Διαστάσεις Γελώντας με το Άουσβιτς

Πού συναντούσαμε τη μεγαλύτερη πυκνότητα Εβραίων στη διάρκεια της
γενοκτονίας; Στην ατμόσφαιρα.

Στρατόπεδα συγκέντρωσης: υπάρχει περιορισμός στα θέματα με τα οποία γελάμε;

Εντάξει, δεν ήταν πολύ αστείο. Αν λάβουμε υπόψη όμως ότι πρόκειται για ένα από
τα πρώτα ανέκδοτα που κυκλοφόρησαν στο Ισραήλ γύρω από το Ολοκαύτωμα, πρέπει
να παραδεχθούμε ότι είναι αρκετά τολμηρό. Πενήντα έξι χρόνια μετά την ίδρυση
του Ισραήλ, το θέμα του Ολοκαυτώματος παραμένει ταμπού για την ισραηλινή
κοινωνία. Και είναι λογικό: δύσκολα μπορείς να γελάσεις όταν υπάρχουν 6
εκατομμύρια πτώματα. Όταν λοιπόν η εφημερίδα Χααρέτζ άνοιξε πριν από
λίγο καιρό το θέμα, όταν έδωσε βήμα σε Εβραίους καλλιτέχνες, συγγραφείς και
σκιτσογράφους για να εκφράσουν τις απόψεις τους, οι αντιδράσεις ήταν έντονες,
ιδίως στους κόλπους της διασποράς. H εφημερίδα αναγκάστηκε να αποσύρει γρήγορα
την αγγλική μετάφραση του ρεπορτάζ από την ιστοσελίδα της. Διατήρησε όμως την
πρωτότυπη εκδοχή: το τζίνι είχε βγει από το μπουκάλι και δεν ήταν εύκολο να
ξαναμπεί.

Όταν διηγείσαι ένα ανέκδοτο, το ερώτημα είναι πάντα με τι θέλεις να γελάσεις,
λέει ο Ούζι Βέιλ, που υπογράφει μια στήλη στην εβδομαδιαία εφημερίδα
Ha’Ir και γράφει σατιρικά κείμενα για τον θεατρικό θίασο Cameri. «Το
χιούμορ είναι όπλο: το ερώτημα είναι ποιον θέλεις να πολεμήσεις. Εγώ, ας
πούμε, στα κείμενά μου σατιρίζω τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη
συγκίνηση που προκαλεί το Ολοκαύτωμα για να πετύχουμε ευτελείς στόχους. Μόλις
μιλήσεις για το Ολοκαύτωμα, ο άλλος παραλύει. Είναι ένα δαιμόνιο κόλπο για να
εξουδετερώνεις τον αντίπαλο». Κι ύστερα, απαγορεύονται οι συγκρίσεις. Το
Ολοκαύτωμα είναι μοναδικό, δεν μπορείς να το συγκρίνεις με τίποτα άλλο. Μόλις
κάποιος στη Δύση μιλήσει για το Ολοκαύτωμα των Παλαιστινίων, ξεσηκώνονται οι
εβραϊκές οργανώσεις και καταγγέλλουν την προσβολή της ιστορικής μνήμης. Τις
προάλλες, ο πρόεδρος της ένωσης καλλιεργητών ντομάτας στην Κοιλάδα του Ιορδάνη
δήλωσε ότι «το κέτσαπ είναι το Άουσβιτς των ντοματών». Προκλήθηκε τέτοιος
σάλος, που αναγκάστηκε να ανακαλέσει και να ζητήσει συγγνώμη.

Τα περισσότερα ανέκδοτα που κυκλοφορούν στο Ισραήλ για το Ολοκαύτωμα θυμίζουν
τους πιτσιρικάδες που κτυπούν τα κουδούνια και το βάζουν στα πόδια, συνεχίζει
ο Βέιλ. Είναι ο έφηβος που αρνείται να μεγαλώσει. Ξέρεις ότι κάτι δεν πάει
καλά, προβαίνεις στην απαγορευμένη πράξη, κι ύστερα τρέχεις για να γλιτώσεις
την τιμωρία. Φοβάσαι τους γονείς σου, φοβάσαι τον δάσκαλο, φοβάσαι – κυρίως –
τους επιζήσαντες των στρατοπέδων. «Όσο ζουν οι άνθρωποι αυτοί», τονίζει ο
συγγραφέας Ρεσέφ Λεβί, «τελούμε υπό τη δικτατορία μιας ηθικής που υπαγορεύουν
οι πολιτικοί και πολιτιστικοί μας θεσμοί. Όταν πεθάνει και ο τελευταίος, θα
υπάρξει μια συλλογική έκρηξη γέλιου. Θα αρχίσουμε να απομυθοποιούμε το
Ολοκαύτωμα και να αναρωτιόμαστε μήπως ορισμένα από τα συμπεράσματα στα οποία
μας έχει οδηγήσει είναι εσφαλμένα. Και τότε, τα θεμέλια του κράτους του Ισραήλ
θα αρχίσουν να τρίζουν».