Διαστάσεις Ο «καλός Στάλιν» του εικονοκλάστη

«Όχι, ο ρωσικός λαός δεν θέλει άλλη καταστολή. Θέλει όμως έναν καλό,
αυστηρό “πατέρα”. Και ένα ισχυρό καθεστώς. Ο Πούτιν έχει υιοθετήσει τον ρόλο
της πατρικής φιγούρας – γι’ αυτό “και παραμένει τόσο δημοφιλής. Είναι,
βλέπετε, αυτή η παραδοσιακή θεώρηση του Ρώσου ηγέτη ως θεού»…

Βλαντίμιρ Πούτιν: «Έχει υιοθετήσει τον ρόλο του καλού, αυστηρού πατέρα», λέει ο Ρώσος συγγραφέας Βίκτορ Γεροφέγιεφ, «γι’ αυτό και παραμένει τόσο δημοφιλής»

Ο Βίκτορ Γεροφέγιεφ υποδέχθηκε τη δημοσιογράφο των «Τάιμς της Μόσχας» με το
μπουρνούζι. «Περάστε. Μόλις βγήκα από το ντους», της είπε και η φωνή του δεν
είχε καθόλου απολογητικό ύφος. Πιστός στην ταυτότητά του ως
προσωπικότητα-κλειδί της ρωσικής λογοτεχνικής αβάν-γκαρντ, ο Γεροφέγιεφ είναι
μάλλον απαλλαγμένος από αναστολές. Πέρα από τα (12 και πλέον) μυθιστορήματά
του, τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες, παρουσιάζει ένα
ραδιοφωνικό πρόγραμμα καθώς και ένα τηλεοπτικό σόου – και φροντίζει να
χρησιμοποιεί και τα τρία αυτά μέσα εναντίον του πανάρχαιου ρωσικού
λογοτεχνικού «μάντρα» που θέλει τον άνθρωπο να είναι έμφυτα καλός. H επιμονή
του στην ικανότητα του ανθρώπου να κάνει το κακό δεν αρέσει σε όλους· ο
Γεροφέγιεφ, όμως, ευτυχεί στον ρόλο του εικονοκλάστη και καμαρώνει για το
«διαζύγιό» του από την πολιτική ορθότητα.

Πάρτε, για παράδειγμα, τον τίτλο του τελευταίου του βιβλίου, «Ο Καλός Στάλιν»,
κατ’ ουσίαν αυτοβιογραφική ιστορία της σχέσης του με τον πατέρα του, έναν
υψηλόβαθμο Σοβιετικό διπλωμάτη και πρώην μεταφραστή από τα γαλλικά για
λογαριασμό του Στάλιν. Ο τίτλος είναι εμπαικτικός, επισημαίνει ο Γεροφέγιεφ,
εσκεμμένα εμπαικτικός. Αμφισβητώντας την αξίωση ότι οι υπερασπιστές του Στάλιν
ήταν κατηγορηματικά κακοί, κι εκείνοι που τον πολεμούσαν αναμφισβήτητα καλοί,
ο συγγραφέας στρέφεται στη δική του ζωή για να αποδείξει το αντίθετο. «Οι
πολιτικές απόψεις δεν έχουν σχέση με την ηθική», ξεκαθαρίζει.

Το βιβλίο περιστρέφεται γύρω από ένα γεγονός το οποίο βοήθησε στο να
εκτοξευτεί η καριέρα του Γεροφέγιεφ – και να καταστραφεί η καριέρα του πατέρα
του. Το 1979, παρακάμπτοντας τον κρατικό έλεγχο και την επιβεβλημένη
λογοκρισία, ο νεαρός Βίκτορ δημοσίευσε μαζί με μερικούς φίλους μία ανθολογία
με τίτλο «Μητρόπολη». H κίνηση αυτή του κόστισε τη θέση του στην Ένωση
Συγγραφέων και, έως το τέλος της περεστρόικα, κάθε ελπίδα έκδοσης των έργων
του. Κάνοντας όμως το άλμα που στίλβωσε τα διαπιστευτήριά του ως διαφωνούντα
και τον οδήγησε τελικά στην παγκόσμια επιτυχία, ο Γεροφέγιεφ σκότωσε τον
πατέρα του – πολιτικά τουλάχιστον, όπως έγραψε στο περιοδικό «Νιου Γιόρκερ» το
1999. Ο πατήρ Γεροφέγιεφ, που ανέμενε να διοριστεί υφυπουργός Εξωτερικών,
ανακλήθηκε από τη θέση του ως πρεσβευτής στην Αυστρία και κλήθηκε να
αποκηρύξει τον γιο του. Αρνήθηκε. Στο τέλος λοιπόν, οι συμβατικοί ρόλοι του
πατέρα-τέρατος και του γιου-ήρωα αντιστράφηκαν. Καλός και πρόθυμος να
θυσιαστεί αποδείχθηκε ο κομμουνιστής πατέρας και όχι ο διαφωνών υιός. «Ο
Στάλιν πάντως ήταν ένα τέρας», ξεκαθαρίζει ο «κακός»…