Οι μετανάστες που θα κατέληγαν στα… σκουπίδια

«Τις φωτογραφίες των Ελλήνων μεταναστών τις είδα ως εικόνες της ελπίδας. Της ελπίδας των ανθρώπων που ποζάριζαν, της ελπίδας για μια νέα αρχή», λέει στα «NEA» η κάτοχος του σημαντικού αρχείου Στίφενι Ουίκς (δίπλα)

Το ταξίδι των πρώτων Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική μέσα από μία διαφορετική
οπτική – όχι αυτήν της φτώχειας και της απόγνωσης, αλλά των προσδοκιών για μια
καλύτερη ζωή στη νέα πατρίδα -, μέσα από το βλέμμα της ελπίδας, όπως το
αποτύπωσε στις φωτογραφίες του ο Έλληνας φωτογράφος Λέων Παντότι, από το 1914
έως το 1922, θα ζωντανέψει στην Αθήνα.

«Το βλέμμα της ελπίδας» είναι ο τίτλος της έκθεσης που θα εγκαινιαστεί την
ερχόμενη εβδομάδα στην Ελληνοαμερικανική Ένωση και η οποία κρύβει μια ιστορία
με κινηματογραφική πλοκή. Γιατί μακρύ δεν ήταν μόνο το ταξίδι των μεταναστών
στην Αμερική, αλλά και των φωτογραφιών τους. H ιστορία άρχισε στα τέλη της
δεκαετίας του ’70 όταν ο Τζον Μαλόνας, ξυλουργός στο επάγγελμα, αλλά την εποχή
εκείνη άνεργος, ανακάλυψε σε μια μικρή αποθήκη ενός υπό κατεδάφιση σπιτιού
κιβώτια γεμάτα από γυάλινες αρνητικές φωτογραφικές πλάκες. Ο Μαλόνας πρόλαβε
να πάρει μόνο 100 κομμάτια, γιατί ο δήμος γκρέμισε το σπίτι. Κάποια από αυτά
τα πούλησε σε παζάρια και τα υπόλοιπα τα κράτησε για να διακοσμεί με γυαλί –
αφού αφαιρούσε την εικόνα – τις πόρτες γαλλικού τύπου που έφτιαχνε.

Αν εκείνος δεν είχε γνωρίσει τον σύζυγο της Στίφενι Ουίκς, της φωτογράφου που
σήμερα είναι κάτοχος του μοναδικού αυτού φωτογραφικού αρχείου, οι φωτογραφίες
αυτές ίσως να μην εμφανίζονταν ποτέ. Το 1983 ο Μαλόνας χάρισε όλη τη συλλογή
από κολλημένα μεταξύ τους και σπασμένα αρνητικά στην Ουίκς, η οποία είχε την
αίσθηση ότι κληρονομούσε μια κούτα με σκουπίδια.

Όταν η έκθεση πρωτοπαρουσιάστηκε στο Σαν Φρανσίσκο οικογένειες Ελλήνων, που ζουν ακόμη στην περιοχή και αγνοούσαν την ύπαρξη των φωτογραφιών, αναγνώρισαν τους προγόνους τους, αναφέρει η Ουίκς

Το 1998, ωστόσο, αποφάσισε να τα εμφανίσει. Είχε μόλις χάσει την κόρη της. Όσο
οι εικόνες σχηματίζονταν στο χαρτί της εκτύπωσης τόσο εκείνη αναγνώριζε στα
μάτια των ανθρώπων που ποζάριζαν τη δύναμη, την ταπεινότητα και την ελπίδα.
Όπως λέει στα «NEA» η Στίφενι Ουίκς: «Κάθε φορά που έβαζα μία εκτύπωση στο
υγρό της εμφάνισης, πρώτα εμφανίζονταν τα μάτια της εικόνας… Τα μάτια αυτά
μου έδιναν ελπίδα για ν’ αντιμετωπίσω τη δική μου κατάθλιψη. H έρευνά μου
έδειξε ότι ο φωτογράφος, ο Λεόν Παντότι, αναζητούσε μια νέα ζωή. H φωτογραφική
δουλειά του είναι ενδεικτική τού ότι αισθανόταν πως είχε βρει αυτό που έψαχνε,
ειρήνη σε μια νέα πατρίδα. Οι εικόνες αυτές είναι τα μάτια της ελπίδας».

