διακοπές Tα δελφινάκια του… Iονίου

H διασημότητα του Ιονίου Πελάγους είναι σίγουρα η χελώνα Caretta
caretta. H Ζάκυνθος φιλοξενεί έναν από τους σημαντικότερους
αναπαραγωγικούς βιοτόπους του είδους και είναι πολύ πιθανό να συναντήσουμε
θαλάσσιες χελώνες ταξιδεύοντας με σκάφος στα Επτάνησα. H φυσική ποικιλομορφία
της περιοχής όμως είναι τέτοια που ο θαλάσσιος πλούτος δεν περιορίζεται εκεί.
Πέρα από τα ασπόνδυλα και τα ψάρια (τα οποία δυστυχώς τα τελευταία χρόνια
έχουν μειωθεί λόγω υπεραλίευσης), σε κάποιες από τις πολυάριθμες σπηλιές του
νησιωτικού συμπλέγματος βρίσκει καταφύγιο η φώκια «μοναχός» Monachus
monachus, ενώ τον περισσότερο χρόνο τα σκάφη συντροφεύουν διάφορα είδη
θαλασσοπούλια.

Οι οργανισμοί όμως που αναμφίβολα παρατηρούμε συχνά και μας τραβούν πιο πολύ
την προσοχή είναι τα δελφίνια. Κοντά στις ακτές και την ημίκλειστη θάλασσα
μεταξύ των νησιών ζει ο μεγαλύτερος πληθυσμός Κοινών δελφινιών (Delphinus
delphis) της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ περίπου στις ίδιες περιοχές
βλέπουμε τα γνωστά Ρινοδέλφινα (Tursiops truncatus). Σε μεγαλύτερα
βάθη, αν και όχι τόσο μακριά από τη δυτική πλευρά των νησιών, συναντάμε σε
μεγάλους αριθμούς τα ευκίνητα και παιχνιδιάρικα ζωνοδέλφινα (Stenella
coeruleoalba) και τον μυστηριώδη και ντροπαλό Ζιφιό (Ziphius
cavirostris), ένα είδος «μεγάλου δελφινιού», ο οποίος αποφεύγει την
παρατεταμένη επαφή με πλεούμενα. Τέλος, στο ίδιο μέρος, ελληνικές και ξένες
επιστημονικές αποστολές έχουν επανειλημμένως εντοπίσει δύο από τους άκακους
γίγαντες του πλανήτη μας, τον Φυσητήρα (Physeter macrocephalus) και την
Πτεροφάλαινα (Balaenoptera physalus). Πρόκειται για θαλάσσια θηλαστικά
με μέγεθος που φθάνει και τα 25 μέτρα. H ύπαρξή τους ήταν γνωστή από την
αρχαιότητα, αλλά πλέον την παρουσία τους αγνοούν οι περισσότεροι.

Πώς εντοπίζουμε δελφίνια και φάλαινες

Το να εντοπίσει κανείς δελφίνια δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Ουσιαστικά
εξαρτάται από την περιοχή στην οποία βρισκόμαστε (με το πόσο πολλά υπάρχουν
εκεί δηλαδή) και με το πόσο πολύ μας ενδιαφέρει το θέμα. Αντίθετα με την κοινή
πεποίθηση ότι τα δελφίνια πάντα θα πλησιάσουν ένα σκάφος για να παίξουν στην
πλώρη του, στην πραγματικότητα είναι περισσότερες οι περιπτώσεις που αν δεν τα
πλησιάσουμε εμείς δεν θα δώσουν καμία σημασία στην παρουσία μας. Αυτό σημαίνει
ότι αν θέλουμε να αυξήσουμε τις πιθανότητες να παρατηρήσουμε δελφίνια πρέπει
να τα ψάξουμε και όχι να περιμένουμε να έρθουν να μας βρουν. Υπάρχουν δύο
τρόποι εντοπισμού κητωδών. Ο αυτονόητος είναι να σαρώνουμε τον ορίζοντα με
κιάλια ή χωρίς σε ακτίνα 180^o. Με αρκετή υπομονή και με πολύ
αντηλιακό αργά ή γρήγορα θα διακρίνουμε το πτερύγιο κάποιου δελφινιού να
σκίζει την επιφάνεια της θάλασσας, οπότε και θα ξεχάσουμε την ταλαιπωρία που
περάσαμε για να τα βρούμε.

