που είναι τοποθετημένο ανάμεσα στα δέντρα με πάγκο και ξύλινα
καθίσματα ολόγυρα, οι αδελφές προσφέρουν γάλα, ξινόγαλο και τυρί, φρέσκα αυγά,
σαλατικά φρεσκοκομμένα από τον κήπο και ζυμωτό ψωμί. Ευλογία για τον επισκέπτη
που θα τα γευθεί…

Εκτός από την ωφέλεια που έχει το μοναστήρι από την εκτροφή των ζώων, σημασία
έχει να δούμε τη στάση των αδελφών απέναντί τους. Εκείνη που είναι υπεύθυνη
για το μαντρί, για τον ορνιθώνα και για τα άλλα ζώα που ζουν εδώ, τους
τέσσερις σκύλους και τις ισάριθμες γάτες, δείχνει τρυφερότητα, αγάπη και
συντροφικότητα προς αυτά, όπως και όλες οι άλλες. Από πολλές άκουσα για την
Ταβιθά, ένα ζαρκάδι που ζούσε στη Μονή και είχε το ελεύθερο να μπαίνει στον
ναό και να ξαπλώνει ήρεμα μπροστά στην Ωραία Πύλη.

H αδελφή στο μαντρί μιλάει όμορφα και αφηγείται ιστορίες για τη στάνη, τη
νομαδική ζωή των δικών της από τα ορεινά στα χειμαδιά και πάλι από την αρχή
για ζώα: πρόβατα, σκύλους, αλεπούδες, λύκους, αρκούδες. Λέει για τις δυσκολίες
που αντιμετώπισε πολλές φορές και για τα άρρωστα ζώα που περιποιήθηκε με τη
βοήθεια του Αγίου Μόδεστου και της Παναγίας.

Τώρα φροντίζει τα πρόβατα και τα νεογέννητά τους που την ακολουθούν· παίρνει
τα μικρά στην αγκαλιά της και σε κάποια από αυτά που δεν μπορούν να θηλάσουν
δίνει γάλα από ένα μπουκάλι, έτσι όπως δίνει γάλα με μια σύριγγα και στα μικρά
του σκαντζόχοιρου που έχασαν τη μάνα τους και βρέθηκαν κοντά στο μαντρί. Έχει
ονοματίσει τους σκύλους, τις γάτες, τα μικρά πρόβατα και αναφέρεται σ’ αυτά με
στοργή, όπως στοργική γίνεται και όταν μιλάει για τον λαφιάτη, τον
αγαθό όφι που ζει στα κεραμίδια της στέγης του σπιτιού και τον ακούει κατά
καιρούς να σέρνεται αναζητώντας την τροφή του.

Κάποια στιγμή σταματάει να μιλάει· πιάνει τη φλογέρα που βρίσκεται πάνω στο
τζάκι και αρχίζει να παίζει εκκλησιαστικούς ύμνους και δημοτικούς σκοπούς…
Και νιώθει κανείς πως μια «αυθεντική κοινωνικότητα» την ενώνει αρμονικά με τη
φύση, με ανθρώπινα και μη ανθρώπινα όντα, με την Κτίση ολόκληρη.

Βιολογικές καλλιέργειες δίχως… βία

Τα κηπευτικά και τα φρούτα που καταναλώνονται στη Μονή παράγονται με
οικολογικές καλλιέργειες στους κήπους που περιποιούνται οι μοναχές, οι οποίες
βρίσκονται εκεί από νωρίς φορώντας τα ψάθινα καπέλα τους, ενώ άλλες συλλέγουν
φρούτα από τα δέντρα της αυλής. Αν τύχει και ανοίξεις το πρωί την πόρτα του
δωματίου σου πίσω από το αρχονταρίκι, η αδελφή τείνει το χέρι της μέσα από τα
ξύλινα κάγκελα του μπαλκονιού, κρατώντας δυο φρεσκοκομμένα ροδάκινα: «Πάρτε να
δροσιστείτε…». Οι αδελφές έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα,
αφοσίωση και προσήλωση κάθε έργο τους – καλλιτεχνικό ή πρακτικό – και η
κηπουρική, έργο το οποίο αποσκοπεί στη διατροφή του σώματος, είναι σεβαστό και
γίνεται με την αρμόζουσα επιμέλεια, καθώς το σώμα και η ύλη δεν περιφρονούνται
από τις μοναχές. Όμως η φύση δεν έχει γι’ αυτές εργαλειακή και μόνο αξία, αλλά
μιαν αυταξία που απαιτεί σεβασμό και προστασία. Γνωρίζουν πολύ καλά πως ο
άνθρωπος δεν είναι κυρίαρχος των μη ανθρώπινων όντων, αλλά απλός διαχειριστής
της Κτίσης και αυτό το έργο οφείλει να το κάνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο,
υπερβαίνοντας τον εγωκεντρισμό. Έτσι δεν κακοποιούν τα δημιουργήματα αλλά τα
βοηθούν να αναπτυχθούν σωστά, χωρίς βία.

INFO

«Ορμύλια. Ιερόν Κοινόβιον Ευαγγελισμού της Θεοτόκου», Εκδόσεις Ίνδικτος, Σελ.
326, Τιμή: 159 ευρώ.

Αλέξανδρος Γεωργόπουλος, «Περιβαλλοντική Ηθική», Εκδόσεις Gutenberg, Σελ. 514,
Τιμή: 27,89 ευρώ.

H Άννα Λυδάκη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.