Δρόμοι

Μια φορά…

… τον μήνα, στις εξήμισι το πρωί, η Άντζελα Μποτέζα πηγαίνει στο κοιμητήριο
του Γκεντσέα, στο Βουκουρέστι. Κατηφορίζει το λιθόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί
σε έναν τάφο χωρίς επιτύμβια στήλη. Σκύβει και καθαρίζει τα μαραμένα φύλλα και
τα λειωμένα κεριά και αφήνει μερικές κίτρινες γλαδιόλες μέσα σε ένα μπουκάλι
από κρασί, μαζί με ένα σημείωμα: «Ας συχωρέσει ο Θεός τις κακές πράξεις σου.
Αναπαύσου εν ειρήνη. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που σκεπάζει την ψυχή σου». Μόνον
ένας μικρός γρανιτένιος σταυρός, που έχει πάνω ένα κόκκινο αστέρι, αποκαλύπτει
ποιος είναι θαμμένος εκεί: Νικολάε Τσαουσέσκου, 1918-1989. Ύστερα η Μποτέζα
πηγαίνει στην άλλη άκρη του κοιμητηρίου και κάνει το ίδιο στους τάφους της
συζύγου του Έλενας και του γιου του Νίκου.

Οι φήμες…

… λένε πως ο Τσαουσέσκου θάφτηκε ανάποδα, με τα πόδια του γυρισμένα στο
σταυρό, έτσι, για να τον ταπεινώσουν. Μα οι φήμες λένε επίσης πως ο δικτάτορας
δεν είναι καν θαμμένος στο Γκεντσέα. H Μποτέζα ξενάγησε εκεί την Αμερικανίδα
δημοσιογράφο Σάρα Ρίτσαρντς που βρέθηκε στο Βουκουρέστι. Ύστερα την πήγε στο
φτωχικό διαμέρισμά της. Κάθησαν και οι δύο στον καναπέ, η Μποτέζα άναψε ένα
τσιγάρο και άρχισε τη διήγησή της: Με τον Τσαουσέσκου οι Ρουμάνοι ζούσαν καλά,
αλλά άνθρωποι που διψούσαν για εξουσία τον έκριναν απερίσκεπτα. Του αρνήθηκαν
ακόμη και μια στρατιωτική κηδεία, όπως του έπρεπε. Έτσι, η ίδια ανέλαβε να
κρατήσει ζωντανή την κληρονομιά του. Φροντίζει τους τάφους της οικογένειας και
τους ξεβρωμίζει από τα σκουπίδια (πολλά, κάποιοι τα πετάνε εκεί επίτηδες). H
ζωή ήταν καλύτερη με τον κομμουνισμό, συνεχίζει η Μποτέζα. «Δεν υπήρχε τίποτα
για να αγοράσεις, αλλά είχαμε χρήματα. Τώρα έχει από όλα για να αγοράσεις,
αλλά δεν έχουμε χρήματα».

Το αστραφτερό…

… Εμπορικό Κέντρο του Βουκουρεστίου, που άνοιξε πριν από πέντε χρόνια, έχει
ένα Μαρκς & Σπένσερ, ένα εστιατόριο Ρούμπι Τιούσντεϊ και ένα πολυσινεμά με
10 οθόνες – όλα τα σύγχρονα καπιταλιστικά σύμβολα. Όμως είναι απελπιστικά
άδειο. Πού και πού περνάει απ’ έξω κανένα καινούργιο αυτοκίνητο, αλλά στους
αυτοκινητοδρόμους εξακολουθούν να κυριαρχούν τα πετρελαιοκίνητα Ντάτσια. Σε
κάθε νέο κτίριο αντιστοιχούν δεκάδες ερειπωμένα διαμερίσματα της σοβιετικής
εποχής. Στους δρόμους παιδιά και αδέσποτα σκυλιά.

Στη δέκατη…

… επέτειο από την πτώση του κομμουνισμού, πριν από πέντε χρόνια, είχε κάνει
εντύπωση που οι Ρουμάνοι δεν γιόρτασαν καθόλου. Δημοσκοπήσεις δείχνουν πως
τέσσερις στους πέντε Ρουμάνους είναι δυστυχισμένοι από τη ζωή τους. Το 61%
λένε πως ζούσαν πολύ καλύτερα με τον Τσαουσέσκου. Αμνησία, καταλήγει η
Ρίτσαρντς. Οι πρώην κομμουνιστές κέρδισαν στις βουλευτικές εκλογές που έγιναν
την περασμένη Κυριακή στη Ρουμανία. Αμνησία. Το σύστημα που έριξε τον
κομμουνισμό και έθαψε τον Τσαουσέσκου ανάποδα, κινδυνεύει να τον
«αποκαταστήσει», έστω και στον τάφο του, με το κεφάλι στον σταυρό.