Πρόγραμμα λιτότητας εφαρμόζουν οι τράπεζες

«Λιτότητα στις τράπεζες» θα μπορούσε να λεγόταν το σκληρό πρόγραμμα μείωσης
του κόστους που εφαρμόζουν οι τράπεζες ήδη από το 2002 και πρόκειται να
εντατικοποιηθεί περισσότερο στο επόμενο διάστημα. Το «πρόγραμμα» περιλαμβάνει
από μειώσεις προσωπικού μέχρι… μικρότερη κατανάλωση χαρτιού και ρεύματος.

Οι περισσότερες ελληνικές τράπεζες ανακοίνωσαν για το πρώτο εξάμηνο του έτους
ρεκόρ κερδών, ενώ στο σύνολό τους πραγματοποιήθηκε αύξηση κερδοφορίας κατά 20%
σε επίπεδο ομίλων και κατά 10% σε επίπεδο μητρικής εταιρείας. Όμως, οι
τραπεζίτες δεν είναι ευχαριστημένοι. Όπως εξηγούν, η αύξηση των κερδών με
ταυτόχρονη μείωση του κόστους γίνεται για δύο βασικούς λόγους:

* Ο πρώτος έχει σχέση με την πιστοληπτική ικανότητα της τράπεζας. Αυτή
εξαρτάται από διάφορους δείκτες, όπως τα ίδια κεφάλαια, η απόδοση των ιδίων
κεφαλαίων, ο δείκτης φερεγγυότητας, ο δείκτης εξόδων προς έσοδα κ.λπ. Όσο
καλύτεροι είναι οι δείκτες αυτοί, τόσο πιο εύκολα και φθηνότερα δανείζονται
χρήματα οι τράπεζες και εκδίδουν ομολογιακά δάνεια κ.λπ.

* Ο δεύτερος λόγος έχει σχέση με τους μετόχους. Οι ελληνικές τράπεζες
έχουν μπει στο μικροσκόπιο των ξένων επενδυτικών οίκων, όπου οι αναλυτές
χρησιμοποιούν αυστηρά κριτήρια για τη βαθμολογία τους. Οι αναλύσεις αυτές
παίζουν σημαντικό ρόλο στις πωλήσεις πακέτων σε ξένους θεσμικούς, αλλά και στη
διατήρηση θέσεων που ήδη έχουν ξένοι και Έλληνες επενδυτές σε μετοχές της
τράπεζας.

Το πρόγραμμα λιτότητας στις τράπεζες έχει ως εξής:

1. «Πάγωμα» προσλήψεων. Με εξαίρεση τις μετακινήσεις διαφόρων
υψηλόβαθμων στελεχών και τις προσλήψεις για τις οποίες είναι υποχρεωμένες από
νόμο (άτομα με ειδικές ανάγκες κ.λπ.), η ανανέωση του προσωπικού γίνεται με το
σταγονόμετρο. Αυτό φαίνεται, αφενός από την κατακόρυφη πτώση του προσωπικού
που απασχολείται στις τράπεζες και αφετέρου, από τη δυσκολία που αντιμετωπίζει
σήμερα ένας νέος να βρει δουλειά στις τράπεζες.

2. Εθελουσία έξοδος. Μολονότι τα προγράμματα εθελουσίας εξόδου
κοστίζουν (προσφέρουν μεγαλύτερη αποζημίωση απ’ αυτή που προβλέπεται από τον
νόμο ως κίνητρο για να φύγουν οι εργαζόμενοι από την εργασία τους), οι
τράπεζες συνεχίζουν να τα εφαρμόζουν. Ήδη, τα τελευταία δύο έτη έχουν φύγει
από τις τράπεζες περισσότεροι από 2.500 εργαζόμενοι μέσω προγραμμάτων
εθελουσίας εξόδου και αναδιάρθρωσης του δικτύου και στο επόμενο διάστημα θα
εγκαταλείψουν τις τράπεζες άλλοι τόσοι εργαζόμενοι. Ενδεικτικά αναφέρεται το
πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου της Εθνικής Τράπεζας, που αφορά περίπου 2.000
άτομα, και της Εμπορικής, που αφορά περίπου 300 στελέχη. Άλλοι 500
τραπεζοϋπάλληλοι αναμένεται να φύγουν από την Alpha Bank, 200 από τη Eurobank
και 100 από τη Γενική.

3. Ζήτηση για ανειδίκευτους. Όσο και αν φαίνεται περίεργο, οι τράπεζες
προτιμούν να προσλάβουν έναν ανειδίκευτο και να τον εκπαιδεύσουν, παρά έναν
πτυχιούχο. Και αυτό, διότι ο ανειδίκευτος σημαίνει γι’ αυτούς μικρότερο κόστος
(μικρότερος μισθός, μικρότερη αποζημίωση, λιγότερα επιδόματα κ.λπ.) και κυρίως
μικρότερες προσδοκίες για ανέλιξη στην ιεραρχία. Οι τράπεζες παραδέχονται ότι
προτιμώνται όσοι έχουν γνώσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, διότι στην
πλειονότητα των τραπεζικών εργασιών δεν απαιτούνται περισσότερες γνώσεις. Από
στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους, το 80% του προσωπικού των τραπεζών
ασχολούνται με τις «πωλήσεις», δηλαδή στο γκισέ και σε διάφορες εργασίες στο
δίκτυο. Τα τμήματα που απαιτούν προσωπικό με μεταπτυχιακές σπουδές κ.λπ.
απασχολούν ούτε το 1% του συνολικού προσωπικού.

