Δρόμοι

Ο Θεός…

… έχει ακυρωθεί. Δεν υπάρχει πια παράδεισος. Αλλά και ο διάβολος έχει και
αυτός ακυρωθεί, αφού, αν όλος ο κόσμος γίνει κόλαση, κάθε διχαλωτή οπλή που
αφήνει ολόγυρά της αποφορά από θειάφι χάνει τη γοητεία της. Ο δρόμος «από τον
παράδεισο στην κόλαση, μέσα από τον κόσμο», που ο Γκαίτε οδήγησε σε αυτόν τον
«Φάουστ» του, δεν υπάρχει στη νέα παραγωγή του έργου που ανέβασε ο σκηνοθέτης
Μίκαελ Θαλχάιμερ στο Βερολίνο. Υπάρχει μόνο ο κόσμος. Κενός.

Ο κόσμος…

… γυμνός, κακός, γυμνά κόκαλα. Ο Φάουστ, ο Μεφιστοφελής και η Γκρέτχεν – το
τρίγωνο. Τίποτε άλλο δεν απομένει από το έργο. Καταδικασμένοι να ζουν σε κάτι
που μοιάζει με αδειανή καγκελαρία ενός παγκόσμιου Ράιχ. Όλα αυτά θυμίζουν πολύ
«Την πτώση», την ταινία για τις τελευταίες ημέρες του Χίτλερ, που
τερματίστηκαν μέσα σε ένα μπούνκερ κάτω από την καγκελαρία του Τρίτου Ράιχ. Το
πρόβλημα με όλες τις παραγωγές του «Φάουστ», σχολιάζει ο Γκέρχαρντ
Σταντελμάγιερ στην εφημερίδα «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε», είναι πως κάθε φορά
που ανεβαίνει το έργο, ο σκηνοθέτης κολλάει πλάι στον τίτλο τη δική του
ετικέτα. Έτσι έχουμε τον Φάουστ καπιταλιστή (1977, Πέιμαν), τον Φάουστ δάσκαλο
(1980, Χόλμαν), τον Φάουστ πρεζόνι (1990, Ένγκελ), τον Φάουστ καθηγητή (1987,
Ντορν), τον Φάουστ ψυχοπαθή (1990, Κίρσνερ) και πάει λέγοντας. Ο Φάουστ ήταν
πάντα ένα πλαίσιο που χωρούσε μέσα τα πάντα.

Στο Βερολίνο…

… λέει ο Σταντελμάγιερ, ο Φάουστ στέκει μπροστά στο κοινό του γυμνός.
Πλαίσιο. Άδειο. Στον εναρκτήριο μονόλογό του απαριθμεί όλες τις επιστήμες που
έχει μελετήσει, τις γνώσεις του, την άγνοιά του, τις φιλοδοξίες του και τις
επιθυμίες του, σε έναν κόσμο που έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό και από κάθε
νόημα. Μόνο αυταπάτες. Ο Θεός μένει εκτός παιχνιδιού. Πελώριος, αλαζονικός,
πυρετώδης, συντριμμένος, έτοιμος να τον πάρουν τα δάκρυα, ο Φάουστ σφαδάζει
σαν να τον μαστιγώνουν όλες οι συμφορές που πρόκειται να βρει μπροστά του,
δηλαδή που φαντάζεται πως πρόκειται να βρει: γυναίκες, ηδονές, ισχύς,
πλεονεξία, χρήμα, γνώση. Εγκαταλειμμένος, άστεγος, ικετεύει σαν παιδί. Αλλά
και σαν δικτάτορας κραυγάζει καλώντας προστακτικά τον κόσμο και τον διάβολο
κοντά του, για να μπορεί να θέλει και να ζητάει τα πάντα, μολονότι ξέρει πως
τίποτα δεν είναι για πάντα, παρεκτός από τα γιγάντια εγκλήματα.

Στον Φάουστ…

… στο Βερολίνο, ο Θαλχάιμερ δίνει όλα όσα οι άλλοι του έχουν αρνηθεί έως
τώρα: την ουσία, ένα γυμνό, πανάθλιο και εγκληματικό εγώ. Ένα φρικτό άτομο,
που μπορεί και ζει μονάχα όσο προκαλεί στους άλλους πόνο. Ένα φρικτό άτομο με
ξεπεσμένο Εγώ. Εμείς. Άλλος ένας που μπορούμε στον καιρό μας να τον νιώθουμε
σαν αδελφό.