Ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ (και η ελληνική περιπέτεια)

Τώρα που ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ πέρασε στην εκπληκτικής διάρκειας χώρα των
ίσκιων, ωραίο είναι να θυμηθούμε το σάρκινο αποτύπωμά του, όπως το έζησε ο
καθένας για λογαριασμό του. Και να μην επαναλάβουμε, σύμφωνα με τις εύστοχες
καταγγελίες της Πόπης Διαμαντάκου, την απρέπεια της τηλεόρασης, να
παρακολουθούμε με λύσσα γεγονότα που δεν υπήρξαμε μάρτυρές τους. Άρα,
ενδέχεται να μας παρουσιαστούν με όποιον τρόπο βολεί.

Το αξίζει, άλλωστε, ένας σημαντικότατος ηθοποιός, όπως ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ,
που συνιστά και μια εκδοχή της ελληνικής περιπέτειας, που κλείνει μέσα της και
μια μεγάλη (δεν είναι κακό) διδαχή. Παιδί λαϊκής ή, έστω, μικροαστικής
οικογένειας, ξεκινά τη σταδιοδρομία του δίπλα στην κυρία Κυβέλη, στον «Γλάρο».
Ένας μάλιστα από τους τελευταίους του ρόλους είναι ο ομώνυμος στον «Οιδίποδα
τύραννο», με σκηνοθεσία του Βασίλη Παπαβασιλείου. Κι όταν γράφουμε «ελληνική
περιπέτεια», εννοούμε ακριβώς τον απρόβλεπτο χαρακτήρα που μ’ αυτόν
εξελίσσονται, συχνά, ζωές και σταδιοδρομίες.

Έναν τρόπο που τίποτε δεν τον προέβλεπε, δηλαδή, στην αφετηρία μιας ζωής.

Θυμηθείτε τον καταπιεσμένο υπάλληλο της Εθνικής Τράπεζας Χανίων Αλέξη Μινωτή,
τη Δόμνα Σαμίου με τη μητέρα την παραδουλεύτρα σε σπίτια του Κολωνακίου, τον
Γιώργο Λαζάνη με το καροτσάκι να εκτελεί δρομολόγια στη Λαχαναγορά. Όταν
μιλάμε για «ελληνική περιπέτεια», δεν εννοούμε κοινωνική και οικονομική
καταξίωση, που μπορεί να είναι και απεχθείς. Εννοούμε ότι δεν χρειάζεται να
είσαι ο γιος του τάδε ή του δείνα για να επέμβεις και να ανακατατάξεις το
καλλιτεχνικό ή πνευματικό status μιας χώρας.

Δεν βάρυνε στον θάνατο του Δημήτρη Παπαμιχαήλ το καλλιτεχνικό του παρελθόν,
όπως χρειάζεται να γίνεται για να είναι ο θάνατος, τελικά, λιγότερο
ακατανόητος. Ένας θάνατος που εκκοσμικεύεται, κάνει την, ήδη, ανυπόφορη
μοναξιά του νεκρού ακόμη οδυνηρότερη. Το να μη γνωρίζουμε, ενώ πεθαίνει ο
Δημήτρης Παπαμιχαήλ, ότι το παρελθόν του το κοσμούν, ανάμεσα σε άλλα, τα
«Οργισμένα νιάτα» του Όσμπορν ή «Ο κύριος Πούντιλα» του Μπρεχτ συνάδει με μια
γενικότερη και χαρακτηριστικότερη άγνοιά μας: ότι η ζεύξη του Ρίου – Αντιρρίου
ήταν όραμα του Χαριλάου Τρικούπη και η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων έμπνευση
του πεζογράφου Δημητρίου Βικέλα.

Προσφιλής παρουσία της οθόνης, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η ανθεκτικότης του θα
κριθεί από τις θεατρικές του ερμηνείες, που δεν υπάρχει άλλο χνάρι τους από τη
μνήμη μας. Είναι ο μόνος τρόπος να εξάρουμε την «αιωνιότητα» της εφήμερης
θεατρικής δημιουργίας με το να μεταβάλλουμε την άυλη μνήμη σε χειροπιαστό
γεγονός. Οι άνθρωποι, άλλωστε, γίνονται καλύτεροι με το να θυμούνται και

όχι με το να «βλέπουν» διαρκώς. Σε τελευταία ανάλυση, ό,τι βλέπουμε μπορεί να
είναι φτιαχτό ή υποβολιμιαίο, ό,τι θυμόμαστε είναι η ελευθερία μας.

Στο καλό Δημήτρη Παπαμιχαήλ που σ’ ένα στενό της οδού Καπνικαρέα, κοντά στη
Μητρόπολη, σηκώνεις με τρυφερότητα τις βαλίτσες τής Τζένης Καρέζη, το βράδυ
που φεύγει από το σπίτι των «Κόκκινων φαναριών».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».