ZANΓK ΓIMΟY «Έχουμε πολλά κοινά, εδώ και 3.000 χρόνια…»

«H ανθρωπότητα μού έδωσε οκτώ λεπτά γι’ αυτούς τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας για να της προσφέρω μία έκπληξη στη Λήξη», λέει ο διάσημος σκηνοθέτης Ζανγκ Γιμού. «Και κατάλαβαν όλοι πόσο δικός τους είναι ο κινεζικός πολιτισμός»

Απέναντί μου στο τεράστιο στρογγυλό τραπέζι της τραπεζαρίας του ισογείου της
Λέσχης Αξιωματικών στην οδό Ρηγίλλης, ο μεγαλύτερος και πολυβραβευμένος
σκηνοθέτης της Κίνας, ο 54χρονος Ζανγκ Γιμού, που παρουσίασε χθες το βράδυ ένα
σύντομο υπερθέαμα στο ΟΑΚΑ, μιλούσε χαμηλόφωνα, αλλά και με φοβερή εμμονή για
την τέχνη και την πατρίδα του.

Τον είχα «κλέψει» από το CNN, το BBC και από δύο όμορφες Γιαπωνέζες
συναδέλφους που περίμεναν κι αυτές στην «ουρά» για συνέντευξη με τον σκηνοθέτη
της ταινίας «Σήκωσε τα κόκκινα φανάρια».

«Είναι καλύτερα τώρα, που δεν έχεις σπασμένο το πόδι σου;», αστειεύτηκε
ενθυμούμενος το προηγούμενο ραντεβού μας – το 2000 – στο ξενοδοχείο
«Σανγκριλά» του Πεκίνου, όταν του είχα πάρει την πρώτη συνέντευξη…
κουβαλώντας, τότε, το δεξί μου πόδι σε νάρθηκα.

«Είναι η τρίτη φορά που βρίσκομαι στην Ελλάδα. Και την βλέπω πιο όμορφη, πιο
φωτισμένη… Το ξέρεις ότι εμείς οι Κινέζοι – και απ’ ό,τι έχεις μάθει στο
σχολείο δεν είμαστε και λίγοι – αποκαλούμε σωστά την πατρίδα σου. Σας λέμε
Σιλά (Ελλάς), όπως είναι το πραγματικό σας όνομα. Δεν σας λέμε “Γκρίις”
(Greece), όπως οι Δυτικοί έμαθαν τον κόσμο. Και γνωρίζεις γιατί; Οι δεσμοί μας
από την αρχαιότητα είναι μεγάλοι. Να σου πω και κάτι ακόμη. Λόγω της δουλειάς
μου ως σκηνοθέτης έχω διαβάσει πολλά για τη δική σας αρχαιότητα και βρίσκω και
πολλά δικά μας παρόμοια. Και φαντάσου πριν από 3000 χρόνια με τι… αεροπλάνο
να επικοινωνήσεις… Κι όμως…».

Στη συζήτηση με τον Ζανγκ Γιμού, που φορούσε σορτς και μία απλή μπλούζα,
συμμετείχε και μετέφραζε από τα κινεζικά στα αγγλικά, ο Τσεν Πινγκ του
κινεζικού οργανισμού για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2008 στο
Πεκίνο. Και κάθε φορά που ο μεγάλος σκηνοθέτης έλεγε μία καλή κουβέντα για την
Ελλάδα ή την Κίνα, το πρόσωπό του φωτιζόταν, χαμογελούσε, το ‘δειχνε που
ευχαριστιόταν καθυστερώντας τη μετάφραση.

«H ανθρωπότητα μού έδωσε οκτώ λεπτά γι’ αυτούς τους Ολυμπιακούς Αγώνες της
Αθήνας για να της προσφέρω μία έκπληξη στη λήξη», σημείωσε. «Με 130 Κινέζους
καλλιτέχνες κατάλαβαν όλοι πόσο δικός τους είναι ο κινεζικός πολιτισμός. Πόσο
ο χορός, η παντομίμα, ακόμη και η όπερα του Πεκίνου είναι κάτι από την
παγκόσμια τέχνη, πόσο “δένει” με το θέατρο της αρχαίας Ελλάδας».

Ο Ζανγκ Γιμού μιλάει με πάθος, χωρίς να κάνει μεγάλες κινήσεις με τα χέρια
του. Δίνει μεγαλύτερη σημασία στο λόγο, παρά σ’ ένα σόου, που συνηθίζουν άλλοι
διάσημοι σαν κι αυτόν. Γεννημένος το 1950 στην Ξιάν της επαρχίας Σαανξί ένα
χρόνο από την επιτυχία της κινεζικής επανάστασης έζησε πολλές περιπέτειες –
και οικογενειακές – με τη δεύτερη κυρίως, την σκληρότερη, φάση της
πολιτιστικής επανάστασης.

«Δεν είμαι… αφεντικό»

Το 1966 ήταν στο Γυμνάσιο όταν η πολιτιστική επανάσταση πέρναγε μία
αποφασιστική καμπή. Και μόλις το 1978 μπόρεσε να πάει στην Ακαδημία για να
γίνει ο μεγάλος σκηνοθέτης που ξέρει πια όλος ο κόσμος.

Ο Κινέζος σκηνοθέτης έχει πολλούς συνεργάτες. «Ακούω τις απόψεις τους.
Σκηνοθετώ μαζί τους. Δεν έχω μάθει να το παίζω… αφεντικό. Κάθε άνθρωπος έχει
να προσφέρει σε ιδέες και έργο. Και όπως λέμε εμείς στην Κίνα, ο κήπος γίνεται
πιο όμορφος άμα αφήνεις όλα τα λουλούδια να ανθίσουν».

