ΓNΩMH EΛAχιστη πειστικότητα

Με τη χθεσινή απόφαση στη δίκη του ΕΛΑ, το δικαστήριο έδειξε μεν διάθεση να
συνυπολογίσει ορισμένες από τις ιδιοτυπίες της υπόθεσης, δεν έλυσε όμως το
μείζον εγγενές πρόβλημα της όλης διαδικασίας: την αξιοπιστία της. H κρίσιμη
ποιοτική διαφορά σε σχέση με τη δίκη της 17 Νοέμβρη, η έλλειψη ισχυρών
στοιχείων για τη στοιχειοθέτηση της κατηγορίας στην περίπτωση του ΕΛΑ, βρήκε
δυστυχώς έκφραση και στο ίδιο το σώμα της απόφασης. Από αυτήν την άποψη, η
πρώτη εντύπωση ότι οι κατηγορούμενοι έπεσαν μάλλον «στα μαλακά» και, ακόμα
σημαντικότερο, ότι το κράτος δικαίου βγήκε αλώβητο, δύσκολα επιβιώνει στο
δοκιμαστήριο μιας κάπως βαθύτερης ανάλυσης.

Τα τρία κεντρικά ζητήματα που «έλυσε», με τον τρόπο της, η απόφαση δεν μπορούν
να αντιμετωπιστούν χωριστά. H αθώωση του M. Κασσίμη οφείλεται στο ότι οι
δικαστές δεν σχημάτισαν την απαιτούμενη πλήρη δικανική πεποίθηση για τη
συμμετοχή του στην οργάνωση και ειδικότερα στην εγκληματική πράξη που του
απέδιδε το κατηγορητήριο, δηλαδή την απόπειρα δολοφονίας τού τότε προέδρου της
ΓΣΣΕ. Πράγματι, στην περίπτωσή του τα στοιχεία ήταν ισχνά. Μήπως όμως ήταν
πολύ λιγότερο ισχνά στην περίπτωση των τριών άλλων αρνούμενων τη συμμετοχή
τους κατηγορουμένων; (Και αν ήταν, το δικαστήριο όφειλε να το πει και να το
αιτιολογήσει ήδη από χθες – μεταξύ άλλων και γιατί η προθεσμία της έφεσης
μετράει από την αναγγελία της απόφασης και όχι από την αόριστα παραπεμπόμενη
στο μέλλον ημερομηνία δημοσιοποίησης του πλήρους σκεπτικού). Και συναφώς και
επιπροσθέτως: πώς συνδυάζεται η δεύτερη βασική απόφανση του δικαστηρίου, περί
παραγραφής της κατηγορίας για συγκρότηση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση
λόγω λήξης της δραστηριοποίησης του ΕΛΑ το 1995, με την τρίτη και πρακτικά
κρισιμότερη (εφόσον θα οδηγήσει σε 25ετείς ποινές), περί ενοχής των
κατηγορουμένων για μια σειρά ενεργειών που έγιναν στα πλαίσια και υπό τη σκέπη
του ΕΛΑ; Για να θεμελιωθεί η ενοχή, θα έπρεπε, ακριβώς επειδή η «γενική»
συμμετοχή στην οργάνωση δεν εξετάστηκε λόγω αποδοχής της παραγραφής, ο κατ’
ιδίαν δεσμός κάθε κατηγορουμένου με κάθε ξεχωριστή ενέργεια που του αποδιδόταν
να είναι όχι μόνο ενδελεχής αλλά και ατράνταχτος. Αντ’ αυτού, το δικαστήριο
έκρινε συλλήβδην ενόχους όλους τους κατηγορουμένους για όλες τις ενέργειες που
κατά το κατηγορητήριο βαρύνουν τον ΕΛΑ, πλην εκείνων (και η διαφοροποίηση
είναι κρίσιμη για δίκες που θα ακολουθήσουν) για τις οποίες ενεχόταν και η 1η
Μάη.

Το καινοφανές αυτό μόρφωμα (γιατί είναι δύσκολο να γίνει λόγος για θεωρία)
μιας κάποιου είδους «συλλογικής ευθύνης» των φερομένων ως μελών μιας
εγκληματικής οργάνωσης είναι προβληματικό από αρκετές απόψεις. Φανερώνει και
εκ των υστέρων – και γι’ αυτό σχεδόν επίσημα – την ένδεια αποδεικτικών
στοιχείων που να συνδέουν συγκεκριμένα πρόσωπα με συγκεκριμένες πράξεις. Αυτό
μπορεί να μη σημαίνει ότι οι κατηγορούμενοι είναι αναγκαστικά αθώοι, αφήνει
όμως οριακές για το αίσθημα δικαίου αμφιβολίες ως προς την ανάδειξη ενός
ισχυρού ενιαίου ιστού αποδείξεων. Απειλεί επίσης, αν χρησιμοποιηθεί κατ’
επέκταση και σε άλλες υποθέσεις, να δυναμιτίσει τη θεμελιώδη αρχή της ατομικής
ενοχής, που ισχύει – και πρέπει να ισχύει – ακόμα και αν πρόκειται για
συλλογικώς τελούμενα εγκλήματα. Αφήνει, τέλος, μια στυφή γεύση σε μια δίκη με
πολλά θεσμικά παραπατήματα (αβασάνιστη αποδοχή εγγράφων της Στάζι, αναφορά
στην «ανάγκη» να τελειώσει, παρά τα κενά της, η δίκη προς χάριν της γενικής –
βλέπε «Ολυμπιακής» – ασφάλειας, συχνή υποτίμηση του κριτηρίου αθωότητας),
πολλά ερωτήματα και λίγες πειστικές απαντήσεις.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.