Διαστάσεις H στρατηγική του σαλιγκαριού

«Βρίσκεστε σε εξεγερμένη περιοχή των Ζαπατίστας. Εδώ, ο λαός κυβερνά και η
κυβέρνηση υπακούει»: επιγραφή με την οποία υποδέχεται τους επισκέπτες το
caracol («σαλιγκάρι», αυτόνομη κοινότητα) του Οβέντικ, στην πολιτεία Τσιάπας.

Στο Τσιάπας: ένα κοριτσάκι παρακολουθεί τον μεξικανικό στρατό στην κοινότητα Εμιλιάνο Ζαπάτα

Τους ακούσαμε για πρώτη φορά την Πρωτοχρονιά του 1994. Δύο χρόνια αργότερα,
υπέγραψαν με την κυβέρνηση μια σειρά συμφωνιών για την αυτονομία των ιθαγενών
λαών. Το 2001 πραγματοποίησαν μια θριαμβευτική πορεία μέχρι την Πόλη του
Μεξικού. Σήμερα, παρά τη διάψευση πολλών από τις ελπίδες τους, είναι ακόμη
ζωντανοί. Οι άνδρες και οι γυναίκες του υποδιοικητή Μάρκος διαχειρίζονται τα
αυτόνομα εδάφη τους και παρουσιάζουν τη δική τους άποψη για την υγεία, την
εκπαίδευση, και την οικολογία. Ο απεσταλμένος της Μοντ στο Οβέντικ
επισκέφθηκε το Γυμνάσιο του caracol, που έχει 140 μαθητές, 100 αγόρια και 40
κομπανιέρας. «Οι δάσκαλοι δεν πληρώνονται και το σχολείο είναι δωρεάν», του
λέει η υπεύθυνη, η Σέρχια. «Τα παιδιά φέρνουν τορτίγιας και φασόλια, και τα
μοιραζόμαστε όλοι. Διδάσκουμε μαθηματικά, φυσικές επιστήμες, ουμανισμό και την
τζοτζίλ, γιατί δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να χαθεί η γλώσσα μας. Αλλά οι
αρχές δεν μας αναγνωρίζουν και μας λείπουν βιβλία, εξοπλισμός, τα πάντα». Τι
γίνεται, αν ένας μαθητής θέλει να ακολουθήσει ανώτερες σπουδές; «Τέτοια
περίπτωση δεν μας έχει ακόμη τύχει. Πάντως, ζαπατιστικό Πανεπιστήμιο ακόμα δεν
έχουμε».

H κλινική Λα Γκουαδαλουπάνα είναι το καμάρι του Αναστάσιο, ενός παλιού
Ζαπατίστα που θεράπευε εδώ τους τραυματίες από τις μάχες με τα κυβερνητικά
στρατεύματα. «Δεχόμαστε κάπου 30 ασθενείς την ημέρα», λέει. «Μπορεί να έλθει
όλος ο κόσμος. Εάν ο ασθενής ανήκει σε ένα άλλο κόμμα, τον χρεώνουμε 25 πέσο
[κάτι λιγότερο από 2 ευρώ] και τα φάρμακα στην τρέχουσα τιμή τους. Για τους
Ζαπατίστας είναι δωρεάν, άλλωστε αυτοί έκτισαν την κλινική. Μπορούν να φέρνουν
απλώς φασόλια ή καλαμπόκι». Έτσι δουλεύουν τα caracoles των Ζαπατίστας: στη
νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση αντιτάσσουν τη στρατηγική του σαλιγκαριού.
«Διαλέξαμε τα σαλιγκάρια ως σύμβολο της αντίστασης, γιατί οι πρόγονοί μας τα
χρησιμοποιούσαν για να ειδοποιούν τις κοινότητες σε περίπτωση κινδύνου»,
εξηγεί ο Μόισες Λόπες Σάντσες, ένα από τα τρία μέλη του Κυβερνητικού
Συμβουλίου. Όλοι φορούν κουκούλες, που δεν αφήνουν να φανούν παρά μόνο τα
μάτια τους. Αυτό το ταμπού, ακόμη δεν το έχουν ξεπεράσει.

Όπως αρνούνται να συζητήσουν οποιαδήποτε επαφή με τις αρχές. «Να αλλάξουμε τον
κόσμο, χωρίς να αναλάβουμε την εξουσία»: αυτό είναι το πιστεύω τους. Ο Μάρκος
έχει αλλάξει ρόλο. Είναι πάντα επικεφαλής της στρατιωτικής διοίκησης των
Ζαπατίστας, αλλά αφήνει τα caracoles να αναπτύσσονται αυτόνομα. Και παρ’ όλο
που η φτώχεια είναι πάντα παρούσα, η άνοδος της τιμής του καφέ έχει γεννήσει
πάλι ελπίδες.