H «άλλη» Kνωσός αποκαλύπτεται

Την παράσταση στην επερχόμενη έκθεση «Ελεύθερνα: Πόλη – Ακρόπολη – Νεκρόπολη» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης αναμένεται να κλέψει η αισθησιακή, η σανδαλίζουσα Αφροδίτη της Ελεύθερνας (2ος – 1ος αι. π.X.), που κοσμούσε το μεγάλο λουτρό της πόλης

Ξετυλίγει αργά ως άλλη Αριάδνη τον δικό της μίτο. Εκείνον της ιστορίας της που
μετρά περισσότερα από 4.000 χρόνια ζωής. Σκαρφαλωμένη σε λόφο ύψους 390 μ.,
στις υπώρειες του Ψηλορείτη, η Ελεύθερνα, η αντίστοιχη «Κνωσός» των ιστορικών
χρόνων για την Κρήτη, αποκαλύπτεται τα τελευταία είκοσι χρόνια χάρη στην
ανασκαφή των καθηγητών Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκου Σταμπολίδη,
Πέτρου Θέμελη και Αθανάσιου Καλπαξή σε συνεργασία με την KE’ Εφορεία
Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Και «συστήνεται» στο ευρύ κοινό μέσα
από 500 αντικείμενα, στην έκθεση «Ελεύθερνα: Πόλη – Ακρόπολη – Νεκρόπολη», η
οποία θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

«Σκοπός μας είναι να ανακαλύψουν οι επισκέπτες ότι το νήμα της Ιστορίας στην
Κρήτη δεν διακόπτεται με την πτώση των μεγάλων μινωικών κέντρων», λέει στα
«NEA» ο διευθυντής του Μουσείου κ. Σταμπολίδης, ο οποίος επιμελείται την
έκθεση. «H Ελεύθερνα αναπτύσσεται στην αυγή του ελληνικού πολιτισμού και
αποδεικνύει την διαχρονική παρουσία του ανθρώπου από το 3.000 π.X. έως το
1.200 μ.X.».

Τι θα δουν οι επισκέπτες; «Έναν ολόκληρο κόσμο». Από εντυπωσιακά λατρευτικά
και διακοσμητικά αγάλματα, χρυσά κοσμήματα μέχρι ταπεινά αγγεία καθημερινής
χρήσης. Από επιγραφές – μάρτυρες της πολιτικής ιστορίας του τόπου μέχρι
διπλούς πελέκεις, σπαθιά, βέλη, μαχαίρια, αλλά και χρυσά και ασημένια
νομίσματα, που κόπηκαν όχι μόνο στην Ελεύθερνα, αλλά έφθασαν έως εκεί ακόμη
και από την Τένεδο. Και από εξωτικά μικροαντικείμενα από ελεφαντοστούν και
φαγεντιανή μέχρι εικόνες, θυμιατήρια ή ακόμη και καρφιά από ταβάνια!

H συμμαχία μεταξύ της Ελεύθερνας και της Ραύκου (μιας άλλης κρητικής πόλης) χαράχτηκε στη στήλη του 3ου αι. π.X.

Την παράσταση, ωστόσο, αναμένεται να κλέψει η μαρμάρινη σανδαλίζουσα Αφροδίτη.
Μαζί της ένα χάλκινο λυχνάρι, που κοσμείται με τον Διόνυσο να κάθεται πάνω σε
έναν πάνθηρα. Χρυσές ταινίες με παραστάσεις αρματοδρομιών, αλλά και ένα χρυσό
χελωνάκι. Όσο για τον τίτλο του παλαιότερου εκθέματος; Τον διεκδικούν τα
κομμάτια κυκλαδικών ειδωλίων του 3000 π.X. «απρόσμενο εύρημα για το βουνό».

Η επιλογή των 500 και πλέον εκθεμάτων, που παρουσιάζονται στην πλειονότητά
τους για πρώτη φορά στο κοινό, ανάμεσα σε τουλάχιστον 10.000 ευρήματα –
«μιλάμε πάντα για αυτόνομα αντικείμενα που μπορούν να εκτεθούν και όχι για
μικροαντικείμενα και όστρακα», διευκρινίζει ο κ. Σταμπολίδης – δεν ήταν
εύκολη. «Διαλέξαμε τα πιο αντιπροσωπευτικά, εκείνα που μπορούν να αναδείξουν
τις δημόσιες, καθημερινές, θρησκευτικές, εμπορικές δραστηριότητες της πόλης,
χωρίς να απουσιάζουν ζητήματα πίστης και μεταθανάτιων αντιλήψεων. Σκοπός μας
δεν είναι να μάθει ο κόσμος μόνο ποια είναι η Ελεύθερνα, πώς δημιουργήθηκε και
εξελίχθηκε, αλλά και το πώς έρχεται ξανά στην επιφάνεια, όπως και το πώς
μπορεί να καταστεί πόλος έλξης και ανάπτυξης. Πρόκειται για μία ανασκαφή που
θα συνεχιστεί και τα επόμενα 100 χρόνια».

Σαν κλασικά εικονογραφημένα

Η εντυπωσιακή πυρά με τον μισοκαμένο ακέφαλο σκελετό που κείται μπροστά της
θα είναι μία από τις κορυφαίες στιγμές της έκθεσης, καθώς ένα αντίστοιχο
παράδειγμα περιγράφεται στους στίχους της Ιλιάδας. «Αν συνδυάσει κανείς την
εικόνα της πυράς, που χρονολογείται στην καρδιά των Ομηρικών Επών γύρω στο 720
-700 π.X. και τα λόγια του Ομήρου είναι σαν να έχει ένα κλασικό
εικονογραφημένο», λέει ο κ. Σταμπολίδης. «Και να σκεφθεί κανείς πως τη σκηνή
της καύσης του Πατρόκλου, που περιγράφεται στο έπος, αναλαμβάνουν να τη
φτιάξουν δύο Κρήτες, ο Μυριόνης και ο Ιδομενέας». Περισσότερα μυστικά της
πυράς θα αποκαλύπτονται σε μία ταινία που θα προβάλλεται κατά τη διάρκεια της
έκθεσης με πειραματική αναπαράστασή της.

INFO

Την έκθεση «Ελεύθερνα: Πόλη – Ακρόπολη – Νεκρόπολη» θα εγκαινιάσει στο Μουσείο
Κυκλαδικής Τέχνης (Νεοφ. Δούκα 4) την 1η Δεκεμβρίου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος. Έως την 1η Σεπτεμβρίου 2005.