«Eίμαι ασθενής και ξέρω από Bιζυηνό…»

«Ο Τάκης Χρυσικάκος ήταν αποκάλυψη» λέει ο Παύλος Μάτεσις. Εδώ, σε σκηνή από την παράσταση μαζί με τη Λουκία Πιστιόλα, τον Θύμιο Κούκιο και την Κατερίνα Λιάτσου

Ήταν μια βραδιά διαφορετική από τις άλλες. Το «Αμάρτημα της μητρός μου» του
Γεωργίου Βιζυηνού στο Δρομοκαΐτειο Ίδρυμα, εκεί που νοσηλεύτηκε και πέθανε ο
συγγραφέας, αποδόθηκε θεατρικά από το ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου διασκευασμένο και
σκηνοθετημένο από τον Θοδωρή Γκόνη με πρωταγωνιστές τον Τάκη Χρυσικάκο και τη
Λουκία Πιστιόλα, μουσική Νίκου Ξυδάκη, φωτισμούς Δήμου Αβδελιώδη. Μαζί και η
παρουσίαση (από τους Μάνο Ελευθερίου, Γιάννη Παπαθεοδώρου και Νίκο Χατζόπουλο)
του βιβλίου του Μισέλ Φάις «H ελληνική αϋπνία», που ανιχνεύει την
προσωπικότητα του Βιζυηνού.

Κάπου πεντακόσιοι θεατές, σε ειδικές συνθήκες, μπροστά στο εκκλησάκι των Αγίων
Αναργύρων, με εκατό ασθενείς συνοδεία νοσηλευτών, παρακολούθησαν τις δύο
εκδηλώσεις.

Ο σκηνοθέτης Θοδωρής Γκόνης παρατηρούσε ταυτόχρονα την παράσταση και το
κοινό. «Οι ασθενείς παρακολουθούσαν ήσυχοι, θα έλεγε κανείς με κατάνυξη. H
ιστορία τούς ήταν γνωστή, οικεία. Κάποιος σταυροκοπιόταν κάθε τόσο και ένας
άλλος ασθενής ήθελε οπωσδήποτε να πάει μπροστά και τον συγκρατούσαν οι
νοσηλευτές από φόβο μήπως διακόψει την παράσταση. Εκείνος όμως έλεγε: “Μα ξέρω
από θέατρο. Ξέρω από Βιζυηνό…”. Αν κάποιοι προκαλούσαν θορύβους, ήταν οι
εκτός Δρομοκαΐτειου θεατές – ένα κινητό που χτύπησε, μια κυρία με το σκυλάκι
της. Και πιο πολύ υποβάλλει ο ίδιος ο χώρος. Επειδή πήγαινα δυο-τρεις μέρες
για την προετοιμασία, τον περπάτησα. Είδα πού νοσηλεύτηκε όχι μόνο ο ίδιος ο
Βιζυηνός, αλλά και ο Φιλύρας και ο Μητσάκης. Ορισμένες εικόνες έχουν βέβαια
κάποια σκληρότητα, τα δε οστεώδη πρόσωπα που συναντάς είναι απολύτως θεατρικά.
Είναι ένας φορτισμένος χώρος. Το γεγονός ότι το “Αμάρτημα της μητρός μου”
παίχτηκε στον χώρο που νοσηλεύτηκε και πέθανε ο συγγραφέας του αποτελεί ένα
είδος μνημοσύνου».

Το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων στο Δρομοκαΐτειο Ίδρυμα. Μπροστά του δόθηκε η παράσταση του έργου του Βιζυηνού «Το αμάρτημα της μητρός μου»

Ο πρόεδρος του Δρομοκαΐτειου Νίκος Τσικής εξηγεί ότι ένα μεγάλο μέρος των
περιθαλπομένων είναι τόσο ικανοί να παρακολουθήσουν μία παράσταση όσο
οποιοσδήποτε άλλος. Από τους ασθενείς, λίγοι ήταν εκείνοι που ήταν εντελώς
«απόντες». «Οι υπόλοιποι ένιωσαν συναισθήματα πολύ ευχάριστα», λέει
προσθέτοντας ότι το προσωπικό αλλά και το κοινό ήταν ενθουσιασμένο. Ο
εργοθεραπευτής Παναγιώτης Πικιός, υπεύθυνος για τα εργαστήρια ζωγραφικής και
μουσικής (το Δρομοκαΐτειο διαθέτει οκταμελή ορχήστρα κυρίως από ασθενείς)
είναι πιο επιφυλακτικός: θεωρεί ότι το έργο ήταν βαρύ για τους
περιθαλπομένους: «Έχουν ανάγκη πιο ελαφρά πράγματα. Άλλωστε, όταν κάποιος
παίρνει φάρμακα, θέλει κάτι να τον ανεβάσει».

«Πιστεύω ότι ήταν η καλύτερη παράσταση του καλοκαιριού» λέει ο συγγραφέας
Παύλος Μάτεσις, που βρέθηκε ανάμεσα στους θεατές. «Απόπλυνε το άγος της
Επιδαύρου», επιμένει, «που θύμιζε τη διαφήμιση του Σκλαβενίτη “Πουθενά τόσο
φτηνά”! Διατήρησε με σέβας τον λόγο. Δεν προσπάθησε να κάνει “θεατρικότητες”,
ο λόγος επεβλήθη». Ο Παύλος Μάτεσις λέει ότι παρά τις άβολες καρέκλες και τη
βραδινή δροσιά, «το σκηνικό ήταν μοναδικό». Μπροστά στο παρεκκλήσι (στο οποίο
μάλιστα άλλαζαν ρούχα οι ηθοποιοί!) είχε τοποθετηθεί ένα πανί «όπου
διαγράφονταν οι σκιές των ηθοποιών». Ενώ «οι θεατές παρακολουθούσαν
μαρμαρωμένοι. Ήταν αποζημίωση για όλη την ευτέλεια», καταλήγει.

