Οι θρησκείες, οι μητροπόλεις, και «τα σάρκινα τσιπάκια»

Μεγάλο είναι πάντα το ενδιαφέρον για τις εκθέσεις του ΕΜΣΤ (Εθνικού Μουσείου
Σύγχρονης Τέχνης), για το οποίο γράψαμε κάποτε εδώ ότι χρειάζεται ένα
προσεκτικό ερωτηματικό για κάθε μία από τις λέξεις του. Όλοι θέλουμε να
συμπαρασταθούμε στην ευρύτερη προσπάθεια να πάρει σάρκα και οστά ένα τέτοιο
μουσείο. Όμως, η ταύτιση του ιδρύματος με τη διευθύντριά του κυρία A. Καφέτση,
παλιό και έμπειρο στέλεχος της Εθνικής Πινακοθήκης, αλλά και μόνιμης (!)
επιμελήτριας των εκθέσεων που οργανώνει, έχει αποτέλεσμα η δεκαετής ιστορία
του να περιορίζεται στις ειδικές απόψεις της, ενώ οι δρόμοι της τέχνης διαρκώς
πολλαπλασιάζονται.

H νέα έκθεση φιλοξενείται στους νεότευκτους χώρους του Μεγάρου Μουσικής και
δανείζεται ασφαλώς από το κύρος του. Υπό το γενικό θέμα «Διαπολιτισμοί», ο
επισκέπτης αντικρύζει 17 βιντεοεγκαταστάσεις και τρισδιάστατα περιβάλλοντα
γνωστών διεθνώς καλλιτεχνών.

H Δ. Στράτου παρουσιάζει ταυτόχρονες βιντεοπροβολές από πλόες στα μεγάλα
ποτάμια του κόσμου. Αντίσκηνα και φωτογραφίες προσφύγων η E. Σαζίρ, οικιακό –
βιομηχανικό εξοπλισμό σε ανασυναρμολόγηση (M. Χατούμ), μια τεράστια μεταλλική
κατασκευή και σακιά με κάρβουνα ο Γ. Κουνέλλης, δύο αντιπαρατιθέμενα βίντεο ο
K. Τσόκλης, το ένα με ανθρώπους που παρακολουθούν μια παράσταση και το άλλο με
κουνέλια σε φράκτη, μια ομάδα ανθρώπων να αντιμετωπίζει μια θύελλα νερού (Μπ.
Βαϊόλα), μια ροζ σκάλα από δαντέλα ο Ντ. Χο Σου κ.ά. Όλα τα εκθέματα είναι
καλοφτιαγμένα, αντιπροσωπευτικά των καλλιτεχνών τους, καλά τοποθετημένα στον
νέο, επιβλητικό (και λειτουργικό) χώρο του Μεγάρου.

Οι πρώτες οπτικές γεύσεις του επισκέπτη είναι ερεθιστικές και τον κατευθύνουν
να προβληματισθεί (γεωγραφικά, πολιτικά, συμβολικά) για την παγκοσμιοποίηση.
Ωστόσο, η ιδεολογία των εκθεμάτων μοιάζει να έχει κενά: οι αντικρουόμενες
εθνικοφυλετικές προελεύσεις (Εβραίοι και Παλαιστίνιοι καλλιτέχνες κ.ο.κ) δεν
σημαίνουν απαραίτητα και διάλογο (ή σύγκρουση) πολιτισμικών σημείων αναφοράς,
ιδίως όταν οι εκθέτες ζουν στις καλλιτεχνικές μητροπόλεις και όχι στις τοπικές
κοινωνίες τους. H καταστρεφόμενη Παλαιστίνη είναι σαφής, όχι όμως και η
τρομοκρατημένη (από φονταμενταλιστές ή βιντεοκάμερες παρακολούθησης) Δ.
Ευρώπη.

Ποιος «πολιτισμός»; Είναι κάπως αναχρονιστικό να περιορίζουμε την
έννοια «πολιτισμός» στην πολιτική-εθνική της έκφραση. Σαν να έμεινε η ιστορία
της τέχνης στα χρόνια του Νταβίντ και της αριστεράς του 19ου αι.

