424 αυτόγραφα για τον Tσαρούχη

«Είμαι πολύ κοντά σ’ αυτό που κάνω για να το κρίνω. Σε στιγμές ευφορίας, νομίζω πως ξέρω να χτίζω σαν το χελιδόνι. Κι ευχαριστώ τον Θεό. Αλλά περισσότερες είναι οι στιγμές που δεν ξέρω, ούτε σκέπτομαι τίποτα», είχε γράψει για τον πρόλογο της – πανάκριβης – συλλεκτικής έκδοσης ο Γιάννης Τσαρούχης (εδώ με την αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη, που έχει επίσης υπογράψει τα 424 αυτόγραφα της συλλεκτικής έκδοσης)

Όλα άρχισαν το 1982 στο σπίτι του σκηνοθέτη Τζορτζ Κιούκορ. Ο φωτογράφος
διασημοτήτων του Χόλιγουντ, ο Στάθης Ορφανός πρόσεξε ότι στο σπίτι τού
σκηνοθέτη κρεμόταν ένας πίνακας του Τσαρούχη. «Πρέπει να του κάνεις ένα
λεύκωμα», είπε στον Ορφανό. H δημιουργία του λευκώματος άρχισε το 1984 με τη
συνεργασία του ίδιου του Τσαρούχη και σύντομα το ίδιο έτος η Μελίνα Μερκούρη
μπήκε κι αυτή στον χορό και υποσχέθηκε να το υπογράψει και να το προλογίσει. Ο
Κιούκορ και ο Τενεσί Ουίλιαμς, που είχε κι αυτός ένα έργο τού Τσαρούχη, είχαν
πεθάνει.

H Μελίνα έπεισε τον Οδυσσέα Ελύτη να δώσει και αυτός τα αυτόγραφά του, ενώ
στην άλλη άκρη του Ειρηνικού ο Ορφανός συνέχιζε τη συλλογή. Ο Ζυλ Ντασσέν, ο
Ελληνοαμερικανός σχεδιαστής μόδας Γαλανός, ο φωτογράφος Χορστ, οι συγγραφείς
Τζον Απντάικ και Στέφεν Σπέντερ, ο εκδότης Σπέντερ, αλλά και ο Γιάννης Ρίτσος,
ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Αλέκος Φασιανός, ο Σταύρος Ξαρχάκος,
ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Δημήτρης Τσίτουρας και τελευταίος ο Βαγγέλης
Παπαθανασίου συνέβαλαν όλοι σ’ αυτό που από προώθηση της τέχνης της σύγχρονης
Ελλάδας κατέληξε να γίνει φόρος τιμής στον Γιάννη Τσαρούχη (1910 – 1989), ο
οποίος δεν πρόλαβε να το δει τελειωμένο.

Το λεύκωμα, το οποίο τελικά από αγγλικό έγινε ελληνοαγγλικό, παρουσιάστηκε
χθες σε ειδική εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη. H αξία του υπολογίζεται λόγω των
διάσημων υπογραφών στα 10.000 ευρώ και τα περισσότερα αντίτυπα θα
δημοπρατηθούν στο εξωτερικό.

Και ιδού τι σημειώνουν μερικές από τις διάσημες «υπογραφές» στο συλλεκτικό
λεύκωμα:

Ντέιβιντ Χόκνεϊ, πατέρας της αμερικανικής ζωγραφικής: «H ιστορία της
τέχνης του 20ού αιώνα θα ξαναγράφεται διαρκώς. Οι γίγαντες θα βρίσκονται πάντα
μέσα, ο Πικάσο, ο Μπρακ, ο Μιρό, αλλά μένουν ακόμη πολλά να δούμε. Δεν έχω
καμία αμφιβολία ότι στο μέλλον θα ανακαλύψουν την τέχνη τού Τσαρούχη με την
ίδια συγκίνηση που ένιωσα κι εγώ. Δεν θα περιγράψω τους πίνακες, μιλούν
άλλωστε από μόνοι τους, με αυτήν την εναγώνια προσπάθεια για διαύγεια που
απηχούν όλοι οι μεγάλοι πίνακες».

Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, ο διάσημος φωτογράφος: «Ήταν μια προσωπικότητα
βγαλμένη από την εποχή των τελευταίων Παλαιολόγων. Ως ζωγράφος ήταν τόσο
ενστικτώδης όσο και σοφός. Με μια μονότονη φωνή, σαν ψαλμωδία παπά, ξεστόμισε
τις πιο παράδοξες σκέψεις σχετικά με την τέχνη. H ζωγραφική ξεκινά με την
πεποίθηση ότι υπάρχει κάτι κρυμμένο πίσω από την επιφάνεια της
πραγματικότητας, αλλά ο ζωγράφος διαφέρει από τον φιλόσοφο ή τον μουσικό,
γιατί πρέπει ν’ αποδείξει αυτό το βάθος πάνω σ’ αυτήν την επιφάνεια».

Τζον Απντάικ, ο συγγραφέας των «Μαγισσών του Ίστγουικ»: «Οι άνδρες με τα
κοστούμια δεν μοιάζουν με τίποτα από όσα έχω δει στη σύγχρονη ζωγραφική, εκτός
από τα γρήγορα πορτρέτα του Μποτιλιάνι, καθώς αυτοί καθισμένοι με το πηγούνι
στο χέρι, διατηρούν μια έκφραση απαράβατης σκεπτικότητας. H περισυλλογή
πράγματι κυριαρχεί ως διάθεση στα πορτρέτα αυτά των απογόνων των πρώτων
φιλοσόφων. Ο άνδρας, και πιο σπάνια η γυναίκα, αποδίδεται στην ουσιαστική του μοναξιά».

ΜΕΛΙΝΑ MEPKOYPH

«Εκείνος ο ελληνικός καημός…»

«Την εποχή που τον γνώρισα για πρώτη φορά, η τέχνη του Τσαρούχη ήταν γνωστή
σε λίγους μόνο Έλληνες. Με την πάροδο των χρόνων όμως γινόταν όλο και πιο
γνωστός στους Έλληνες, επειδή μπορούσαν ν’ αναγνωρίσουν στους πίνακές του το
ελληνικό ήθος στις ποικίλες εκφάνσεις του, ιδίως εκείνο το ιδιαίτερο είδος
θλίψης, τον ελληνικό καημό, που παράγεται πάντα από τον έρωτα και την απώλειά
του. Αναγνώρισαν ακόμη την ανάμνηση του δικού τους νεανικού σφρίγους, την
αισθησιακή και ερωτική τους φύση και πάνω απ’ όλα την αγάπη του για την
ελευθερία, το αληθινό πάθος όλων των Ελλήνων».

INFO

«Τσαρούχης, το πρόσωπο της Ελλάδας». Εκδόσεις Μίλητος. Το δίτομο έργο
διατίθεται σε πανόδετη χειροποίητη κασετίνα που σχεδίασε ο Γιάννης Τσαρούχης
και περιέχει δύο χειροποίητους φακέλους με μεταξοτυπία. Εκτός από τα κείμενα
και τα αυτόγραφα, περιλαμβάνει φύλλα με 37 έργα του Τσαρούχη σε φωτογραφική
αναπαραγωγή. Τα 120 αριθμημένα αντίτυπα θα διατεθούν στην Ελλάδα. Παραγγελίες
στις Εκδόσεις Μίλητος (Σόλωνος 94, τηλ. 210-9887.885) και στο «Τσίτουρας
Collection» (Σόλωνος 80, τηλ. 210-3622.326).