Αυτή τη λογική είχε και στην εκπληκτική ταινία «H ιστορία της Τσιου Γιου»,
όπου καταγραφόταν η ιστορία μιας κινέζας που άφηνε το απομακρυσμένο χωριό της
για να πάει μέχρι και στο μακρινό Πεκίνο, συγκρουόμενη με την γραφειοκρατία
του κόμματος για να βρει το δίκιο για τον άντρα της που είχε αδικήσει η τοπική
κομματική επιτροπή. Μίλησε με τους απλούς κατοίκους, τους ζήτησε αυτοί να
σκηνοθετήσουν. Και έφτιαξε ένα αριστούργημα…

«Δεν ξέρω καλά τη Δύση και πολύ περισσότερο τη δυτική αγορά. Αλλά δεν έπρεπε
να τη μάθω, να τη μάθουμε όλοι οι Κινέζοι; Μου πρότειναν πολλοί στη Δύση να
κάνω έργα, αλλά δεν γνωρίζω αγγλικά. Και δεν έχει νόημα να ρισκάρω. Έπειτα θα
μπορούσα να κάνω εκείνο το φιλμ που αφορούσε τη γυναίκα της Κίνας (“H ιστορία
της Τσιού Γιου”) στα αγγλικά; Πώς θα αισθανόμουν; Πώς θα φαίνονταν οι ηθοποιοί
να μιλάνε αγγλικά; Ξέρετε είναι και θέμα πολιτισμού και παραδόσεων».

«Τα χρήματα στην τέχνη, όχι στους πολέμους»

«Δεν μου αρέσει η πολιτική και δεν μου αρέσει να κάνω βαρύγδουπες δηλώσεις.
Ωστόσο, τώρα που μου θέτεις το ερώτημα πώς ένας σκηνοθέτης, όπως εγώ, βιώνει
τις συμφορές στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και στην Παλαιστίνη, έχω να πω ότι ο
πόλεμος δεν είναι μόνον μία τραγωδία γι’ αυτούς, που υπόκεινται τις συνέπειές
του. Είναι μία τρέλα και γι’ αυτούς που τον κάνουν. Δεν ξέρω πώς θα
σκηνοθετούσα κάτι ανάλογο, αλλά θα έβαζα τρελούς να τον παίξουν…

Όσο μαθαίνω για τους πολέμους αυτούς, τόσο και γίνομαι μελαγχολικός. Λέω στον
εαυτό μου: Πώς μπορεί ο άνθρωπος να έχει φτάσει σε τόσο μεγάλα ύψη της τέχνης
και του πολιτισμού, πώς η επιστήμη έχει κάνει τόσα θαύματα, κι όμως υπάρχουν
ακόμα επιστήμονες οι οποίοι δουλεύουν για να εφευρίσκουν όπλα που σκοτώνουν
πιο αποτελεσματικά, πιο γρήγορα. Σε πιάνει καμιά φορά απόγνωση. Ακόμα κι αν
δεν υπάρχουν πολλά χρήματα για ψωμί, πρέπει να ξοδεύονται κάποια ποσά για την
τέχνη. Επομένως δεν μπορώ να καταλάβω πώς ξοδεύονται χρήματα για πολέμους και
όχι για την τέχνη. Αυτό μου φαίνεται ακατανόητο».

«Οι Αγώνες θα αλλάξουν την Κίνα»

Ο μικροκαμωμένος Ζανγκ Γιμού που δείχνει ενθουσιασμένος από την απόδοση των
Κινέζων αθλητών και έχει μπροστά του ένα μεγαλόπνοο έργο για τις πολιτιστικές
εκδηλώσεις στο Πεκίνο, εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2008, απαντά και σε
μία «δύσκολη» ερώτηση για τους Αγώνες, πόσο αυτοί θα αλλάξουν σε βάθος την
κινεζική κοινωνία.

«Είμαστε πάνω από 1.300.000.000 άνθρωποι στην πατρίδα μου. Δεν είναι το ίδιο
με το να γίνονται Ολυμπιακοί Αγώνες σε μία μικρή πληθυσμιακά χώρα, όπως είναι
η Ελλάδα με τα 11.000.000 πληθυσμό. Επομένως θα πρέπει κανείς να μελετήσει σ’
αυτό το πλαίσιο τι θα γίνει στην Κίνα.

«Κατ’ αρχήν ο ουρανός του Πεκίνου θα γίνει πιο γαλανός. Τα έργα που
εκτελούνται με απίστευτα γρήγορους ρυθμούς ­ και αφορούν και στις βιομηχανικές
ζώνες ­ θα φέρουν μία καλύτερη ατμόσφαιρα. Θα διευκολυνθεί η ζωή των κατοίκων
με τα νέα μεταφορικά μέσα. Και το κυριότερο, θα δει ο κόσμος τόσες
πολιτιστικές εκδηλώσεις σε όλη την Κίνα που δεν είχε δει ποτέ άλλοτε. Εκείνο
που έχει σημασία είναι ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα φέρουν αλλαγές που θα
απορροφηθούν όμως θετικά από την κοινωνία μας. Δεν έχουν τη δύναμη αυτές να
μας αλλοιώσουν, αλλά να μας δώσουν θετικά στοιχεία. Και ξέρετε πώς δουλεύει το
κινεζικό μοντέλο. Όπου υπάρχει μία πρόοδος, αυτό γίνεται μετά ατμομηχανή για
την υπόλοιπη Κίνα».