Χωρίς να χρειαστεί να καταφύγουμε στους περίπου 160 καταγραμμένους ορισμούς
αυτής της πολύπαθης έννοιας, θυμόμαστε ότι η σχέση ατόμων – κοινωνίας – κρατών
έχει και πολλές άλλες αναλογίες.

Διαπολιτισμικά ζητήματα είναι ακόμη και η οργάνωση της οικονομικής ζωής μας:
ελεύθερη αγορά και περιορισμός κράτους δηλώνει Προτεστάντες, πολιτικοποίηση
και γραφειοκρατική οικονομία εκφράζει κυρίως Καθολικούς και Ορθοδόξους.

M’ ένα ποντίκι υπολογιστή ή ένα τηλεκοντρόλ στο χέρι, και απέναντι στα
πολυεθνικά ράφια των σούπερ μάρκετ, ο άνθρωπος των ημερών μας αντιμετωπίζει τα
διαπολιτισμικά θέματα κάθε στιγμή, είναι μια κυψέλη αποφάσεων στο τεράστιο
πανανθρώπινο «σάρκινο τσιπάκι» που συγκροτεί ολόκληρη η ανθρωπότητα και
επεξεργάζεται ό,τι την απασχολεί. Ναι, και το μάρκετινγκ έχει θρησκευτική –
πολιτισμική βάση, εκδηλώνεται και στην τέχνη. Τα πολιτικολογούντα εκθέματα δεν
είναι διαδραστικά, αλλά προπαγάνδες μιας κατεύθυνσης. Είχε μεγάλο νόημα ο Γ.
Κουνέλλης πριν από 30 χρόνια, όταν πρωτοέκλαψε για την έλλειψη ψυχικών
καυσίμων της Ευρώπης, τώρα μοιάζει διαψευσμένος πεσιμιστής.

Ανίχνευση ορίων: Οι καλλιτέχνες της έκθεσης δεν είναι πειραματικοί,
χρησιμοποιούν τη δεδομένη «κοινή γλώσσα» των τελευταίων δεκαετιών. Σήμερα
ωστόσο η βιντεοτέχνη μοιάζει μία ενοχλητικά μονόπλευρη έκφραση, σαν μονόλογος.
Απαιτεί από τον θεατή αφοσίωση και άγνωστο εξαρχής χρόνο, χωρίς ταυτόχρονα να
παρέχει συγκράτηση του ενδιαφέροντός μας, όπως κάνουν η μουσική, το σινεμά και
οι άλλες τέχνες που ξετυλίγονται χρονικά και αφηγηματικά.

Τον αποκλείουν επίσης από τη συνεχή επαφή με το έργο που αγάπησε. Ενώ π.χ. μια
παράσταση (μουσική συναυλία, θέατρο, σινεμά) μπορεί κανείς να τα χαρεί και σε
CD/DVD στο σπίτι, τα εικαστικά έργα σαν κι αυτά αυτοπεριορίζονται μόνο για
δημόσιες εκδηλώσεις και κατόπιν για αποθήκες μουσείων, όπου μάλιστα λόγω όγκου
δεν παραμένουν και πολύ.

Εδώ έγκειται το σπουδαιότερο, πιστεύω, διαπολιτισμικό καλλιτεχνικό ερώτημα που
από τα εκθέματα απουσίαζε εντελώς: εικαστική αναπαράσταση σε δύο διαστάσεις,
όπως απαιτεί η νεοπλατωνική – χριστιανική αισθητική; Κανένα, όπως η εβραϊκή, η
ισλαμική και – συχνά – η προτεσταντική; Τρισδιάστατη αυτούσια εικαστική
έκφραση, όπως ο νεοαριστοτελισμός και η εκλογίκευση της τέχνης;

Μια τεράστια μεταλλική κατασκευή και σακιά με κάρβουνα στο κέντρο εκθέτει ο Γ. Κουνέλλης, με μηνύματα μονίμως μελαγχολικά για τη δυναμική του δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού

ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ

Διαπολιτισμοί

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 8

* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά των καλλιτεχνών; 9

* Είναι σωστή η παρουσίαση στον εκθεσιακό χώρο; 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

«Διαπολιτισμοί», έκθεση 17 διεθνών καλλιτεχνών, οργανωμένη από το Εθνικό
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη 1,
τηλ. 210-7282.000), έως 31 Δεκεμβρίου