Δρόμοι

Ο ιερός πόλεμος…

… κάποτε λεγόταν σταυροφορία. Έτσι τον είπε η Δυτική Εκκλησία τον ενδέκατο
αιώνα, όταν η ηγεσία της αποφάσισε πως, σε μερικές περιπτώσεις, ο Θεός όχι
μονάχα μπορεί να συγχωρέσει, αλλά και μπορεί να απαιτήσει έναν πόλεμο. Μια
τέτοια περίπτωση, είπαν, ήταν η Ιερουσαλήμ που είχε πέσει στα χέρια των
απίστων. Βέβαια, αυτό είχε συμβεί κάπου τέσσερις αιώνες νωρίτερα. Και οι
μουσουλμάνοι αντιμετώπιζαν τους χριστιανούς πολύ καλύτερα από ό,τι
αντιμετώπιζαν οι χριστιανοί τους μη χριστιανούς στην Ευρώπη. Αλλά όλα αυτά δεν
ήταν παρά λεπτομέρειες, σχολιάζει το περιοδικό «Νιου Γιόρκερ», που ασχολείται
με τη σχετική βιβλιογραφία, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 800 χρόνων από την
Δ’ Σταυροφορία. Το Βατικανό δεν μπορούσε να ανεχτεί την απόσχιση της Ορθοδόξου
Εκκλησίας το 1054. Ήθελε περισσότερη ισχύ και αγιοσύνη. Και ο πάπας Ουρβανός
B’ ανέλαβε τη δουλειά.

H Δ’ Σταυροφορία…

… ήταν η πιο σκανδαλώδης από όλες. Οι σταυροφόροι δεν απελευθέρωσαν την
Ιερουσαλήμ. Αντίθετα, επιτέθηκαν σε χριστιανικές πόλεις, συγκεκριμένα στην
Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την οποία
κατέστρεψαν. Έτσι μετατόπισαν το κέντρο του χριστιανικού πολιτισμού από την
Ανατολή στη Δύση και άλλαξαν για πάντα την Ιστορία του κόσμου. Ο μεγάλος
Βρετανός ιστορικός Στίβεν Ράνσιμαν γράφει: «Τα υψηλά ιδανικά αμαυρώθηκαν από
τη σκληρότητα και την απληστία και ο ιερός πόλεμος δεν ήταν τίποτα παραπάνω
από μια πράξη μισαλλοδοξίας εν ονόματι του Θεού». Και ο Τζον Τζούλιους
Νόργουιτς αποκαλεί την Δ’ σταυροφορία «ένα από τα πιο μαύρα κεφάλαια της
Ιστορίας της χριστιανοσύνης», που στόχος της ήταν το πλιάτσικο.

H λεηλασία…

… της Κωνσταντινούπολης έμεινε παροιμιώδης. Οι σταυροφόροι όχι μονάχα βίασαν
και έσφαξαν, αλλά το ευχαριστήθηκαν κιόλας. Φόρεσαν καπέλο στα άλογά τους τις
λευκές περούκες που φορούσαν τότε οι Πολίτισσες κυρίες. Μια πόρνη καβάλησε με
τα σκέλια ορθάνοιχτα τον θρόνο του Πατριάρχη στην Αγία Σοφία και τραγούδησε
μέσα εκεί πρόστυχα τραγούδια. Οι Φράγκοι μάζεψαν λάφυρα και όσα δεν μπόρεσαν
να χωρέσουν στα καράβια τους, τα κατέστρεψαν. Οι Βενετοί, που είχαν καλύτερο
γούστο, άρπαξαν τα δύο τρίτα από τους θησαυρούς της πόλης. Γι’ αυτό σήμερα η
βασιλική του Αγίου Μάρκου «φιλοξενεί» μία από τις καλύτερες βυζαντινές
συλλογές του κόσμου – μεταξύ των οποίων τα τέσσερα χρυσά άλογα που κάποτε
στέκονταν στο ιπποδρόμιο της Κωνσταντινούπολης και που σήμερα κοσμούν την
Ωραία Πύλη του Αγίου Μάρκου.

Ομοιότητες…

… βρίσκει το «Νιου Γιόρκερ» ανάμεσα στις σταυροφορίες και τον πόλεμο στο
Ιράκ: τη διόγκωση των πραγματικών διαστάσεων της απειλής, προκειμένου να
ξεκινήσει ο πόλεμος, την ανάμειξη ιδεαλιστικών και οικονομικών κινήτρων, την
τελική διαπίστωση πως οι «απελευθερωθέντες» όχι μονάχα μπορεί να μη σου πουν
ευχαριστώ, αλλά μπορεί και να σου επιτεθούν. H Ιστορία των σταυροφοριών έχει
αποδείξει πως δεν μπορεί να υπάρξει «καλή βία».