Δρόμοι

Τα δώρα…

… των Χριστουγέννων έχουν, άραγε, πραγματική αξία ή μήπως δεν είναι παρά
σπατάλη; Τα οικονομικά ήταν πάντα μια μίζερη επιστήμη. Όμως κανείς
οικονομολόγος δεν ήταν ποτέ τόσο γκρινιάρης, ώστε να βγει και να ασκήσει
δημόσια κριτική στα Χριστούγεννα. Ώσπου το 1993 εμφανίστηκε ο Τζόελ
Γουλντφόγκελ του Πανεπιστημίου Γέιλ.

Τα Χριστούγεννα…

… τα περνάμε αγοράζοντας δώρα για άλλους. Σκεφτόμαστε τι θα επιθυμούσε η
γυναίκα μας, το παιδί μας, ο φίλος μας, τα αγοράζουμε και τα χαρίζουμε. Όμως
όλη αυτή η μαντική δεν είναι εύκολη υπόθεση. Συχνά είναι άστοχη. Κάθε χρόνο,
εκατομμύρια γραβάτες μένουν αφόρετες στην ντουλάπα και άλλα τόσα βιβλία μένουν
αδιάβαστα στο ράφι. Μα ακόμη και αν ένα δώρο πιάσει τόπο, δεν είναι πάντα
εκείνο που θα αγόραζε ο παραλήπτης εάν ξόδευε εκείνος τα χρήματα που δώσαμε
γι’ αυτό. Όλα τούτα σκέφτηκε, λοιπόν, ο οικονομολόγος μας στο Γέιλ και έβαλε
τους φοιτητές του να απαντήσουν σε δύο ερωτήσεις: 1) υπολογίστε πόσα
ξόδεψαν συνολικά όλοι όσοι σάς έκαναν δώρα, και 2) αφήνοντας κατά μέρος
τη συναισθηματική τους αξία, αν δεν τα είχατε αυτά που σας δώρισαν, πόσα
χρήματα θα ήσασταν διατεθειμένοι να ξοδέψετε για να τα αγοράσετε; Σε έναν
απολογισμό που είχε κάνει το περιοδικό «Εκόνομιστ», το αποτέλεσμα ήταν
απογοητευτικό: οι παραλήπτες αποτίμησαν την αξία των δώρων που έλαβαν αρκετά
χαμηλότερα από όσο είχαν πληρώσει οι δωρητές για να τα αγοράσουν – περίπου 10%
χαμηλότερα.

H σπατάλη…

… ενός δολαρίου στα δέκα αντιπροσωπεύει μια μεγάλη συνολική απώλεια. Στην
Αμερική, ας πούμε, όπου ξοδεύονται 40 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για
χριστουγεννιάτικα δώρα, τα 4 από αυτά πάνε στράφι. Αν συνυπολογίσουμε
ονομαστικές εορτές, γενέθλια, γάμους, τότε βλέπουμε πως η σπατάλη στα δώρα
είναι ακόμη μεγαλύτερη. Τι μας λένε, λοιπόν, οι οικονομολόγοι; Να καταργήσουμε
τα δώρα; Ας τα καταργήσουν αυτοί για λογαριασμό τους (έτσι κι αλλιώς είναι εξ
ορισμού τσιγκούνηδες).

Θα συνεχίσουμε…

… να κάνουμε δώρα στα αγαπημένα μας πρόσωπα: 1) επειδή τα καλύτερα
δώρα συχνά είναι τα απροσδόκητα, εκείνα που κανείς δεν θα σκεφτόταν ποτέ να
αγοράσει, αλλά που μόλις τα πάρει στα χέρια του πετάει απ’ τη χαρά του και
2) επειδή τα δώρα συχνά έχουν πολύ μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία τόσο
για τον δωρητή όσο και για τον παραλήπτη. H αξία ενός δώρου δεν είναι μονάχα
συνάρτηση της τιμής του αλλά και των περιστάσεων. Ένα δαχτυλίδι είναι πιο
πολύτιμο για τον κάτοχό του παρά για τον κοσμηματοπώλη. Το αποτύπωμα μιας
παιδικής παλάμης πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί έχει ανεκτίμητη αξία για τον
παππού. Επίσης, το δώρο δεν δίνει χαρά μονάχα στον παραλήπτη αλλά και στον
δωρητή. Τι μάθημα παίρνουμε από όλα αυτά; Πως η μεγαλύτερη αξία ενός δώρου
είναι η συναισθηματική (αυτό το ξέρουν ακόμη και οι οικονομολόγοι).