H βία βρίσκεται στη νοοτροπία

Σίδερα που φυλακίζουν οι κοινωνικές νοοτροπίες, που θέλουν τη γυναίκα υποταγμένη, με ακραίο φαινόμενο ακόμη και τη σωματική της κακοποίηση

Γυναίκες κακοποιημένες: ξενώνες να τις περιθάλψουν και να τις στηρίξουν για να
πατήσουν στα πόδια τους, ψυχολόγοι να βοηθήσουν την ψυχή τους, εκπομπές
τηλεοπτικές για να πάψουν να πνίγονται στη σιωπή και μία ημέρα δική τους, η
ημέρα των κακοποιημένων γυναικών – μία ακόμη ανάμεσα σε πολλές άλλες
αφιερωμένες σε μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, στις οποίες ο πολιτισμός βρίσκει
ευκαιρία να συζητεί για αυτά και να εκτονώνει τις ενοχές του.

Ακόμη κι έτσι και χάρη στην ημέρα που τους αφιερώνεται στάθηκε ο τηλεοπτικός
φακός στο συγκλονιστικό για την εποχή μας πρόβλημα. Χάρη στην ημέρα αυτή,
είδαμε τις πρωινές ενημερωτικές εκπομπές να μιλούν για ένα θέμα, που έγινε
φανερό πως τους φέρνει σε αμηχανία. Στην εκπομπή του Νίκου Κακαουνάκη
(«Κοινωνία ώρα 8», Mega), για παράδειγμα, δεν αποφεύχθηκαν τα γέλια και τα
πονηρά υπονοούμενα ότι «η γυναίκα θέλει και τη σφαλιάρα της». Το λέει και το
τραγούδι, είπε σε μια στιγμή ο παρουσιαστής και ο φακός συνέλαβε τον βουλευτή
Γιάννη Ιωαννίδη να τελεί εν ευθυμία και κατόπιν να γυρνά στην Ελένη Κούρκουλα,
που ήταν και αυτή καλεσμένη και να της λέει «πες την αλήθεια δεν έχεις φάει τη
σφαλιάρα σου στη σχέση;».

H συζήτηση είχε ξεκινήσει νωρίτερα με αφορμή συνέντευξη που πήρε ο Νίκος
Κακαουνάκης από κακοποιημένη γυναίκα (προς τιμήν του ότι αυτοπροσώπως
επισκέφθηκε τις γυναίκες αυτές και τους μίλησε) που φιλοξενείται στον ξενώνα
της Αρχιεπισκοπής Αθηνών. H γυναίκα αφηγήθηκε μια τραγωδία που είναι δυστυχώς
γνωστή και σε κάθε περίπτωση απελπιστικά ίδια. Παντρεύτηκε με προξενιό, σε
μέρος μικρό, ένα χωριό, έκανε παιδιά, εκείνος την έδερνε, για ασήμαντο αφορμή
κάθε φορά. Πού να πάει; Έφτασε σε απόγνωση, πήρε τα παιδιά και κατέφυγε στην
εκκλησία. Την έστειλαν στον ξενώνα. Εκεί της έδωσαν ρούχα, τροφή, της βρήκαν
δουλειά και τώρα θα της βρουν και σπίτι.

«Γιατί αφού σε χτυπούσε δέχθηκες να κάνεις και δεύτερο παιδί;», ρωτάει ο Νίκος
Κακαουνάκης. «Δεν μπορούσα να φύγω από το χωριό», απάντησε εκείνη.

Αμηχανία μπροστά σε ένα θέμα ασυνήθιστο για τον παρουσιαστή, που χειρίζεται
θέματα πολιτικά, που κάνει ρεπορτάζ για σχολεία υπό κατάρρευση και για τις
τιμές στη λαϊκή, αλλά που εδώ η ευαισθησία έπρεπε να υπερβεί την καθιερωμένη
τελετουργία προσέγγισης (πρόβλημα-πολιτική ολιγωρία-καταγγελία) και να φτάσει
ώς την κριτική των νοοτροπιών.

Και ήταν αυτές που αναδείχθηκαν με τα αναπόφευκτα γελάκια, τα οποία προκάλεσε
η συζήτηση για τα «χαστουκάκια» που θέλουν οι γυναίκες – την ώρα του έρωτα –
«αυτή είναι η αισθησιακή βία», παρεμβαίνει ο Θάνος Ασκητής, «είναι διαφορετική
η βία που προκαλεί πόνο και τραυματίζει».

«Τα θέλουν οι γυναίκες» είναι η μόνιμη αίσθηση που καλλιεργείται αμέσως ή
εμμέσως από τα πρότυπα που προβάλλει η τηλεόραση, τα τραγούδια, τα πλήθος
θεάματα και διόλου άστοχη κατ’ αρχήν η παρατήρηση του Νίκου Κακαουνάκη ότι
υπάρχει και τραγούδι. Άστοχη, ωστόσο, η ελαφρότητα με την οποία αντέδρασαν οι
κύριοι του πάνελ.

Αποτελεί μέρος της διασκέδασης το υπονοούμενο ότι η «γυναίκα θέλει να
υποταχθεί». Μόνο που αυτό συνεπάγεται και άνδρα που υποτάσσει. Και όπως τόνισε
ο Θάνος Ασκητής, οι άνδρες που κακοποιούν είναι συνήθως οι αδύναμοι, οι οποίοι
μέσω της βίας θέλουν να επιβληθούν στη γυναίκα που δεν μπορούν να ελέγξουν.

Το πρόβλημα έτσι δεν έχει μόνο μία πτυχή. Είναι και εκείνη ανδρών που
κακοποιούνται. Νέα γέλια από την ομήγυρη.

Ρόλοι που καταδυναστεύουν

Το γεγονός ότι οι μαρτυρίες ήρθαν από γυναίκες που ήταν φανερό ότι ανήκαν στα
κατώτερα οικονομικά και μορφωτικά στρώματα δεν επέτρεψε να αποκαλυφθούν πλήρως
οι διαστάσεις του προβλήματος. Αυτές που βασίζονται στη νοοτροπία μιας
πατριαρχικής κοινωνίας, η οποία αναγνωρίζει ως μοναδικό πρότυπο το ανδρικό.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες στελέχη επιχειρήσεων, καθηγήτριες,
δημοσιογράφοι αναγκάζονται να μεταμορφωθούν σε «δράκους», να μιμηθούν τους
άνδρες για να τις πάρουν στα σοβαρά.

Σαράντα χρόνια μετά τη φεμινιστική έκρηξη και εξακολουθεί να είναι πιο
πρόσφορο να είσαι άνδρας για επαγγελματική και κοινωνική πρόοδο. Ενίοτε η
δίχως σύνεση ρητορική του καταπιεσμένου ή του σεβόμενου τα ανθρώπινα
δικαιώματα σύγχρονου δυτικού στερεί τη δυνατότητα από τα θύματα, που ανήκουν
και στα δύο φύλα, να βρουν την αιτία του προβλήματός τους και να την
καταγγείλουν. Και αυτή είναι το ίδιο σύστημα νοοτροπιών για τους ανδρικούς και
γυναικείους ρόλους.