4. Χωροταξικός ανασχεδιασμός. Διάσπαρτες υπηρεσίες και κτίρια που
νοικιάζονται κυρίως στο κέντρο της Αθήνας με υψηλά μισθώματα, σε λίγο θα είναι
παρελθόν. Προτιμούν τα ιδιόκτητα κτίρια με ταυτόχρονο ανασχεδιασμό του δικτύου
τους. Ήδη, η Emporiki Bank έχει αναθέσει στην Εμπορική Ακινήτων να βρει τρόπο
να συγκεντρωθούν όλες οι υπηρεσίες της τραπέζης στο κεντρικό κτίριο. Με τον
τρόπο αυτό θα εξοικονομηθεί το ποσό των 2 εκατ. ευρώ το έτος. Κάτι παρόμοιο
έκανε πέρυσι η Alpha Bank, ενώ σε αναζήτηση για την εκμετάλλευση της μεγάλης
ακίνητης περιουσίας, αλλά και για τη στέγαση των υπηρεσιών τους με πιο
οικονομικό τρόπο βρίσκονται και άλλες τράπεζες, όπως η Εθνική και η Eurobank.

5. Θέτουν στόχους. Οι τράπεζες, για να πετύχουν τη μείωση του κόστους,
έχουν δημιουργήσει συστήματα ελέγχου. Μάλιστα, τα συστήματα αυτά
υποστηρίζονται ηλεκτρονικά. Τέτοιες «πλατφόρμες» ελέγχου κόστους έχουν
εφαρμόσει, για παράδειγμα, η Eurobank και η Τράπεζα Πειραιώς. Τα συστήματα
αυτά «χτυπούν καμπανάκι», όταν σε μια δραστηριότητα ή τμήμα το κόστος ξεπερνά
το προκαθορισμένο πλαφόν. Στην πράξη οι τράπεζες έχουν χωρίσει τα τμήματα και
τις υπηρεσίες σε ομάδες και για καθεμία απ’ αυτές έχουν δημιουργήσει ένα
«κέντρο κόστους». Σε κάθε «κέντρο κόστους» θέτουν ένα ελάχιστο όριο εσόδων και
ένα ανώτατο στόχο εξόδων. Τα στελέχη και η αποδοτικότητα κάθε τμήματος
εξαρτάται από την επίτευξη των στόχων εσόδων και εξόδων. Γενικά, οι ετήσιοι
στόχοι είναι οι εξής: το κόστος για μισθούς να μην ξεπερνά το ποσοστό που
προβλέπεται για αυξήσεις στις συλλογικές συμβάσεις, δηλαδή γύρω στο 4%. Ο
δείκτης έξοδα προς έσοδα να κυμαίνεται κάτω από το 60%. Στόχος των τραπεζών
είναι να μειωθεί ο δείκτης αυτός στα επόμενα χρόνια κάτω από το 50%.
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι από πέρυσι η Eurobank είχε σχεδιάσει τους στόχους
της για τα επόμενα χρόνια: αύξηση εσόδων άνω του 14% τον χρόνο, δείκτης
κόστους προς έσοδα κάτω του 53%, αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων άνω του 18%,
αύξηση κερδών ανά μετοχή άνω του 20%, αύξηση μερίσματος ανά μετοχή άνω του 12%
τον χρόνο. Αντίστοιχοι στόχοι έχουν τεθεί και από τις άλλες τράπεζες.

6. Απορροφούν θυγατρικές. Ήδη, αρκετές τράπεζες έχουν προχωρήσει σε
απορρόφηση θυγατρικών (Alpha Bank, Πειραιώς, Aspis κ.λπ.), ενώ η Emporiki Bank
προχωρά σε συγχώνευση 14 θυγατρικών. Με τον τρόπο αυτό μειώνονται τα
λειτουργικά και τα πάγια έξοδα και ο έλεγχος του κόστους και των εσόδων
γίνεται ευκολότερος.

7. Επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες. Υπολογίζεται ότι περίπου 1,5 εκατ.
ευρώ τον χρόνο επενδύουν οι τράπεζες σε νέες τεχνολογίες, ώστε να αναπτύξουν
τα εναλλακτικά δίκτυα (Ίντερνετ, ATM, τηλέφωνο, κινητό κ.λπ.). Οι εργασίες
μέσω των εναλλακτικών δικτύων κοστίζουν στις τράπεζες 10 έως 100 φορές
λιγότερο από ό,τι οι αντίστοιχες, οι οποίες γίνονται από ανθρώπινο δυναμικό.

8. Περικοπές δαπανών. Παράλληλα, οι τράπεζες γίνονται φειδωλές στη
διαφημιστική τους δαπάνη, μειώνουν τα ταξίδια των στελεχών τους, «κόβουν»
μπόνους, μειώνουν τον αριθμό των διευθύνσεων (για παράδειγμα, η Εθνική τώρα
έχει έναν υποδιοικητή ενώ πριν είχε τρεις), κάνουν προσπάθεια για μείωση στην
κατανάλωση χαρτιού (γίνονται προτροπές να μειώνονται οι φωτοτυπίες και οι
εκτυπώσεις και να προτιμώνται τα email), χρησιμοποιούν εναλλακτικά δίκτυα
σταθερής τηλεφωνίας για μειωμένα τηλεφωνικά έξοδα, περιορίζουν τις… φωταψίες
σε ορισμένα καταστήματα τα βράδια.