Δρόμοι

Στην Ευρώπη…

… τίποτα δεν συμβαίνει τον Αύγουστο. Τα τρένα είναι μισοάδεια και η
κυκλοφορία των τροχοφόρων στους δρόμους χωρίς προβλήματα. Σχεδόν καμιά
σημαντική απόφαση δεν λαμβάνεται επειδή πάντα κάποιος διευθυντής λείπει σε
διακοπές. Το καλοκαίρι αφήνει ανεπηρέαστους τους Αμερικανούς. Το παρατήρησε ο
ιστορικός Νάιαλ Φέργκισον, που βρίσκεται εκεί και έγραψε τις εντυπώσεις του
στους «Λος Άντζελες Τάιμς». Παρά τη ζέστη και τα πολλά κουνούπια, το Μανχάταν
είναι όπως ήταν πάντα. Ο ρυθμός της δουλειάς δεν διακόπτεται από το καλοκαίρι.
Μόνο λίγοι και εκλεκτοί έχουν την πολυτέλεια των διακοπών. Οι Αμερικανοί
παίρνουν το πολύ δυο εβδομάδες άδεια τον χρόνο, ενώ οι Ευρωπαίοι τουλάχιστον
40 μέρες κατά μέσο όρο.

Οι δύο όχθες…

… του Ατλαντικού διαφέρουν στο ζήτημα της εργασίας. H ανεργία στην Ευρώπη
είναι διπλάσια από ό,τι στην Αμερική. Ύστερα είναι και οι απεργίες. Μεταξύ
1992 και 2001, η ισπανική οικονομία έχασε κατά μέσο όρο 271 ημέρες εργασίας
ανά 1.000 εργαζόμενους και η Δανία, η Ιταλία, η Ιρλανδία και η Γαλλία από 80
έως 120 ημέρες. Στην Αμερική, οι απώλειες δεν ξεπέρασαν τις 50 ημέρες. Ίσως η
πιο χτυπητή από όλες τις διαφορές στον τρόπο εργασίας των Αμερικανών και των
Ευρωπαίων είναι οι ώρες εργασίας. Το 1999, ο μέσος Αμερικανός εργαζόταν σχεδόν
2.000 ώρες τον χρόνο. Ο μέσος Γερμανός 1.535 ώρες. Ο Γάλλος σήμερα εργάζεται
32% λιγότερες ώρες από τον Αμερικανό. Πριν από 25 χρόνια δεν υπήρχε αυτό το
χάσμα ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική.

Πώς να εξηγήσει…

… κανείς αυτή την απόκλιση; αναρωτιέται ο Φέργκισον. H προφανής απάντηση
είναι η ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπως το γαλλικό 35ωρο. Μια άλλη ερμηνεία είναι τα
διαφορετικά φορολογικά συστήματα. Όμως ο Φέργκισον προτείνει μια τρίτη, που
έχει σχέση με το περίφημο δοκίμιο «H προτεσταντική ηθική της εργασίας και το
πνεύμα του καπιταλισμού» του Γερμανού κοινωνιολόγου Μαξ Βέμπερ, που γράφτηκε
πριν από έναν αιώνα. Ο Βέμπερ πίστευε πως είχε ανακαλύψει μια σχέση ανάμεσα
στην άνοδο του προτεσταντισμού (και ιδιαίτερα του καλβινισμού) και την ανέλιξη
του «πνεύματος του καπιταλισμού». Ο Φέργκισον πιστεύει πως βλέπει κάτι
παραπάνω σε αυτή τη σχέση: μια απόκλιση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική
ακόμη και στη θρησκευτικότητα και την πίστη. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου
Γκάλοπ, οι Αμερικανοί που πηγαίνουν τακτικά στην εκκλησία, μία ή περισσότερες
φορές την εβδομάδα, είναι υπερδιπλάσιοι από τους Ευρωπαίους.

H θετική…

… συμβολή των προτεσταντών στην ανάπτυξη του καπιταλισμού δεν είναι φυσικά η
μοναδική εξήγηση για το γεγονός ότι τώρα η Ευρώπη είναι βυθισμένη σε λήθαργο,
ενώ η Αμερική είναι, όπως πάντα, πεσμένη με τα μούτρα στη δουλειά. Όμως, ο
Φέργκισον δεν θεωρεί συμπτωματική την πτώση της θρησκευτικότητας στην Ευρώπη.
Θα μπορούσε να γράψει γι’ αυτό ολόκληρο βιβλίο, αν δεν ήταν σε διακοπές.