Πρόσωπα Ο σκιτσογράφος του Στάλιν

«Για τον Στάλιν, ήταν απλό. Ήταν ο αφέντης όλης της χώρας. Κατάλαβε ότι
είχε έναν καλό γελοιογράφο, τον οποίο χρειαζόταν, και είπε “ας ζήσει”». Έτσι
επέζησε ο Μπόρις Γεφίμοφ.

Μπόρις Γεφίμοφ. «Συχνά αναγκαζόμουν να γελοιοποιώ ανθρώπους τους οποίους σεβόμουν»

Κι όχι μόνον επέζησε, αλλά στις 28 Σεπτεμβρίου έκλεισε αισίως τα 104. Με την
ευκαιρία αυτή, ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν του έστειλε τηλεγράφημα εγκωμιάζοντας
το «λαμπρό ταλέντο, το βάθος, το χιούμορ και τη σοφία» του σκιτσογράφου, τον
οποίο ο Χίτλερ έλεγε πως θα εκτελούσε αμέσως μόλις καταλάμβανε τη Μόσχα. Όχι
μόνον τα σκίτσα του Γεφίμοφ τον γελοιοποιούσαν ανελέητα, αλλά επιπλέον ο
σκιτσογράφος ήταν Εβραίος! Λέγεται πως ο Γεφίμοφ απάντησε πως, καλύτερα να
βρεθεί αντιμέτωπος μ’ έναν οργισμένο Χίτλερ, παρά να χρειαστεί να
αντιμετωπίσει τον Στάλιν…

Στο μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα – από την Επανάσταση των Μπολσεβίκων ώς
την «περεστρόικα» του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ -, ο Γεφίμοφ υπηρέτησε ευσυνείδητα το
σοβιετικό κράτος, γελοιοποιώντας τους αντιπάλους της Μόσχας στα μάτια των
σοβιετικών μαζών. Στα ζοφερά χρόνια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου οι γελοιογραφίες
του συντήρησαν το ηθικό των σοβιετικών δυνάμεων στο μέτωπο· στον Ψυχρό Πόλεμο
προσπάθησαν να πείσουν τον κόσμο ότι ο καπιταλιστικός κόσμος ήταν τελεσίδικα
καταδικασμένος. «Έπαιρνα διαταγές από τον Στάλιν. Και λυπάμαι που το λέω, αλλά
συχνά αναγκαζόμουν να γελοιοποιώ ανθρώπους τους οποίους σεβόμουν. Δεν υπήρχε
τρόπος να αρνηθώ, γιατί…» – ο Γεφίμοφ κάνει με τον αντίχειρα μια κίνηση σαν
να κόβει τον λαιμό του. Εξακολουθεί πάντως να τον στοιχειώνει ο φόνος του
αδελφού του, του δημοσιογράφου της «Πράβντα» Μιχαήλ Κολτσόφ, που συνελήφθη το
1938 και εκτελέστηκε έπειτα από βασανιστήρια, σε ηλικία 40 ετών. Και έχει
βάρος στη συνείδησή του τα σκίτσα που έκανε εναντίον του Τρότσκυ, ο οποίος
ήταν φίλος του.

Αλλά για τον Γκορμπατσόφ, τον τελευταίο πρόεδρο της Σοβιετικής Ένωσης και
μοναδικό Ρώσο ηγέτη που τον προσκάλεσε στο Κρεμλίνο, έχει μόνον εγκώμια.
«Απομάκρυνε την απειλή του πυρηνικού πολέμου, γι’ αυτό έχει τον σεβασμό μου»
εξηγεί. «Έφερε ένα νέο στυλ ηγεσίας, έπειτα από ανθρώπους όπως ο Λεονίντ
Μπρέζνιεφ, ο οποίος μπορούσε να μιλάει μόνο διαβάζοντας από “σκονάκια”».

H όραση του Γεφίμοφ έχει μειωθεί σημαντικά, το ίδιο και η ακοή του. Ωστόσο
εξακολουθεί να σκιτσάρει κάθε μέρα στο διαμέρισμά του στη Μόσχα. Τα σκίτσα του
δεν είναι πια πολιτικά, λέει, επειδή η μετασοβιετική Ρωσία δεν προσφέρεται:
«Μπορείτε να φανταστείτε πως τώρα έχουμε στη χώρα μας δολοφονίες κατά
παραγγελία; Καθημερινά σκοτώνουν τον τάδε διευθυντή ή τον δείνα επιχειρηματία.
Αυτό δεν είναι θέμα για γελοιογραφίες. Δεν ξέρω πώς μπορεί κανείς να κάνει
χιούμορ με τέτοια φρικτά που συμβαίνουν» λέει, μοιάζοντας να ξεχνάει τη φρίκη
των σταλινικών διωγμών.