TPITH AΠOΨH H σημερινή μας πραγματικότητα

H ελληνική κοινωνία έχει κατά καιρούς γεννήσει πολλές πρωτοτυπίες. Μία από
αυτές, η οποία τα τελευταία χρόνια ανθεί και λουλουδίζει, είναι ότι μερικοί
γράφοντες στον Τύπο και ομιλούντες στην τηλεόραση αισθάνονται την ανάγκη να
γράφουν και να ομιλούν για οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας, ανεξάρτητα από την
αρμοδιότητά τους. Αισθάνονται την ανάγκη να «παρέμβουν»· αισθάνονται μάλιστα
αυτήν την ανάγκη ως χρέος έναντι της κοινωνίας – χωρίς αυτή να τους το έχει
ζητήσει.

Πρέπει να γίνω λίγο πιο συγκεκριμένος. Μιλώ γι’ αυτούς που, ενώ τους έχει
παραχωρηθεί ο χώρος και ο χρόνος για να κοινοποιούν τα πορίσματα της δουλειάς
τους και την άποψή τους για θέματα της ειδικότητάς τους, δεν αρκούνται σ’ αυτό
παρά αυτοανακηρύσσονται σε αυθεντίες επί παντός του επιστητού – μερικοί και ως
σωτήρες μας – και απαιτούν να έχουν έγκυρη γνώμη από το ποδόσφαιρο και τον
χουλιγκανισμό, από την ποίηση και όλη τη λογοτεχνία μέχρι την παγκόσμια
Ιστορία, την ιατρική και την πολιτική.

Σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκουν και όλοι που την επομένη των Τελετών Έναρξης
και Λήξης ανέλαβαν να μας εξηγήσουν τι είδαμε στις τηλεοράσεις μας την
προηγούμενη βραδιά. Και, βέβαια, ο ειδικός για ζητήματα αισθητικής όφειλε να
μας μιλήσει γι’ αυτήν την πλευρά των Τελετών· ο ειδικός στη χορογραφία
αντιστοίχως· ο σκηνοθέτης και ο θεατρολόγος για την όλη παράσταση· και πάει
λέγοντας. Δεν έκαναν όμως αυτό: όλοι μίλησαν για όλα.

Στις κριτικές τους, στον διθυραμβικό ενθουσιασμό τους, όλοι σχεδόν συμφώνησαν
σε κάτι: η Τελετή Λήξης έδειξε σε όλον τον κόσμο τη σημερινή μας
πραγματικότητα – αδόκιμο, γιατί το δόκιμο και ακριβές είναι «πραγματικότητες».
H αφεντιά μου δεν μπορώ να ξέρω αν αυτοί που οργάνωσαν την ευχάριστη στο μάτι
και το αυτί – τα δικά μου – Τελετή Λήξης ήθελαν να δείξουν τη σημερινή Ελλάδα.
Διότι – και καθώς διαθέτω την αρμοδιότητα να μιλήσω γι’ αυτό – είναι δύσκολο
να φανταστώ, γιατί κάπου εδώ ζω κι εγώ, ότι η σημερινή Ελλάδα κατανοείται μέσω
της «Μαντουβάλας» και του «Ζορμπά» ή μέσω του «Καραγκιόζη» και «των Ελλήνων
τις κοινότητες» του Δ. Σαββόπουλου.

Και ακόμη: αν στη σημερινή Ελλάδα ο θερισμός γίνεται με δρεπάνια και τα
σταφύλια τα πατάμε με τα πόδια, αφού τα έχουμε μεταφέρει στον μουσαμά-πατητήρι
σε κόφες στους ώμους μας, τότε η τελετή εγκαλείται για ουσιώδεις ελλείψεις που
παραμορφώνουν τη «σημερινή μας πραγματικότητα». Γιατί όφειλε, σ’ αυτήν την
περίπτωση, να είχε δείξει πώς η γυναίκα μου υφαίνει στον αργαλειό μας τα
σεντόνια, τις κουβέρτες, τις πετσέτες, τις κουρελούδες και μερικά από τα ρούχα
μας· πώς η πεθερά μου – ευτυχώς που την έχουμε κι αυτήν! – ζυμώνει αποβραδίς
και βάζει το ζυμάρι στην πινακωτή για να «γίνει» και πώς ξυπνάει χαράματα για
να κάψει τον φούρνο μας και να φουρνίσει· για να τρέξει κατόπιν στη
χειροκίνητη βρύση να γεμίσει τις στάμνες – μας τις έδειξαν αυτές στην τελετή –
και να τις μεταφέρει στους ώμους 300 μέτρα δρόμο, την ώρα που η γυναίκα μου
ετοιμάζει τα γεμιστά για να τα ψήσει στον φούρνο, όταν θα πλησιάζει να γίνει
το ψωμί και να σιγοψηθούν σε πιο ήπια φωτιά.

Όφειλε να είχε δείξει, τέλος πάντων, πώς γίνονται οι μεταφορές με γαϊδούρια
και αραμπάδες – το Ντάτσουν του γύφτου μάς τα χάλασε κάπως -, πώς λειτουργούμε
τα μαγγανοπήγαδα για να ποτίζουμε τα περιβόλια· να έδειχνε και κανένα κρυφό
σκολειό όπου να διαβάζουν με τα κεράκια, για να κλείσουμε.

Γιατί τα είπα όλα αυτά; Τα είπα, όχι γιατί οι συγκεκριμένοι γράφοντες και
ομιλούντες δεν ξέρουν ότι δεν είναι αυτή η «σημερινή μας πραγματικότητα»·
ξέρουν πολύ καλά ότι αυτή δεν είναι ούτε το δρεπάνι και ο αργαλειός ούτε «των
Ελλήνων οι κοινότητες» του Δ. Σαββόπουλου, οι οποίες άλλωστε ουδέποτε υπήρξαν.
Κάτι θέλουν να τονίσουν, όταν τα λένε όλα αυτά: την αξία του γνήσιου
παραδοσιακού και την εμμονή του Έλληνα στον σχιζοφρενικά διπλό χαρακτήρα του,
να αγκαλιάζει με το ένα χέρι την Ανατολή και με το άλλο την Ευρώπη – αυτή πάλι
δεν έσκασε μύτη σε καμία τελετή και σε καμία τηλεοπτική μετάδοση· όταν υπάρχει
ο Παρθενώνας, τι να την κάνουμε την Ελλάδα της Ευρώπης.

Ο σκοπός λοιπόν δεν είναι άλλος παρά η τροφοδοσία του γνωστού νεοορθόδοξου
ιδεολογήματος για ιστορικά ανύπαρκτες ρίζες και αξίες μας – και τους καημούς,
με το «στου Θωμά…», τη «Μαντουβάλα» και όλα τα παρόμοια. Αυτό όμως θα δοθεί
η ευκαιρία να το αναλύσω κάπως περισσότερο.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
και διευθυντής των «Αρχείων Πρωθυπουργού».