Tο διπλό πρόσωπο της μονογαμίας

Άρχισα αυτή την εποχή να μεταφράζω ένα απολαυστικό, ιδιοφυές και λίαν
διδακτικό βιβλίο – ειδικά για όσους βρίσκονται όπως εγώ nel mezzo del cammin –
που φέρει τον ενδεικτικό τίτλο «Μονογαμία» και το οποίο υπογράφει ο γνωστός
Βρετανός ψυχίατρος Άνταμ Φίλιπς. Θέμα του οι ερωτικές σχέσεις, ο γάμος και η
απιστία.

Ο μεγάλος Άγγλος κριτικός Σίριλ Κόνολι έλεγε ότι «σκοπός του έρωτα είναι το
τέλος του έρωτα». Ο σκοπός αυτός εκπληρώνεται είτε με μια σειρά από
αποτυχημένες σχέσεις είτε (χωρίς επιθανάτιο ρόγχο) με μια πετυχημένη. Μια
τέλεια συντονισμένη ερωτική σχέση είναι, όπως γνωρίζουμε, η πιο σπάνια αίσθηση
που η ζωή προσφέρει. Δεν είναι όμως ποτέ απόλυτα πραγματική. Διακόπτεται
απότομα όταν χτυπά το τηλέφωνο (πεθερά, φίλος, αντεραστής…). Το αρχικό πάθος
μπορεί να διατηρηθεί στην αρχική του ένταση μόνο μέσω μιας μεγαλύτερης
δυστυχίας – ζήλειας, χωρισμού, αυταπάρνησης. Συνήθως βέβαια οι περισσότεροι
δεν αντέχουν να ζουν διαρκώς σ’ αυτή την κατάσταση «συναγερμού» (όπως θα έλεγε
ο Σεντ Μπεβ) και προτιμούν ν’ ανταλλάξουν το πάθος με την οικειότητα και την
ασφάλεια. Και η οικειότητα στη σχέση προκύπτει όταν ο καθένας βολεύεται στη
ρουτίνα του και όταν όλες οι παραφωνίες γίνονται μέρος της γενικότερης
παρεξήγησης που αποκαλείται «κοινή ζωή». Απολαμβάνουμε την παρέα του συντρόφου
μας και δεν μπορούμε να φανταστούμε τη ζωή μας χωρίς αυτόν. Όταν όμως δεν
μπορούμε να φανταστούμε τη ζωή χωρίς αυτόν, τότε έχουμε ήδη πάψει να είμαστε
μαζί του. Ο Φίλιπς φαίνεται να συμφωνεί. Γράφει: «Το γεγονός ότι η ζήλεια
συντηρεί τον πόθο- ή τουλάχιστον τον διεγείρει – φανερώνει πόσο επισφαλής
είναι ο πόθος. Δεν μας φτάνει μόνο να βρούμε έναν σύντροφο, πρέπει να βρούμε
ταυτόχρονα έναν αντίζηλο. Και δεν πρέπει μόνο να μπορούμε να τους ξεχωρίσουμε,
αλλά και να τους κρατάμε σε απόσταση. Χρειαζόμαστε αντίζηλους για να μας
υποδεικνύουν τους συντρόφους μας και χρειαζόμαστε συντρόφους για να μας
βοηθούν να βρίσκουμε αντίζηλους… Στο κάτω-κάτω τι θα γύρευαν δύο άνθρωποι
μαζί αν δεν υπήρχε κανένας άλλος στον ορίζοντα; Πώς θα ήξεραν τι να κάνουν;».

H οικειότητα βέβαια μπορεί ν’ αυξήσει την τρυφερότητά μας, τον σεβασμό μας για
τον άλλον, αλλά σπάνια αυξάνει τον πόθο μας γι’ αυτόν (ίσως ο βασικός στόχος
της μονογαμίας είναι να μπορεί να φτάσει να θεωρεί την τρυφερότητα ανώτερη του
πόθου). H διάρκεια μας καθησυχάζει, αλλά μας κάνει σιγά-σιγά άφυλους. (Το
ζευγάρι φορώντας unisex φόρμες παρακολουθεί αγκαλιασμένο το αγαπημένο του
τηλεοπτικό πρόγραμμα τρώγοντας πίτσα). H ποικιλία μάς σαγηνεύει, αλλά απειλεί
να μας αναστατώσει. H ρουτίνα είναι βολική αλλά απειλεί να μας αποκοιμίσει. Αν
το προβλέψιμο μας αποβλακώνει και το απρόβλεπτο μας τρομοκρατεί, τότε τι
πρέπει να κάνουμε; Αν παραπαίουμε διαρκώς ανάμεσα στον κίνδυνο και την
παραίτηση, στην εμπιστοσύνη και την καταστροφή, τότε πώς θ’ αποφασίσουμε το
επόμενο βήμα μας; Ίσως, μας επενθυμίζει ο Φίλιπς, θα πρέπει να θυμόμαστε πως
άλλο είναι να έχεις κάτι επειδή το επιθυμείς κι άλλο να το επιθυμείς επειδή το
έχεις. Σωστά. Επομένως τι θα πρέπει να κάνουμε για να προσδώσουμε και στη
μονογαμία κάποια αίγλη; Ή μάλλον, τι θα πρέπει να πάψουμε να κάνουμε; Στην
καλύτερη περίπτωση, η μονογαμία μπορεί να είναι η ευχή να βρεις κάποιον για να
ζήσεις μαζί του ώς το τέλος. Στη χειρότερη, αποτελεί το αντίδοτο στον φόβο να
είσαι ζωντανός. Τουλάχιστον ας μη συγχέουμε αυτές τις δύο συνθήκες.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση»