Διαστάσεις Mαθήματα θανάτου

Αυτό το κιμπούτζ, νοτίως της λίμνης της Τιβεριάδας, είναι το πρώτο που
δημιουργήθηκε στο Ισραήλ. Το όνομά του είναι αναμενόμενο: κιμπούτζ Μοσέ
Νταγιάν. Αυτό που δεν θα περίμενε κάποιος είναι να διδάσκουν εδώ τον θάνατο.

«Πυροβολήστε τα δικά σας μήλα» (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

H Νόα Ιλάν είναι 54 ετών, αλλά φαίνεται δέκα χρόνια μικρότερη. Ίσως να το
οφείλει στα κόκκινα, λυτά μαλλιά της ή στο κόκκινο κολάν της. Ίσως να είναι η
υγιεινή ζωή που κάνει. Ο πιθανότερος λόγος όμως που φαίνεται τόσο νέα είναι το
αντικείμενο του σεμιναρίου που διευθύνει εδώ και οκτώ χρόνια σε αυτό το
κιμπούτζ. H Νόα διδάσκει τον θάνατο. Θάνατο από ατύχημα, από αρρώστια ή απλώς
από γηρατειά. Αλλά θάνατο ευπρεπή. H Νόα διδάσκει το ευ θνήσκειν. «Υπάρχει,
ξέρετε, πολλή αξιοπρέπεια στον θάνατο», λέει στον απεσταλμένο της Ρεπούμπλικα.
«Τα τελευταία λόγια ενός ανθρώπου που εγκαταλείπει τη ζωή είναι μια εμπειρία
πολύ σημαντική, πολύ ισχυρή. Δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από έναν ηλικιωμένο
που πεθαίνει στενοχωρημένος».

H τάξη της έχει 14 μαθητές, όλοι από 70 έως 90 ετών. Οι περισσότερες είναι
γυναίκες, άνδρες υπάρχουν ένας ή δύο, κι αυτοί δεν έρχονται πάντα. H Αβίβα, 75
ετών, γεννήθηκε στην Αίγυπτο και ήλθε στο Ισραήλ μετά τον πόλεμο. H Μέριαμ, 70
ετών, είναι Πολωνίδα και έχει ιδρύσει ένα άλλο κιμπούτζ. H Μίρα, 73 ετών,
επέζησε στο Ολοκαύτωμα. «H δική μας η γενιά εκπαιδεύτηκε στον ορθολογισμό»,
λέει η Αβίβα. «Με τα κοινωνικά ζητήματα αρχίσαμε να ασχολούμαστε μόνο τα
τελευταία χρόνια. Το σεμινάριο στον Οίκο του Ηλικιωμένου μάς επέτρεψε να
εξετάσουμε αυτό το καινούργιο πράγμα, και νομίζω πως έχουμε γίνει σοφότερες.
Εδώ μιλάμε για τη ζωή μας, γι’ αυτά που κάναμε, για το πεπρωμένο του
ανθρώπου».

Πριν από δέκα χρόνια, η Νόα διάβασε ένα βιβλίο ενός Θιβετιανού συγγραφέα που
ανέλυε τη βουδιστική προσέγγιση για τη ζωή και τον θάνατο. Αυτό που τη
γοήτευσε ήταν ο τρόπος που οι βουδιστές μοναχοί εντοπίζουν, ίσως ακόμη και να
ορίζουν, τη στιγμή του θανάτου. «Κάθονται όλοι γύρω από το αγαπημένο πρόσωπο
που ετοιμάζεται να φύγει και του κάνουν συντροφιά. Αντιμετωπίζουν τον θάνατο
σαν μια όμορφη και ιερή διαδικασία». Κάπως έτσι αποφάσισε να καλέσει τους
ηλικιωμένους από την Κοιλάδα του Ιορδάνη και να τους ζητήσει να κουβεντιάσουν
όλοι μαζί ένα θέμα που οι περισσότεροι άνθρωποι απωθούν. Δύο ώρες, μια φορά
την εβδομάδα, εννιά μήνες τον χρόνο. Άλλοτε γελάνε, άλλοτε κλαίνε, κυρίως όμως
συζητούν. Ύστερα από μερικά μαθήματα, οι ηλικιωμένοι δεν ντρέπονται πια να
αντιμετωπίσουν τα συναισθήματά τους απέναντι στο τέλος. Τολμούν να μιλήσουν
για τον θάνατο σε σχέση με τη ζωή που έκαναν: αν ετοιμάζονται να αποχωριστούν
τον κόσμο με πόνο και με λύπη ή, αντίθετα, αν έμαθαν να περιμένουν το μοιραίο
με το κεφάλι ψηλά.