«Θέλουμε ένα όνομα…»

«Μόλις αποφυλακίστηκα, έτρεξα στον λαό μου, στους ανθρώπους μου και τους
είπα: μου εμπιστευθήκατε τις ελπίδες σας και την τιμή σας. Τις κράτησα δέκα
χρόνια με υπερηφάνεια και αξιοπρέπεια δίχως να τις λερώσω. Τώρα σας τις επιστρέφω…».

Λεϊλά Ζάνα. Κατάφερε να συγκινήσει την κατάμεστη αίθουσα της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Σπάνιες είναι οι στιγμές που η συμβατικότητα του πολιτικού λόγου στην
πρωτεύουσα της E.E. συνθλίβεται υπό το βάρος των συναισθημάτων, που η
κατάμεστη αίθουσα της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποπνέει τέτοιο
σεβασμό για έναν ομιλητή, που οι λέξεις και οι σιωπές ενός ανθρώπου κρύβουν
μέσα τους τόση σημασία για το παρελθόν και το μέλλον ενός λαού. Τέτοιες
στιγμές έζησαν όσοι παρακολούθησαν χθες από κοντά την ομιλία και τις δηλώσεις
της Λεϊλά Ζάνα, της ζωντανής συνείδησης των Κούρδων της Τουρκίας που με
καθυστέρηση εννέα ετών μπόρεσε να παραλάβει το Βραβείο Ζαχάρωφ, την ανώτερη
διάκριση με την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τιμά όσους μάχονται για την
ελευθερία της σκέψης. Το 1995, όταν της απονεμήθηκε το βραβείο, η Ζάνα
βρισκόταν ήδη στις τουρκικές φυλακές όπου παρέμεινε δέκα χρόνια μαζί με τρεις
επίσης Κούρδους συντρόφους της (Χατίπ Ντίκλε, Σελίμ Σαντάκ και Ορχάν Ντογάν)
γιατί την ημέρα της ορκωμοσίας τους είχαν τολμήσει να μιλήσουν στη μητρική
τους γλώσσα μέσα στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση.

H έκκληση

Δέκα χρόνια πέρασε μακριά από τον εξόριστο στη Σουηδία σύζυγο και τα δυο της
παιδιά που αντάμωσε ξανά στις Βρυξέλλες την περασμένη Δευτέρα. Δέκα χρόνια που
θα μπορούσαν να είναι λιγότερα αν δεν συνέχιζε μέσα από τη φυλακή να
προασπίζεται τα δικαιώματα των Κούρδων και δεν απέρριπτε την πρόταση
αποφυλάκισής της λόγω της βλάβης που υπέστη η υγεία της. Το πρώτο πράγμα που
έκανε όταν πια αποφυλακίστηκε, στις 9 Ιουνίου του 2004, ήταν να απευθύνει
έκκληση για την ειρήνη και τη συμφιλίωση στη Νοτιοανατολική Τουρκία και για τη
συνέχιση της μονομερούς εκεχειρίας από την πλευρά του PKK (που σήμερα
ονομάζεται Κόνγκρα – Τζελ).

Αυτή η μικροκαμωμένη, νευρώδης 44χρονη γυναίκα με το ήρεμο αλλά διαπεραστικό
βλέμμα καθήλωσε επί μία ώρα χθες το σύνολο των ευρωβουλευτών. Μιλώντας πότε
στα τουρκικά και πότε στα κουρδικά, η Λεϊλά Ζάνα αψήφησε ανοιχτά το τουρκικό
εφετείο στο οποίο επίκειται η επανεξέταση της αποφυλάκισής της, καλώντας την
Άγκυρα να δώσει «ένα όνομα στο κουρδικό ζήτημα». «Οτιδήποτε ζωντανό πάνω στη
γη, τα λουλούδια, τα πουλιά, τα δέντρα, έχει ένα όνομα και οι μόνοι που δεν
έχουν είναι οι Κούρδοι» είπε.

Διακοσμητική εφαρμογή

H τουρκική κυβέρνηση, πρόσθεσε, «δεν έχει λόγο να φοβάται την ειρήνη και τον
διάλογο», εμφανίζεται όμως «αμετακίνητη στην απόφασή της να αγνοήσει την
ειλικρινή βούληση των Κούρδων». Μολονότι στο γραπτό κείμενο της ομιλίας της
υπήρχε σχετική αναφορά, σε καμία στιγμή η Ζάνα δεν πήρε ανοιχτά θέση υπέρ της
άμεσης έναρξης των διαπραγματεύσεων ένταξης της Τουρκίας στην E.E. Τόνισε
μάλιστα ότι «παρ’ όλο που έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα εκδημοκρατισμού, η
εφαρμογή τους φαίνεται ακόμα διακοσμητική» και ζήτησε την ενσωμάτωση στον
δημοκρατικό βίο όλων των πολιτικών κρατουμένων και εξορίστων. Υποστήριξε,
ωστόσο, ότι «μια Τουρκία μέλος της E.E., που θα έχει λύσει το κουρδικό
πρόβλημα, θα δώσει τη δυνατότητα στον δυτικό πολιτισμό να συναντήσει τον
πολιτιστικό πλούτο της Μεσοποταμίας».

«Τα βασανιστήρια δεν έχουν εκλείψει»

ΕΧΟΝΤΑΣ πλήρη συνείδηση της βαρύτητας των λόγων της, η Λεϊλά Ζάνα
απάντησε σύντομα αλλά με ειλικρίνεια στις ερωτήσεις των Τούρκων και Κούρδων
δημοσιογράφων. H Ευρώπη, είπε, εξακολουθεί να έχει αποσπασματική αντίληψη της
κατάστασης στην Τουρκία. «Αν είμαστε δίκαιοι, θα πρέπει να πούμε ότι τα
βασανιστήρια δεν είναι πια συστηματικά αλλά δεν έχουν εκλείψει». Αυτό που έχει
αλλάξει, είπε, είναι ότι «η κοινωνία γνωρίζει τα δικαιώματά της και είναι
έτοιμη να τα διεκδικήσει». «Πιστέψτε με», κατέληξε «δεν φοβάμαι, αλλά δεν θα
πω τίποτε άλλο γιατί δεν θέλω με κανέναν τρόπο οι δύο κοινότητες (Κούρδοι και
Τούρκοι) να βλάψουν η μία την άλλη».