Πρόσωπα Οι λέξεις δεν είναι αρκετές

«Οι λέξεις δεν μου είναι αρκετές», δήλωσε ο Γκύντερ Γκρας. Και εγκαινίασε
στο Γκέτινγκεν την πρώτη προσωπική του έκθεση γλυπτικής, με περίπου 100 έργα.

Γκύντερ Γκρας. «Στην Ευρώπη, υπάρχει κάτι που δεν λειτουργεί…»

Δεν είναι ότι με τη γλυπτική ο διάσημος Γερμανός συγγραφέας προσπαθεί να
καλύψει κάποια ανεπάρκεια της λογοτεχνίας. Άλλωστε η γλυπτική είχε προηγηθεί
στη ζωή του, λέει πως ήταν το πρώτο «επάγγελμά» του. Από τα 13 του, εξηγεί,
ήξερε πως θα γίνει καλλιτέχνης και μετά τον πόλεμο ήθελε να γίνει συγκεκριμένα
γλύπτης. Αλλά οι σχολές καλών τεχνών είχαν είτε καταστραφεί είτε κλείσει κι
έτσι άρχισε να μαθαίνει την τέχνη του λιθοξόου. Αργότερα φοίτησε στην Ακαδημία
του Ντίσελντορφ. Είχε ήδη αρχίσει να γράφει ποιήματα, αλλά ουδέποτε έθεσε στον
εαυτό του το ερώτημα ποια από τις δύο τέχνες, η λογοτεχνία ή η γλυπτική, ήταν
γι’ αυτόν σημαντικότερη. Απλώς μετά την έκδοση του «Τενεκεδένιου Ταμπούρλου»,
η επιτυχία έκανε την επιλογή για λογαριασμό του. «Τουλάχιστον έναντι των
άλλων», διευκρινίζει στη «Λα Στάμπα» ο 76χρονος Γκρας. «Εγώ ουδέποτε έπαψα να
δουλεύω τις εικαστικές τέχνες. Τα δύο στρατόπεδα αλληλοεξαρτώνται, συχνά το
ένα δίνει τη θέση του στο άλλο: μόλις τελειώσω το χειρόγραφο ενός
μυθιστορήματος, αρχίζω τη γλυπτική, τις λιθογραφίες, τα χαρακτικά, τα
κεραμικά».

Βέβαια η εικαστική παραγωγή του, τα σχέδια και τα γλυπτά του, ουδέποτε
προκάλεσε συζητήσεις και διαμάχες, αντίθετα από τα βιβλία του και τις
πολιτικές του ομιλίες. «H γλώσσα γνωρίζει τη δυνατότητα της πολεμικής, η
γλυπτική όχι», εξηγεί. Μόνο που τώρα η πολεμική λείπει ακόμη και από τη
λογοτεχνία – και όχι μόνον από τους νέους Γερμανούς συγγραφείς, επισημαίνει,
αλλά και από τους Ιταλούς, Γάλλους ή Ισπανούς ομοτέχνους τους. «Όμως δεν
υπάρχει πραγματικότητα που να ζει έξω από την πολιτική», τονίζει ο Γκρας. «H
πολιτική είναι ακόρεστη, επιτίθεται από παντού, διαβρώνει ακόμη και το
ιδιωτικό. Φοβάμαι πως βρισκόμαστε μπροστά σε μια ρήξη με τη μεταπολεμική
παράδοση της Ευρώπης».

«Στην Ευρώπη, υπάρχει κάτι που δεν λειτουργεί», λέει ο Γκύντερ Γκρας, ο οποίος
ζει λίγο έξω από το Λιβέκι με τη σύζυγό του, την Ούτε, τον σκύλο του, τον
Μίνκα, τα παιδιά και τα εγγόνια του («έξι εγγόνια και οκτώ παιδιά») που τον
επισκέπτονται συχνά. «Θυμάμαι τις συναντήσεις με Γάλλους και Ιταλούς
συγγραφείς που κάναμε στη δεκαετία του 1960… Είχαμε πολλά γλωσσικά
προβλήματα – εκτός από τον Εντσενσμπέργκερ, που ήξερε όλες τις γλώσσες -, αλλά
το πράγμα λειτουργούσε. Υπήρχε ένας ελεύθερος και αυθόρμητος διάλογος πάνω
στην τέχνη, την πολιτική, τις μάχες που έδιναν οι πολίτες. Σήμερα έχουμε τη
νομισματική ένωση, τον συνταγματικό χάρτη, αλλά λείπει ένα εργαλείο
πολιτιστικής ενότητας».