Δρόμοι

Το Βρετανικό Μουσείο…

… θα δανείσει ένα από τα σημαντικότερα αρχαία αντικείμενα της συλλογής του
στο Ιράν. Ο κύλινδρος του Κύρου θεωρείται ο πρώτος χάρτης των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων. Χρονολογείται στο 539 π.X. και καταγράφει τη διαταγή του Κύρου
του Μεγάλου για ανθρωπιστική μεταχείριση των Βαβυλωνίων μετά την κατάκτησή
τους από τους Πέρσες. Το κείμενο θυμίζει έντονα τις σύγχρονες συγκρούσεις στην
περιοχή. Ο κύλινδρος θα δανειστεί στο Εθνικό Μουσείο της Τεχεράνης για
μερικούς μήνες το 2006. Αυτό το έκθεμα έχει βγει από το Βρετανικό Μουσείο μόνο
άλλη μια φορά κατά το παρελθόν, όταν είχε σταλεί πάλι στο Ιράν, το 1971.

Μυστικά έγγραφα…

…της βρετανικής κυβέρνησης αποκαλύπτουν, σύμφωνα με την «Εφημερίδα της
τέχνης», ότι τότε το μουσείο είχε αποφασίσει να στείλει τον κύλινδρο χωρίς να
συμβουλευτεί προηγουμένως το υπουργείο Εξωτερικών, που είχε φοβηθεί μήπως η
βασίλισσα τον προόριζε για δώρο στον Σάχη. Παρά τα βασανιστήρια στα οποία
υπέβαλλε τους πολιτικούς αντιπάλους του, ο Σάχης είχε χρησιμοποιήσει τον
κύλινδρο του Κύρου για να υποστηρίξει πως η Περσία ήταν η γενέτειρα των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. H Βρετανία εξακολουθούσε τότε να στηρίζει τον
αυταρχικό Σάχη, θεωρώντας ότι το Ιράν ήταν ένα προπύργιο του αντικομμουνισμού
στο κατώφλι της Σοβιετικής Ένωσης. Οι Ιρανοί θέλησαν να κρατήσουν μόνιμα τον
κύλινδρο – και ιδιαίτερα ο Σάχης, για να γιορτάσει τα 2.500 χρόνια της
περσικής μοναρχίας. Φίλοι και εχθροί του Σάχη στη βρετανική κυβέρνηση είχαν
συγκρουστεί άγρια, με αποτέλεσμα να νικήσουν οι πρώτοι και ο κύλινδρος να
ξαναβρεί τη θέση του στο Βρετανικό Μουσείο. Άλλωστε, ήδη ο Σάχης αντιμετώπιζε
πιο πιεστικά προβλήματα, που τελικά οδήγησαν στην ανατροπή του από τον
Αγιατολάχ Χομεϊνί.

Τι ακριβώς…

…είναι ο κύλινδρος του Κύρου; Ανακαλύφθηκε το 1879 στη Βαβυλώνα, που τότε
αποτελούσε μέρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και τώρα ανήκει στο σημερινό
Ιράκ. Βρέθηκε σε ανασκαφή του Βρετανικού Μουσείου, που είχε την άδεια από τις
οθωμανικές αρχές να στέλνει τα ευρήματα στη Βρετανία. Είναι ένας κύλινδρος από
άργιλο, με κείμενο σε σφηνοειδή γραφή. Πρόκειται για ένα «έγγραφο» για τα
ανθρώπινα δικαιώματα και αποκαλύπτει τη μεσοποταμιακή παράδοση σύμφωνα με την
οποία οι βασιλιάδες άρχιζαν τη βασιλεία τους με μεταρρυθμίσεις. Το κείμενο
δείχνει πως, μετά την κατάκτηση της Βαβυλώνας, ο βασιλιάς Κύρος αποκαθιστά τα
δικαιώματα των εκτοπισμένων και τους επιτρέπει να επιστρέψουν στην πατρίδα
τους.

Ο έφορος…

…του Βρετανικού Μουσείου Τζον Κέρτις τονίζει πως ο κύλινδρος είναι γραμμένος
σε βαβυλωνιακή γραφή. «Αποτελεί μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς τόσο του
Ιράν όσο και του Ιράκ», λέει. «Και θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να τον
δανείσουμε και στο Εθνικό Μουσείο της Βαγδάτης». Δυόμισι χιλιάδες χρόνια από
τότε που ο Κύρος έγραφε τον κύλινδρο, οι συμβουλές του για τα ανθρώπινα
δικαιώματα μπορούν να φανούν ακόμη και σήμερα χρήσιμες σε εκείνους που τα
παραβιάζουν, είτε στην Τεχεράνη είτε στη Βαγδάτη.