NIKHΦΟPΟΣ PΩTAΣ Ένας ανυπότακτος της Mουσικής

«Οι συμβιβασμοί των μουσικών για την υπαγωγή τους στις διαδικασίες της λεγόμενης επιτυχίας λειτουργούν ως άτυπη, αλλά απαγορευτική λογοκρισία των πρωτότυπων μουσικών ιδεών, με αποτέλεσμα την αποτελμάτωση του μουσικού πολιτισμού», έλεγε ο συνθέτης Νικηφόρος Ρώτας

H μοναχική δημιουργική – και ανυπότακτη – πορεία του Νικηφόρου Ρώτα έκλεισε
τον κύκλο της. Ο συνθέτης και μουσικοπαιδαγωγός έχασε τη μάχη με τον καρκίνο
χτες στις 6 το πρωί. Έσβησε ήσυχα στα 75 του – όπως ήσυχα έζησε, αν και πάντα
αγωνιζόμενος – στο σπίτι του, έχοντας στο πλευρό του τη σύζυγό του, πιανίστρια
και μουσικοπαιδαγωγό Μαρία και τα παιδιά του: τη ζωγράφο Κατερίνα Ρώτα, τον
συνθέτη Βασίλη Ρώτα και τη βιολονίστρια Μιχαέλα Ρώτα.

H μουσική του δεν εντασσόταν σε καμιά σχολή, μόδα ή -ισμό. Έγραψε πάνω από 80
έργα, για οργανικά και φωνητικά σύνολα και ηλεκτρονική μουσική, 40 μουσικά
έργα για το θέατρο (17 για αρχαίο δράμα) και μουσική για τον κινηματογράφο και
την τηλεόραση.

Αγωνιστής πάντοτε, όπως και στην Εθνική Αντίσταση (ως μέλος του Θεάτρου του
Βουνού διώχθηκε με οικονομικό αποκλεισμό και πραξικοπηματική αφαίρεση ή
παρασιώπηση βραβείων), αναφερόταν συχνά «στη διαρκή προσπάθεια των
κατεστημένων να εθίσουν το ευρύ κοινό σε μια μουσική διακοσμητική, κενή,
αποτελούμενη από αισθηματολογικές μελωδίες και μονότονους ρυθμούς».

Έλεγε ακόμη – αφορισμός και επιταγή – πως «η σημερινή κατεύθυνση του
πολιτισμού βρίσκεται ακριβώς στους αντίποδες του πολιτισμού μιας ανθρωπιστικής
κοινωνίας και οδηγεί στις ακόμα χειρότερες εμπειρίες που μπορούν να προκύψουν
σε μια ανθρωπότητα χωρίς αλτρουισμό, χωρίς έργα τέχνης, χωρίς πνεύμα».

Ο Νικηφόρος Ρώτας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1929 σε περιβάλλον ποιητών (πατέρας
του ήταν ο ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Βασίλης Ρώτας). Παρακολούθησε ως
ακροατής τα μαθήματα της δραματικής σχολής Θεατρικό Σπουδαστήριο, όπου
διδάχτηκε και βυζαντινή μουσική από τον Σίμωνα Καρά και σπούδασε σύνθεση στη
Μουσική Ακαδημία Βιέννης (τάξη Karl Schiske).

Δραστηριοποιήθηκε στη μουσική εκπαίδευση στον Ελληνικό Οργανισμό Ορχηστικής
Εκπαιδεύσεως (τη μετέπειτα Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης – ΚΣΟΤ). Το ’60
συνεργάστηκε με τη Ζουζού Νικολούδη και τα «Χορικά» της. Το ’70 έδωσε πάνω από
400 διαλέξεις με τίτλο «Πώς Ακούμε Μουσική». Διηύθυνε το Δημοτικό Ωδείο
Αργυρούπολης (1989-1992) και υπήρξε εταίρος στον εταιρικό θίασο του Σωματείου
Ηθοποιών Άρμα Θεάτρου, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών (παραιτήθηκε το
1994), της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων και Μουσουργών και του
Θεατρικού Μουσείου.

Ο Νικηφόρος Ρώτας είχε δημιουργήσει πέντε πρωτότυπες σειρές
ραδιοφωνικών εκπομπών («Τα Μουσικά Όργανα», «Αναλύσεις Σημαντικών Μουσικών
Έργων», «Πώς Ακούμε Μουσική», «Αναμνήσεις Από Το Μέλλον Της Μουσικής»,
«Ραδιοακτίνες»). Τον Απρίλιο του 1967 διέκοψε «Τα Μουσικά Όργανα» σε ένδειξη
διαμαρτυρίας (συνεχίστηκε το 1970 στο PIK και από το 1984 στην EPA).

Κυκλοφόρησε τη μελέτη «Πώς Ακούμε Μουσική» (εκδ. Κέδρος), τη συλλογή άρθρων
«Και H Μουσική Πού Είναι;» (επιλογή από κείμενά του για τον «Ριζοσπάστη», εκδ.
Καστανιώτη) και το σενάριο «H Γέννηση Της Μουσικής». Το βιβλίο του «Για Το
Δάσκαλο», το οποίο είχε προτείνει μαζί με το ηχητικό υλικό της σειράς «Τα
Μουσικά Όργανα» στο υπουργείο Παιδείας το 1984 ως ένα νέο τύπο μαθήματος
Μουσικής για το Γυμνάσιο εγκρίθηκε, αλλά δεν διδάχθηκε ποτέ. Δημιούργησε
επίσης μια πειραματική μέθοδο για τη διδασκαλία της μουσικής στο Δημοτικό, που
εφαρμόστηκε πειραματικά το 1990 σε Δημοτικά Σχολεία της Αργυρούπολης.

Εκτός της θεατρικής του μουσικής και ενός αφιερώματος, από το Κέντρο Σύγχρονης
Μουσικής Έρευνας, το 1992, ελάχιστα έργα του έχουν παιχτεί (η εταιρεία Μουσική
Τέχνη έχει αναλάβει την προσπάθεια διάδοσής τους).

«Ο μεγάλος αδικημένος»

Κώστας Γεωργουσόπουλος: «Ο Νικηφόρος Ρώτας υπήρξε ο μεγάλος αδικημένος της
μεταπολεμικής μας μουσικής Δημιουργίας και υπεύθυνη είναι η σύνολη πνευματική
μας αγορά που δεν συγχωρεί τη σεμνότητα, την εργατικότητα, την αφοσίωση και
την ασκητική. Ο Ρώτας έμεινε μακριά από τα φώτα της προβολής, τα κέντρα
αποφάσεων, τις παρέες και την καλλιτεχνική διαπλοκή. Και υπήρξε πρωτοπόρος
μουσικός, πρωτότυπος, συχνά επαναστατικός. Εύχομαι ο θάνατός του να είναι η
έσχατη ευκαιρία για να έρθει στο φως το σημαντικό έργο του».

«Μακριά από φτήνιες»

Νίκος Μαμαγκάκης: «Αν και η μουσική του δεν ήταν στα δικά μου
ενδιαφέροντα, ομολογώ με ειλικρίνεια ότι είχε ήθος και έκανε υπεράνθρωπη
προσπάθεια για να κρατηθεί μακριά από φτήνιες, χυδαιότητες και “μπαλαλαρίες”.
Είναι εντυπωσιακό ότι υπάρχει σύλλογος Φίλων Μουσικής Νικηφόρου Ρώτα. Πολύ
λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν το έργο του και ίσως γι’ αυτό να ευθύνονται
οι εκάστοτε υπουργοί Πολιτισμού».

LINK

http: //users.otenet.gr/~rotas-ni/