«Τόπος αγιασμένος και στοιχειωμένος»

Το Δρομοκαΐτειο είναι ένας χώρος όπου έχουν νοσηλευθεί αρκετοί άνθρωποι της
τέχνης και των γραμμάτων – ο Κρυστάλλης, ο Φιλύρας, ο Μητσάκης, ο Γεράσιμος
Βώκος, ο Μιχάλης Οικονόμου. «Είναι τόπος αγιασμένος και έχει στοιχειώσει με
τρομαχτικές ιστορίες και με τις περιπέτειες σπουδαίων πνευματικών ανθρώπων,
που βυθίστηκαν κάποια στιγμή στο σκοτάδι…», λέει ο ποιητής Μάνος
Ελευθερίου που παρουσίασε το βιβλίο του Μισέλ Φάις. «Στο ακροατήριο –
συνεχίζει ο ποιητής – ήταν πολλοί από αυτούς, οι περισσότεροι ήσυχοι και
τελείως αμέτοχοι σε αυτό που συνέβαινε. Ορισμένοι παρακολουθούσαν προσεκτικά
χωρίς πρόβλημα. Εκείνη τη στιγμή θυμήθηκα τον Χαλεπά. Τον σκέφτηκα πάρα πολύ,
σ’ αυτό το σκοτάδι της Κέρκυρας, δύο δεκαετίες – και με τον τρόπο που τους
φέρονταν εκείνη την εποχή. Και με την τρομακτική, απόλυτη μοναξιά που είχε.
Αφού δεν μπορούσαν να πηγαίνουν να τον βλέπουν από την Τήνο – ήταν ολόκληρο
ταξίδι τότε. Το βιβλίο του Φάις δεν αναφέρεται σ’ αυτές τις δύσκολες ώρες του
ανθρώπου. Είναι ωστόσο ένα ψυχολογικό θρίλερ, νομίζω, με μία απεγνωσμένη
ανάγκη να επικοινωνήσει ένας σύγχρονος συγγραφέας με το φάντασμα ενός μεγάλου
συγγραφέα του παρελθόντος. H παράσταση – τελείως διαφορετικό πράγμα –
κατόρθωσε να περάσει την καθαρεύουσα αβρόχοις ποσίν και στον πιο απλό ακροατή.
Αν εξαιρέσουμε 4-5 λέξεις δύσκολες, το υπόλοιπο κείμενο ήταν βατό και εξαίσιο».

«Οι απαρηγόρητοι της πραγματικότητας»

Ο Μισέλ Φάις, συγγραφέας της «Ελληνικής αϋπνίας», που παρουσιάστηκε στο
Δρομοκαΐτειο, λέει ότι στη διάρκεια της εκδήλωσης του ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και των
Εκδόσεων Πατάκη, λογάριαζε να πει μόνο τα εξής: «Ο χώρος είναι ιερός. Τόσο από
την πλευρά της πίστης όσο και της ασθένειας. Ο χώρος μάς ψιθυρίζει, αρκεί να
σωπάσουμε και να στήσουμε αυτί: όλοι έχουμε δικαίωμα στην ασθενική πίστη ή
στην πειστική ασθένεια. Εδώ συναισθανόμαστε ότι είμαστε το κάτοπτρο (σπασμένο
ή όχι) που βάζουμε ανάμεσα στις λέξεις και στα πράγματα, για να
αντιμετωπίσουμε όλα τα ακραία φαινόμενα. Εδώ συναισθανόμαστε ότι τέχνη δεν
υπάρχει ή, ακριβέστερα, τέχνη είναι ό,τι μας σώζει από τον πολύ ή τον καθόλου
εαυτό μας. Όπως καταλαβαίνετε είμαι συγκινημένος, ταραγμένος, απροστάτευτος.
Καθώς εδώ φτερούγισε ίσως ο μεγαλύτερος Έλληνας πεζογράφος: ο λιθοβολημένος
Γιωργάκης από τη Βιζύη».

Όμως η πίεση του χρόνου τον «περιόρισε σε αμήχανες ευχαριστίες».
«Περιφερόμενος, κατά τη διάρκεια της παραστάσεως, ανάμεσα στο κοινό, μπροστά
και πίσω από τον φωτισμένο μπερντέ του Χρήστου Μποκόρου (υπεύθυνου για την
εικαστική παρέμβαση στη σκηνοθεσία), έβλεπα τα “αδέλφια” του Βιζυηνού να
παρακολουθούν ενεργά τα διαδραματιζόμενα στο προαύλιο. Σχολιάζοντας,
σωπαίνοντας, γελώντας, ακόμη και θορυβώντας, οι απαρηγόρητοι της
πραγματικότητας προέκτειναν τις αβίαστες μεταμορφώσεις του Τάκη Χρυσικάκου
(άρρεν – θήλυ, παιδί – ενήλικας, σώφρων – παράφρων) στα όριά τους. Γιατί
τελικώς ο ηθοποιός κρίνεται στο βαθμό που παίζει με τις διαφορές του κειμένου,
του εαυτού του, του κοινού. Και στην παράσταση του Δρομοκαΐτειου οι διαφορές
του κοινού (ψυχικές, σωματικές, γλωσσικές) έδιναν τον δεσπόζοντα τόνο. Καθώς
ήταν εκεί: σαρκαστικά ανοιχτές, εκτυφλωτικά σκοτεινές, ανυπεράσπιστες μέχρι
δακρύων», καταλήγει.

INFO

Μισέλ Φάις, «Ελληνική αϋπνία», Εκδόσεις Πατάκη, Σελ. 178, Τιμή: 12 ευρώ.