Πέρα από την απαραίτητη οπτική παρατήρηση, μπορεί να γίνει και ακουστική
αναζήτηση. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η χρήση μιας ειδικής συσκευής που λέγεται
υδρόφωνο. Τη συναντάμε σε πολλές μορφές, αλλά η βασική της λειτουργία είναι
ότι μας επιτρέπει να ακούμε όλους τους ήχους της θάλασσας σε ακτίνα μερικών
μιλίων και να εντοπίζουμε την κατεύθυνση από την οποία προέρχονται. Με το
υδρόφωνο ένας εκπαιδευμένος χειριστής μπορεί να αναγνωρίσει και να
προσδιορίσει με μεγάλη ακρίβεια τη θέση καραβιών, δελφινιών, φαλαινών ή
οποιασδήποτε άλλης ηχητικής πηγής σε σχέση με το σκάφος μας. Αν και αρχικά τα
υδρόφωνα κατασκευάστηκαν για στρατιωτικούς σκοπούς (βλέπε υποβρύχια), πλέον
αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη και τον εντοπισμό κητωδών.
Ειδικά για τους φυσητήρες (ένα είδος φάλαινας που βρίσκουμε και στην Ελλάδα) ο
εντοπισμός τους χωρίς ακουστικά μέσα είναι εξαιρετικά δύσκολος, καθώς
παραμένουν κατά μέσον όρο 45 λεπτά ανά ώρα σε κατάδυση, ενώ με τα κατάλληλα
όργανα η παρουσία τους γίνεται άμεσα αντιληπτή.

Κανόνες συμπεριφοράς με τα θαλάσσια θηλαστικά

Το ενδιαφέρον του κοινού για επαφή με θαλάσσια θηλαστικά, καθώς και η
βιομηχανία τουρισμού που ασχολείται με το προϊόν, έχει γνωρίσει αλματώδη
πρόοδο την τελευταία δεκαετία. Μοιραία και η παρενόχληση έχει αυξηθεί, γεγονός
που οδήγησε στη σύνταξη ενός κώδικα συμπεριφοράς ώστε να μειωθούν οι
επιπτώσεις.

Ένας γενικός κανόνας είναι ότι η αντίδρασή τους θα καθορίσει στον
μεγαλύτερο βαθμό την έκβαση της επαφής μας. Όπως όλοι μας δεν έχουμε πάντα
διάθεση για επισκέψεις, έτσι και τα δελφίνια δεν είναι πάντα δεκτικά στο να τα
προσεγγίσουμε. Αν δούμε ότι προσπαθούν να μας αποφύγουν καταδυόμενα και
αλλάζοντας κατεύθυνση διαρκώς, καλύτερα να το πάρουμε απόφαση και να
δοκιμάσουμε κάποια άλλη φορά.

Αν από την άλλη όλα πάνε καλά (διόλου απίθανο) και δεν ενοχληθούν από την
παρουσία μας, τότε προσέχουμε τα παρακάτω σημεία:

* Κινούμαστε αργά, με σταθερή ταχύτητα και σε παράλληλη σχεδόν
πορεία με αυτά.

* Δεν τα κυνηγάμε και δεν σταματάμε το σκάφος μπροστά στην πορεία τους.

* Δεν διασκορπίζουμε το κοπάδι και ιδιαίτερα μητέρες από τα νεαρά
άτομα.

* Δεν πλησιάζουμε σε απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων και για πάνω από 30
λεπτά, εκτός βέβαια αν μας προσεγγίσουν αυτά.

* Προσέχουμε να μην τα κυκλώσουμε αν είμαστε περισσότερα σκάφη και να μην
προσεγγίζουμε ταυτόχρονα το κοπάδι γιατί νιώθουν απειλή.

* Και τέλος, δεν κολυμπάμε μαζί τους και δεν τα ταΐζουμε.
Πραγματικά δεν χρειάζονται την ελεημοσύνη, αλλά τον σεβασμό μας.

Πέρα από όλα τα μη και δεν, τις περισσότερες περιπτώσεις αυτό που θα συμβεί
είναι ότι τα δελφίνια θα εξοικειωθούν με την εικόνα και τον ήχο του σκάφους
μας (εξίσου σημαντικά και τα δύο) και θα αρχίσουν να παίζουν στα απόνερα της
πλώρης μας. Όσοι έχουν δει το θέαμα αυτό πραγματικά έχουν μαγευτεί και είναι
κάτι που ποτέ δεν μπορείς να πεις ότι το συνήθισες.