Tύραννοι των γραφείων

Κάθε εργαζόμενος έχει γνωρίσει τουλάχιστον έναν τυραννικό διευθυντή, έναν
προϊστάμενο που του αρέσει να φωνάζει, να εξευτελίζει τους υφισταμένους του
και να τους προκαλεί στομαχικές ή άλλες διαταραχές. Το αποτέλεσμα είναι να
προκαλείται δυσαρέσκεια στον χώρο εργασίας, να δημιουργούνται ανταγωνισμοί και
να ανθούν οι συκοφάντες.

«Είσαι ανίκανος!» φωνάζει ο διευθυντής στον εργαζόμενο, συμπληρώνουν και οι συνάδελφοί του (σκίτσο από τη «Νιου Γιορκ Τάιμς»)

Μέχρι τώρα, οι ερευνητές είχαν επικεντρώσει το ενδιαφέρον τους στους νταήδες
των σχολείων, αναζητώντας τα κίνητρα της συμπεριφοράς τους και τις επιπτώσεις
στα θύματά τους. Μόνο πρόσφατα άρχισαν να γίνονται τέτοιες μελέτες και στους
χώρους εργασίας. Την επόμενη εβδομάδα, ερευνητές απ’ όλο τον κόσμο θα
συγκεντρωθούν στο Μπέργκεν της Νορβηγίας για να συζητήσουν το θέμα.

Στο σχολείο, και ιδιαίτερα μεταξύ των μαθητών του Δημοτικού, οι νταήδες
διαλέγουν τα μικρότερα ή τα πιο αδύναμα παιδιά για να τους ασκήσουν εξουσία
και να αποκτήσουν τον έλεγχο σε ένα χώρο όπου αισθάνονται ευάλωτοι. Στον χώρο
εργασίας, αντίθετα, οι διευθυντές και οι προϊστάμενοι κατέχουν ήδη θέσεις
εξουσίας, κι έτσι είναι εξίσου πιθανό να στρέψουν τα βέλη τους σε ισχυρά και
σε αδύναμα άτομα. Οι γυναίκες έχουν τις ίδιες πιθανότητες με τους άνδρες να
ασκούν εξουσία με τυραννικό τρόπο. Συγκεντρώνουν όμως μεγαλύτερες πιθανότητες
να είναι τα θύματα του διευθυντικού αυταρχισμού.

Τα κίνητρα μιας τυραννικής συμπεριφοράς διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Άλλοι διευθυντές θέλουν με τον τρόπο αυτό να καθυποτάξουν έναν απείθαρχο
εργαζόμενο, άλλοι αναζητούν αποδιοπομπαίο τράγο για τις δικές τους αποτυχίες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως, λέει ο Χάρβεϊ Χόρνσταϊν, που έχει γράψει
το βιβλίο “Βίαιοι προϊστάμενοι και τα θύματά τους”, η συμπεριφορά τους
αποπνέει έναν πρωτόγονο σαδισμό. “Ξεκινούν από ένα άτομο κι ύστερα επιτίθενται
σε ένα άλλο”.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η τυραννική αυτή συμπεριφορά δεν προκαλεί μείωση της
παραγωγικότητας. Οι εργαζόμενοι μπορεί να απεχθάνονται έναν αυταρχικό
προϊστάμενο και να έχουν τη χειρότερη διάθεση όταν πηγαίνουν το πρωί στη
δουλειά, παρά ταύτα όμως συνεχίζουν να παράγουν. Οι ερευνητές δεν έχουν
διαπιστώσει να υπάρχει σχέση ανάμεσα στη στάση των εργαζομένων απέναντι στη
δουλειά τους και στην παραγωγικότητά τους. Πολλοί εργαζόμενοι βέβαια
εκτονώνονται στους πελάτες ή στους συναδέλφους τους. H αντίδραση αυτή, όμως,
είναι περιορισμένης έκτασης, αφού ο φόβος κάνει τον κάθε άνθρωπο να
συμπεριφέρεται με διαφορετικό τρόπο.

Έρευνα

Τον περασμένο Απρίλιο, ο Μπένετ Τέπερ από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας
Καρολίνας δημοσιοποίησε τα συμπεράσματα μιας μελέτης 173 εργαζομένων που
επελέγησαν τυχαία. Αυτό που διαπίστωσε είναι ότι στις περιπτώσεις αυταρχικών
διευθυντών, ορισμένοι εργαζόμενοι αντιδρούν παθητικά ή υποτονικά, άλλοι όμως
σπεύδουν να αναπληρώσουν το κενό δουλεύοντας περισσότερο από το συνηθισμένο.

“Δεν είναι αυτό που περιμέναμε”, λέει ο Τέπερ. “Πιστεύουμε ότι ένας λόγος που
ορισμένοι εργαζόμενοι δουλεύουν περισσότερο σε τέτοιες καταστάσεις είναι για
να κερδίσουν έδαφος εις βάρος των συναδέλφων τους”.

Οι ψυχολόγοι που μελετούν την υπακοή λένε ότι το ίδιο το γεγονός πως κάποιος
είναι υφιστάμενος τον κάνει να δέχεται την κρίση του προϊσταμένου του,
ιδιαίτερα στις αυστηρές ιεραρχίες. Στο κάτω-κάτω, η δουλειά του προϊσταμένου
είναι να παίρνει αποφάσεις και οι εργαζόμενοι θεωρούν συχνά ότι κάποιος
μυστικός λόγος υπάρχει για τη συμπεριφορά του.

Αλλού ο πέλεκυς…

Επιπλέον, πολλοί εργαζόμενοι που βλέπουν να εξευτελίζεται ένας συνάδελφός τους
ικανοποιούνται κατά βάθος επειδή ο πέλεκυς έπεσε σε κάποιον άλλον και όχι σ’
αυτούς. Όπως λέει η Μισέλ Ντάφι, ψυχολόγος από το Πανεπιστήμιο του Κεντάκι,
μια έρευνα σε 500 εργαζομένους στην Ευρώπη και την Αμερική έδειξε ότι οι
εργαζόμενοι ενθουσιάζονται όταν δέχονται έπαινο από τον προϊστάμενο, ο
ενθουσιασμός τους όμως είναι ακόμη μεγαλύτερος όταν συνοδεύεται από την
πληροφορία ότι ένας συνάδελφός τους αποδοκιμάστηκε.