MATIEΣ Kατεχόμενα…

Είχα να πάω στη Σαλαμίνα της Κύπρου από το 1961: ήμουν αθλητικός συντάκτης,
μια καταπληκτική Εθνική Ομάδα – Θεοδωρίδης, Στεφανάκος, Αναστασιάδης,
Δερμάτης, Παπαϊωάννου, Σιδέρης, Λουκανίδης κ.ά. – θα έπαιζε, για πρώτη φορά
φιλικό με την Εθνική Κύπρου, στο γήπεδο της Ανόρθωσης, στην Αμμόχωστο, και η
αρχαία πόλη, με τους απαράμιλλους βασιλικούς τάφους, βρισκόταν σε απόσταση
μισής ώρας από το ξενοδοχείο μας.

Ο ήλιος έκαιγε πολύ, αλλά τα αρχαία ερείπια έλαμπαν στο πρωινό. Δεν θυμάμαι
ιδιαίτερα πράγματα από εκείνη την επίσκεψη. Θυμάμαι, μόνο, αμυδρά, κολόνες και
υδραγωγεία και ακρωτηριασμένα αγάλματα, εδώ κι εκεί. Πήγα και προχθές, από μια
νοσταλγία. Τα πάντα έχουν αλλάξει ριζικά. Μια εγκατάλειψη παντού, μια
στενοχώρια.

«Κατεχόμενα». Αυτή τη μεριά, εκτός από την ολιγόωρη επίσκεψη, τότε, στη
Σαλαμίνα, δεν την ήξερα. Ούτε καν το μοναστήρι του Απόστολου Βαρνάβα, που
παρατηρώντας το απ’ έξω αισθάνεσαι να ηχούν συνεχώς στ’ αυτιά σου υπέροχοι
στίχοι του Σεφέρη. Δύο φύλακες και στο μοναστήρι. Για να κόβουν εισιτήρια και
να «επιβλέπουν». Καλόβολοι άνθρωποι. Και οι αρχαιολογικοί θησαυροί που
εκτίθενται σε πρόχειρα ντουλάπια και στην εκκλησία – αγγεία, μεταλλικά
εγχειρίδια, εικόνες – να προκαλούν τον αρχαιοκάπηλο να τους βουτήξει και να
φύγει. Ούτε συναγερμοί ούτε τίποτα! Ένα φορτηγάκι χρειάζεται και τρεις
ψωμωμένοι άνδρες, για να γίνει το κακό.

Θα μου πεις: «Στα σύνορα δεν γίνεται έλεγχος;». Απάντηση: Κανένας! Τέσσερις –
πέντε νεαροί γραφειοκράτες, στα γκισέ τους, σφραγίζουν χαρτιά, κοιτάζουν
«διαβατήρια» και «άντε γεια». Έτσι εξηγείται, άλλωστε, και το ότι, στην Αγγλία
ιδίως, πουλιούνται, κάθε τόσο, σε δημοπρασίες, «κομμάτια» ανεκτίμητης αξίας!
Άλλωστε, υπήρχε και νόμος – υπάρχει ακόμη; – που επέτρεπε στους πρέσβεις, όταν
φεύγουν, από την Κύπρο, να παίρνουν μαζί τους, ενθύμιο, ένα αρχαίο αγαλματίδιο
ή ό,τι άλλο τους γυάλιζε στο μάτι…

«Κατεχόμενα». «Αχ, τι ατέλειωτος δρόμος». Τεράστιες εκτάσεις – πεδιάδες,
πολυκατοικίες – αποθέωση του κιτς σε χρώματα και σχέδια – που ξεφυτρώνουν εδώ
κι εκεί, και, κάπου, στη μέση του κάμπου, ένα εκκλησάκι, χωρίς σταυρό, μια
σταλιά, να σε αναστατώνει! Και η θάλασσα; Υπέροχη, λουλουδιασμένη! Και μικρά
κεντράκια, πάνω στην παραλία, να σου θυμίζουν Ελλάδα της δεκαετίας του ’50.

Στον γυρισμό, ο φίλος μου, δημοσιογράφος, ποιητής και βουλευτής του ΑΚΕΛ Τάκης
Χατζηγεωργίου, μου έλεγε ιστορίες για τον Μαρκαντόνιο Βραγαδίνο, που με 7.000
στρατό, το 1571, κράτησε μακριά από την Κύπρο, επί 14 μήνες, 80.000 Οθωμανούς,
αφού ξεπάστρεψε δεκάδες χιλιάδες από δαύτους. Στο τέλος, τον γδάρανε, γέμισαν
το τομάρι του με άχυρα και το επεδείκνυαν. Και το τομάρι αυτό δεν σάπισε και
δεν βρώμισε ποτέ…