Ύστερα από έρευνα πέντε ετών, η Ουίκς ανακάλυψε ότι ο φωτογράφος ήταν Έλληνας
από την Αχαΐα. «Νομίζω πως ο Λεόν ήταν πολύ μορφωμένος άνθρωπος. Και μαζί με
τη μόρφωση έρχεται και η ανοχή. Στη συλλογή βρήκα και τη φωτογραφία ενός
Αφροαμερικανού, καθώς και ενός ζευγαριού Ιαπώνων με δυτικά ρούχα. Αυτές οι δύο
φωτογραφίες είναι ενδιαφέρουσες, γιατί όταν τραβήχτηκαν υπήρχε ένα κίνημα
φυλετικού διαχωρισμού. Το γεγονός ότι αυτές οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από
έναν Έλληνα φωτογράφο μιας ελληνικής κοινότητας μιλά για το φιλελεύθερο πνεύμα
του φωτογράφου. Οι φωτογραφίες ήταν προσωπικές, όχι εμπορικές. Αισθάνεσαι τη
διάθεση αυτών που ποζάρουν. Οι εικόνες αυτές δεν είναι απλές καταγραφές, αλλά
προσωπικά δοκίμια αυτής της -σταματημένης- στιγμής στον χρόνο».

«Το Σαν Φρανσίσκο αναγνώρισε την ελληνική κληρονομιά του»

Οι φωτογραφίες που θα παρουσιαστούν στην Ελληνοαμερικανική Ένωση έχουν ήδη
εκτεθεί στον Δήμο και τη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Σαν Φρανσίσκο. Τότε,
οικογένειες που ζουν ακόμη στην περιοχή και όλοι αγνοούσαν την ύπαρξη των
φωτογραφιών αναγνώρισαν σε αυτές τους προγόνους τους. «Όταν
πρωτοπαρουσιάστηκαν οι φωτογραφίες, άκουγα τις ανάσες και τα επιφωνήματα,
καθώς κάποιοι αναγνώριζαν συγγενείς τους -από σχεδόν έναν αιώνα πίσω. Ο Λεόν
Παντότι φωτογράφισε την πρώτη ελληνική αποικία του Σαν Φρανσίσκο. Όταν άρχισα
αυτή τη διαδικασία το 1998, κανένας απ’ όσους γνώριζα δεν ήξερε ότι στο Σαν
Φρανσίσκο υπήρχε ελληνική κοινότητα».

Σήμερα, υπάρχει μια πλάκα στο Σαν Φρανσίσκο, στην αρχή της 3ης Οδού: «H
ελληνική κληρονομιά του Σαν Φρανσίσκο. Μία επιβεβαίωση της υπόσχεσης της
Αμερικής… Φόρος τιμής στους Έλληνες μετανάστες που εγκαταστάθηκαν σε αυτήν
τη γειτονιά στις αρχές του 1900. Και στη μνήμη του πρωτοπόρου και
επιχειρηματικού τους πνεύματος. Πατριωτισμός, πίστη και περηφάνια στην
ελληνική τους κληρονομιά. Εμείς, οι κληρονόμοι του οράματός τους,
αναγνωρίζουμε τη ζωτική οικονομική, κοινωνική και πολιτική συνεισφορά τους
στην πολυαγαπημένη υιοθετημένη πόλη τους, το Σαν Φρανσίσκο».

«Όταν το διαβάζω, μ’ αρέσει να σκέπτομαι ότι χωρίς τις φωτογραφίες του Λεόν,
που αποδεικνύουν ότι υπήρξε αυτή η περιοχή, η πλάκα δεν θα βρισκόταν εκεί. M’
αρέσει να σκέπτομαι ότι η δουλειά του βοήθησε ώστε το Σαν Φρανσίσκο να
αναγνωρίσει την ελληνική κληρονομιά του», λέει η Ουίκς.

Φωτογραφείον «Patris»

Ο φωτογράφος που απαθανάτισε τους Έλληνες μετανάστες, όπως ανακάλυψε η Στίφενι
Ουίκς, έφθασε στην Αμερική με το πλοίο «Μακεδονία» το 1912. Το όνομα που του
δόθηκε στο Έλις Άιλαντ ήταν Λεόν Παντότι και συνοδευόταν από τη γυναίκα του
Ουρανία. Άνοιξε ένα φωτογραφείο με το όνομα «Photo Studio Patris» στην 3η Οδό,
στην καρδιά του greek town του Σαν Φρανσίσκο και φωτογράφισε Έλληνες και
Αμερικανούς, από το 1914 έως το 1922.

INFO

Έκθεση «Το βλέμμα της ελπίδας» (επιμέλεια: Μαρία Κουφοπούλου) στις γκαλερί της
Ελληνοαμερικανικής Ένωσης (Μασσαλίας 22, Κολωνάκι). Εγκαίνια: Πέμπτη, 18
Νοεμβρίου, στις 20.30. Έως 9 Δεκεμβρίου. Δευτέρα – Παρασκευή 12.00 – 21.00,
Σάββατο 10.30 – 14.30, Κυριακή κλειστά.