Pιάλιτι με «κοινωνικά μηνύματα»

Ξεκουβαλάνε για το εξωτικό νησί όπου θα διαγωνιστούν on camera για τις αντοχές τους και εμείς για τις δικές μας («Survivor ΙΙ», Mega)

Πρόκληση είναι το προφανές σύνθημα του «Survivor 2», που ξεκίνησε ήδη να
προβάλλεται θέτοντας από τις πρώτες στιγμές ως «καμβά» του σεναρίου του τους
«ίσους όρους» για άνδρες και γυναίκες, για αρτιμελείς και αναπήρους. Χώρισε
τις ομάδες σε άνδρες και γυναίκες, ενώ συμπεριέλαβε στη σύνθεσή του τον
Γεράσιμο, 25 χρόνων, με αναπηρία στο ένα χέρι.

Τηλεόραση της ανοχής ή της πρόκλησης; Ένα παιχνίδι που απαιτεί ρώμη, εκτός από
ευφυΐα και ψυχικές αντοχές, μπορεί να βοηθήσει στην κατεύθυνση της ανατροπής
παγιωμένων κοινωνικών νοοτροπιών;

Πάντως η σύνθεση των ομάδων κάθε άλλο παρά πρωτοτυπεί συγκριτικώς με τα
υπόλοιπα ριάλιτι.

Ένας φωτογράφος, ολίγον μοντέλο, ολίγον αθλητής, μία γυμνάστρια-μπαργούμαν,
είδος απαραίτητο σε ριάλιτι, ο 46 χρόνων δάσκαλος στις καταδύσεις του Ηλία
Βαλάση, του καλτ «ήρωα» του περασμένου «Survivor», η τραγουδίστρια Μαρία, η
οποία βρήκε πως η Μαλαισία έχει πολύ πράσινο, η Άννα, φοιτήτρια αρχαιολογίας
στα 32 της αλλά και μπαργούμαν, περίμενε να βρει τον Ταρζάν και κανίβαλους στη
Μαλαισία, ένας φοιτητής και αθλητής του πόλο και λοιποί αντιπροσωπευτικοί
τύποι.

Ωστόσο αυτήν τη φορά το «παιχνίδι» υπόσχεται στο κοινό συγκρούσεις και
αναμετρήσεις όχι μόνο με τη φύση ή μεταξύ χαρακτήρων, αλλά και συμβολικές
συγκρούσεις και συγκρίσεις μεταξύ φύλων, μια και αγωνίζονται χωρισμένοι σε
ομάδες ανδρών και γυναικών. Εσωτερικές συγκρούσεις, ενδεχομένως και πρόκληση
του κοινού να αποδεχθεί το διαφορετικό, τις ιδιαιτερότητες.

Ο Γεράσιμος, που έχει χάσει το δεξί του χέρι, αξιοθαύμαστος, ήδη έχει
επιδείξει τη δύναμη της ψυχής του με την απόφασή του να εντάξει την εικόνα του
με ίσους όρους δίπλα σε εκείνη των αρτιμελών συμπαικτών του. Ωστόσο δεν παύουν
τα ριάλιτι του είδους να αποτελούν ηδονοβλεπτικά θεάματα, καθώς προσφέρουν θέα
στις πολύ προσωπικές αντιδράσεις, στα ξεσπάσματα ψυχής που προκαλούν οι
ειδικές συνθήκες διαβίωσης και με τα κοντινά πλάνα να διεγείρουν φαντασιώσεις
και νοοτροπίες του κοινού ήδη διαμορφωμένες από μια τηλεόραση που κάθε άλλο
παρά την αποδοχή και την ισότητα έχει καλλιεργήσει.

Έτσι ο Γεράσιμος μετατρέπεται σε πολίτικλι κορέκτ άλλοθι μιας
τηλεόρασης στην οποία θριαμβεύει το ένστικτο στη θέση του πολιτισμού, ο
συντηρητισμός στη θέση του ανοιχτού πνεύματος.

H ανοχή, η αποδοχή του διαφορετικού είναι κουλτούρα που καλλιεργείται μέσα
στον χρόνο. H εκβιαστική ταχύτητα της τηλεόρασης κάθε άλλο παρά κάτι τέτοιο
ευνοεί. Έτσι ο αγώνας ενός ανθρώπου να ενταχθεί στην κανονικότητα των
αρτιμελών καταλήγει θέαμα προκλητικό που μας αφήνει αμφίθυμους, αν εν τέλει
επιτυγχάνει την κοινωνική αποδοχή διευρύνοντας τους κλειστοφοβικούς ορίζοντες
ενός συντηρητικού κοινού ή προσθέτει ένα ακόμη ηδονοβλεπτικό στοιχείο στο
ριάλιτι.

H συζήτηση μεταξύ του Γεράσιμου και του 46χρονου Μανώλη στην ωραία
αμμουδιά του εξωτικού νησιού προσφέρει συγκινητικά διδάγματα λαϊκού θεάματος:
«Όταν είχα χάσει το χέρι μου και ήμουν στο νοσοκομείο, ήρθε ένα παιδάκι σε
αναπηρικό και μου είπε “μην αναρωτηθείς ποτέ γιατί”». «Έτσι είναι», του λέει ο
Μανώλης, «το θέμα είναι να είσαι κοντά στον Θεό πριν σου συμβεί κάτι και όχι
όταν τον έχεις ανάγκη». «Είχα κάποτε μια κοπέλα», συνεχίζει ο Γεράσιμος, «και
ένα βράδυ σήκωσα τα δυο μου χέρια στον ουρανό και είπα έχω τα δυο μου χέρια
δεν φοβάμαι ούτε τον ίδιο το Θεό. Την επομένη έχασα το χέρι μου».

Συγκλονιστική η αφήγηση, συγκλονιστικός ο τρόπος που σκέπτεται ο Γεράσιμος,
συγκινητική και η στάση του Μανώλη, μόνο που η κοινωνική αποδοχή, η διεύρυνση
της σκέψης απαιτεί υπέρβαση της συγκίνησης που προβάλλεται με όρους
κινηματογραφικού διδακτικού μελό. Ειδάλλως η ιδιαιτερότητα παραμένει θέαμα,
καταναλώνεται σαν πρόκληση, αλλά πάντως δεν αφομοιώνεται ως στοιχείο της
ανθρώπινης πραγματικότητας και της καθημερινότητάς της.

Οι κάμερες καταναλώνουν ανθρώπινους αγώνες

Πάντως ο αγώνας για το άναμμα της φωτιάς και από τα δύο «στρατόπεδα» δίνει το
στίγμα του πλήρους «κοινωνικών μηνυμάτων» «Survivor». Τα κορίτσια από τη μια,
ο Γεράσιμος από την άλλη. «Το άναμμα της φωτιάς είναι θέμα θέλησης», λέει στον
φακό. H αντιπαράθεση των πλάνων της «θέλησης παρά τις… αδυναμίες» θέτει ήδη
τους όρους της πρόκλησης που θα κληθεί το κοινό να αντιμετωπίσει. Εν τω μεταξύ
στα νυχτερινά πλάνα τα μάτια των παικτών φεγγίζουν σαν ζόμπι. Οι κάμερες είναι
εκεί και περιμένουν να καταναλώσουν ανθρώπινους αγώνες.

H αλήθεια είναι ότι η ανατροπή κοινωνικών νοοτροπιών απαιτεί πολύ περισσότερα
από απεγνωσμένες προσπάθειες επίδειξης ικανοτήτων μιας ομάδας ανθρώπων που
βάζουν προσωπικούς ή χρηματικούς στόχους.