Δρόμοι

Δύση…

… και Ανατολή. Οι ίδιες οι λέξεις προδίδουν το παιχνίδι. Κοσμική,
φιλελεύθερη και σύγχρονη, η Δύση προσδιορίζεται από την αντίθεσή της προς την
Ανατολή. Κάπου εκεί «έξω» υπάρχει κάτι ανατολίτικο, ξένο, εχθρικό.
Αντιδραστικό, φανατικό, οπισθοδρομικό. Μπούρκα, φερετζέδες, χωριστά μπάνια,
αποκεφαλισμοί, όμηροι, φετφάδες, μουλάδες και άνδρες με τέσσερις συζύγους. Όσο
και αν είναι ευγενικός, ο Οθέλλος δεν παύει να είναι ένας άγριος «Μαυριτανός».

H αμηχανία…

… των δυτικών είναι σαφές πως οφείλεται στην άγνοια. H ελληνική δόξα και το
ρωμαϊκό μεγαλείο έδωσαν τα φώτα που έβγαλαν τους δυτικούς από τα μεσαιωνικά
σκοτάδια. Ποιος όμως λέει στα σχολεία την αλήθεια, πως η Ιλιάδα και η Οδύσσεια
και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης και η ελληνική ιατρική και το ρωμαϊκό δίκαιο,
αν επιβίωσαν, το οφείλουν μονάχα στο ότι μεταφράστηκαν στην αραβική; Και τι
είναι η μετάφραση, άλλο από διάλογος και επικοινωνία; Οι ιδέες και τα αγαθά
ταξίδευαν κάποτε στους δρόμους των καραβανιών. H Ευρώπη του δωδέκατου αιώνα
δεν ήταν παρά μια μάζα από νεοσύστατα κρατίδια που χρειάζονταν έναν εξωτερικό
εχθρό. Τίποτα δεν ενώνει τόσο όσο ένας κοινός εχθρός. Τον ανακάλυψαν με τις
σταυροφορίες, εκείνο το πρώτο επεισόδιο της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Πώς
όμως οι Άραβες έπεσαν από τα ύψη στα βάθη, από τα φώτα στα σκοτάδια των
θρησκευτικών σχολείων «μαντράσα» και της «ιντιφάντα» των δεκαεξάχρονων;

Μπορεί…

… όλα να άρχισαν με τις σταυροφορίες, αλλά με τον καπιταλισμό και τη
βιομηχανική εποχή το χάσμα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση έγινε ακόμη πιο
βαθύ, εξηγούν ο Βρετανός δημοσιογράφος Χάιγουελ Ουίλιαμς και ο Ιρανός
καλλιτέχνης Βαλί Μαχλουτζί. Ο αραβικός φανατισμός ήταν η αντίδραση σε αυτό το
υποχρεωτικό και καταπιεστικό μοντέλο. Παραδοσιακές κοινωνίες υποχρεώνονταν από
τον καπιταλισμό να κάνουν μέσα σε 50 χρόνια όσα οι δυτικές κοινωνίες είχαν
χρειαστεί 500 χρόνια για να τα πετύχουν. Μα παιζόταν εδώ και ένα ψυχολογικό
δράμα: η ταπείνωση ενός ολόκληρου πολιτισμού από έναν άλλον, που η αλαζονεία
του τρεφόταν από την άγνοια.

Οι εξελιγμένοι…

… – εμείς – καλό είναι να χτίζουμε τζαμιά για τους συνανθρώπους μας
μουσουλμάνους που δουλεύουν σε ξένους τόπους, αλλά ακόμη καλύτερο είναι να μην
τους γκρεμίζουμε με «προληπτικούς» πολέμους τα τζαμιά στον δικό τους τόπο.
Καλό είναι να τους συμπονάμε όταν έρχονται εδώ, μα ακόμη καλύτερο είναι να
τους παραστεκόμαστε όταν βρίσκονται εκεί. Ας μην ξεχνάμε τι είχε γράψει ο
ιστορικός Ρότζερ Σκράτον για τον αρχηγό εκείνων που πυρπόλησαν την Αμερική
στις 11 Σεπτεμβρίου 2001: «Όταν ο Μοχάμεντ Άττα έφυγε από τη γενέτειρά του
Αίγυπτο για το Αμβούργο για να συνεχίσει τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική,
δεν το έκανε για να μελετήσει τα υπερμοντέρνα κτίρια που παραμορφώνουν τις
γερμανικές πόλεις, αλλά για να γράψει το ντοκτορά του για την αποκατάσταση της
αρχαίας πόλης του Χαλεπίου».