Aνανεωμένα «Mνημεία των Aθηνών» ανάμεσά μας

H Αθήνα, αρχαία, μεσαιωνική και νεώτερη, δεν έχει μυστικά για τον πρώτο και
αγέραστο οδηγό της πόλης, τα «Μνημεία των Αθηνών» του Αλέξανδρου Φιλαδελφέως
που επανακυκλοφορεί ανανεωμένος, στην καθομιλουμένη, ογδόντα χρόνια μετά την
πρώτη έκδοσή του το 1924.

Αντί για τις συνήθεις τουριστικές φωτογραφίες – ακουαρέλες της Σουζάν Τίτζμαν,
το αυστηρό ύφος και τη δυσνόητη αρχαιολογική ορολογία, ένας λόγος ρέων, μεστός
και ουσιαστική πληροφόρηση. Ο Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς ήξερε να περιγράφει τα
μνημεία, να αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά και τις λεπτομέρειες που
στοιχειοθετούν τον χαρακτήρα τους, να τα μπλέκει με την ιστορία και τους
μύθους. Στην εποχή του έγραφαν στην καθαρεύουσα, αλλά επειδή το πνεύμα του
ήταν «σύγχρονο», η δημοτική τού πάει γάντι.

Όταν λ.χ. σταματά σε μια από τις εννέα διαδρομές του μπροστά στο Χορηγικό
Μνημείο του Λυσικράτους – το Φανάρι του Διογένους ή του Αριστοτέλους – όπως
πίστευαν, μας εξηγεί τον μύθο του Διονύσου με τους πειρατές που ήθελαν να τον
πουλήσουν σκλάβο κι αυτός τους τιμώρησε μετατρέποντάς τους σε δελφίνια και μας
εφιστά την προσοχή στη στενή φρίζα του κυκλικού μνημείου, παροτρύνοντάς μας να
ανακαλύψουμε τη μορφή που είναι μισή πειρατής και μισή δελφίνι. Όταν συναντά
μισοσβησμένη επιγραφή, δεν την προσπερνά. Τη διαβάζει και τη μεταφράζει. Όταν
συναντά κόμπο, δεν προσπερνά.

Οι οκτώ άνεμοι στον Πύργο των Ανέμων, ταυτίζονται. Απέναντι από την Αιόλου, ο
Βορέας, ο δριμύς βόρειος άνεμος. Απέναντι στην Καπνικαρέα, μας εξηγεί ότι η
εκκλησία αποτελείται από δύο μικρότερες: μια αρχική κατασκευή που ήταν
αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου του 11ου αιώνα και μια μεταγενέστερη
προσθήκη, τον νάρθηκα και τον τρούλλο, που ήταν αφιερωμένη στην Αγία Βαρβάρα.
Τον 12ο αιώνα οι δύο εκκλησίες συνενώθηκαν. Έτσι απλά, τα «Μνημεία των Αθηνών»
μάς γνωρίζουν την Ακρόπολη και την πόλη διά μέσου των αιώνων, ενώ τον
περίπατο, ειδικά για την αρχαία Αγορά, έχει γράψει ο καθηγητής και ανασκαφέας
του χώρου Χόμερ Τόμσον. Τη νέα έκδοση και τη γλώσσα των κειμένων επιμελήθηκε ο
συνώνυμος εγγονός του αρχαιολόγου, Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς και επανεκδίδεται με
την ευκαιρία της συμπλήρωσης μισού αιώνα από τον θάνατο του συγγραφέα του.

INFO

Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς, «Μνημεία των Αθηνών». Ιστορικός και αρχαιολογικός
οδηγός των αρχαίων, μεσαιωνικών και νεώτερων μνημείων των Αθηνών. Εκδ.
Κριτική. Σελ. 128. Τιμή: 28 ευρώ.