Διαστάσεις Mια ρωγμή στον τοίχο

«Όταν έλθει η καταστροφή, ας ελπίσουμε να είναι τουλάχιστον εποχική» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

«Απαισιοδοξία ναι, αλλά διαύγεια. Διαύγεια, προϊόν της απαισιοδοξίας. Μπορούμε
να διεισδύσουμε στο έργο του Τολστόι και ύστερα να παρατηρούμε, με τα χέρια
σταυρωμένα, όσα συμβαίνουν στον Καύκασο; Να διατρέξουμε την “Καρδιά του
σκότους” και παράλληλα να παρακολουθούμε με ψυχραιμία την επανάληψη των σφαγών
στο περιβάλλον όπου τοποθετείται το βιβλίο; Να διαβάσουμε τον Έντουαρντ Σαΐντ
και έπειτα να προσπεράσουμε τη σελίδα της εφημερίδας, που περιγράφει τα βάσανα
και τους εξευτελισμούς των Παλαιστινίων;

Σήμερα δεν μπορούμε πια να χρησιμοποιούμε ως δικαιολογία την άγνοια: η άμεση
πληροφόρηση μέσα από το Διαδίκτυο και τα τηλεοπτικά κανάλια για τις
τρομοκρατικές επιθέσεις, τους τυφλούς βομβαρδισμούς, τις βιαιότητες που
διαπράττονται από όσους θεωρούν ότι εκπληρούν μια θεϊκή αποστολή, διεισδύει
στα σπίτια μας ως ένα επιπλέον καταναλωτικό προϊόν, προορισμένο να αποκτηνώσει
ακόμη περισσότερο, αν είναι δυνατόν, το κοινό που κάνει ζάπινγκ με το
τηλεκοντρόλ. H επαναλαμβανόμενη αυτή διαφήμιση υποβιβάζει τον πολίτη και, όπως
παρατήρησε ο Ουίλιαμ Μπάροουζ, αντί να του πουλήσει το εμπόρευμα, πουλά
εκείνον στο εμπόρευμα. Θάνατος σε απευθείας μετάδοση, στραγγαλισμοί ομήρων,
μανάδες και παιδιά κομματιασμένα από βόμβες, θεαματική κατάρρευση ουρανοξυστών
και κορμιά ριγμένα στο κενό: όλες οι βιαιότητες και τα εγκλήματα των ομοίων
μας γίνονται μέρος της καθημερινότητάς μας.

Αυτό το σκληρό μάθημα γι’ αυτά που ήμασταν, είμαστε και, όπως όλα δείχνουν, θα
συνεχίσουμε να είμαστε, παρακολουθούμε μπροστά στα μάτια μας. Θα αντιδράσουμε;
Σε γενικές γραμμές, όχι. Άλλωστε, δεν είναι παρά οι άλλοι που πεθαίνουν.
Είμαστε παγιδευμένοι ανάμεσα στην αποβλάκωση που μας προσφέρεται με συνταγή
και στη βιαιότητα του κόσμου. Και αμέσως διορθώνω τον εαυτό μου: είναι αρκετή
μια ρωγμή στον τοίχο για να γλιστρήσει μια αχτίδα φωτός και να φωτίσει το
ανακατεμένο μάγμα που μας περιβάλλει και μας υποβιβάζει. Μια ποιητική συλλογή,
ένα μουσικό έργο, ένα απλό άρθρο στην εφημερίδα. Ο πολιτισμός δεν μπορεί
βέβαια να εμποδίσει ούτε τις ακρότητες της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας
ούτε την άγρια τάση της να αρπάζει τους φυσικούς πόρους του πλανήτη και να
υποθηκεύει το ήδη εύθραυστο μέλλον του. Δεν μπορεί να αποτρέψει ούτε τις
μαζικές μεταναστεύσεις εκείνων που διαφεύγουν από την πείνα ούτε την ίδια την
πείνα. Παρ’ όλα αυτά όμως, όπως έχει τόσο όμορφα πει ο Αρτώ σε μια φράση που
δεν παύω να επαναλαμβάνω, η πραγματική πρόκληση για τον δημιουργό είναι «να
εξαγάγει από τον πολιτισμό μια δύναμη ταυτόσημη με τη δύναμη της πείνας». Αυτό
είναι το μάθημα που μας διδάσκουν μερικοί μεγάλοι λογοτέχνες, ποιητές,
διανοούμενοι και καλλιτέχνες του περασμένου αιώνα».

(Απόσπασμα από τον λόγο που εκφώνησε πριν από λίγο καιρό ο Ισπανός συγγραφέας
Χουάν Γκοϋτισόλο στη Γιορτή του Βιβλίου, στην Γκουανταλαχάρα)