Δρόμοι

Οι διακοπές…

… δεν είναι για όλους. Το διαπίστωσε η Αμερικανίδα δημοσιογράφος Ελίζαμπεθ
Ντουόσκιν, όταν επισκέφθηκε την Πράγα αυτό το καλοκαίρι. Έκανε παρέα με
τέσσερις νεαρούς Βέλγους. Ήταν φιλαράκια από την ηλικία των δώδεκα ετών και
είχαν πάρει άδεια πέντε εβδομάδες από τη δουλειά για να γυρίσουν με αυτοκίνητο
την Ευρώπη. Μάλιστα, πέντε εβδομάδες! Το θαυμαστικό δεν είναι δικό μας, είναι
της Ντουόσκιν. Γιατί δεν γνώρισε ποτέ κανέναν στην Αμερική που να μπορεί να
πάρει άδεια πέντε εβδομάδες για να ξεδώσει με τους φίλους του.

Ούτε η Μπέτσι…

… Χάρτμαν γνώρισε ποτέ κανέναν τέτοιο. Διευθύντρια του προγράμματος για τον
πληθυσμό στο Χαμσάιρ Κόλετζ, λίγο πριν ξεκινήσει για τις διακοπές της, η
Μπέτσι Χάρτμαν έγραψε στο άρθρο της «Ψωμί, τριαντάφυλλα και χρόνος» πως οι
Αμερικανοί εργάζονται (ή, καλύτερα, δουλεύουν) εννέα εβδομάδες παραπάνω από
τους Ευρωπαίους. Δηλαδή, 350 ώρες τον χρόνο. Και πως, κατά μέσον όρο, οι
διακοπές στην Αμερική έχουν διάρκεια κάτι παραπάνω από δύο εβδομάδες, ενώ οι
διακοπές των Ευρωπαίων κρατούν σχεδόν τριπλάσιο χρόνο. H Χάρτμαν είναι μέλος
του κινήματος «Ξανακερδίστε τον χρόνο σας». Αυτή και άλλοι πολλοί πιστεύουν
πως το πιο επαναστατικό αίτημα σε ένα πολιτικό πρόγραμμα σήμερα πρέπει να
είναι η διεκδίκηση του ελεύθερου χρόνου. Γιατί είναι χρόνος που δεν
ξεπληρώνεται με τίποτα, κλεμμένος χρόνος.

H Χάρτμαν…

… επικαλείται την Τερέζα Μπρέναν, συγγραφέα του βιβλίου «H παγκοσμιοποίηση
και ο τρόμος της: η καθημερινή ζωή στη Δύση», όπου γράφει πως η κλοπή του
χρόνου είναι κάτι συνυφασμένο με τη λειτουργία της καπιταλιστικής
παγκοσμιοποίησης. H πικρή αλήθεια είναι πως η τεχνολογία, που λέγαμε κάποτε
πως θα κάνει πιο εύκολη και άνετη τη ζωή του εργαζομένου χαρίζοντάς του
περισσότερο ελεύθερο χρόνο, έχει καταντήσει γι’ αυτόν μια αόρατη φυλακή.
Γιατί, όσο περισσότερο δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να τελειώνουν τη
δουλειά τους πιο γρήγορα, τόσο αυτή η δουλειά δεν τελειώνει ποτέ. Το «πιο
γρήγορα» σημαίνει «πιο πολύ». Γρήγορα, ακόμη πιο γρήγορα. Παλεύουμε για να τα
βγάλουμε πέρα. Όμως, στο τέλος της ημέρας δεν αισθανόμαστε καμιά ικανοποίηση,
καμιά πληρότητα. H ταχύτητα ροκανίζει τον χρόνο που κάποτε αφιερώναμε στο
διάβασμα, στη σκέψη, σε ένα φλιτζάνι καφέ με έναν φίλο. Ακόμη και το καφενείο
έχει μετατραπεί σε Ίντερνετ-καφέ.

Το αποτέλεσμα…

… είναι η βιολογική διάλυση του ανθρώπου. Δουλεύοντας στα όριά του, ο
άνθρωπος καταρρέει. Και όταν καταρρέει, νιώθει αισθήματα ενοχής. Γιατί του
έχουν μάθει να βλέπει την ξέφρενη δουλειά όχι σαν προθάλαμο του φρενοκομείου,
αλλά σαν τίτλο τιμής. (Την είδα χθες τη νύχτα τη Μαριάννα, στα σκαλοπάτια,
ξεθεωμένη, ωχρή, με κλειστά μάτια, να περιμένει το ασθενοφόρο.) Ας το
σκεφτούμε, αν βρούμε τον χρόνο.