Kρασί από παλιό βαρέλι

Ο Στάθης Ψάλτης ως Σπύρος Λούης στην επιθεώρηση «Τα θέλει ο Κωλοτράβας μας»

Το ίδιο έγινε από τις απαρχές του θεάτρου με όλα τα ένδοξα είδη του. Π.χ. η
Τραγωδία και η Αρχαία Κωμωδία δεν άλλαξαν κατά ποσόν μέρη. Από τον Αισχύλο έως
τον έσχατον Ευριπίδη και από τους «Αχαρνής» έως τον «Πλούτο» διακρίνει κανείς
εμφανώς τα δομικά στοιχεία των έργων (πρόλογοι, επεισόδια, στάσιμα, κομμοί,
παραβάσεις, αγώνες, έξοδοι κ.λπ.). Καμιά δομική πρωτοτυπία δεν επιχειρείται.
Κι όμως από τους «Πέρσες» έως τις «Βάκχες» και από τους «Αχαρνής» έως τον
«Πλούτο» έχουν αλλάξει όλες οι ποιότητες και οι «λέξεις» και τα μέλη» και τα
«ήθη» και οι «διάνοιες» ακόμη και οι «όψεις». Σε «πράξεις» χωρίζουν τα έργα
τους και ο Σκριμπ και ο Ίψεν και ο Τσέχωφ και ο Πιραντέλο και βεβαίως ο
χωρισμός σε πράξεις μιας μιμητικής πράξεως απαιτεί ορισμένες συνταγές γραφής,
εσωτερικής δομής σε σκηνές κ.λπ. Κι όμως τα μιμητικά μέσα που απαιτούνται στον
Σκριμπ διαφέρουν τελείως με τα μέσα που επιστρατεύουν οι συντελεστές για να
υπηρετήσουν τον Πιραντέλο.

Προσωπικά θεωρώ την ελληνική, Αθηναϊκή την ονόμασαν, Επιθεώρηση μεικτόν
είδος, υβρίδιον οπωσδήποτε, αλλά όπως όλα τα νόθα (μπάσταρδα) είδη
ανθεκτικότατο και μακροβιότερο από τα ευγενή είδη και τα καθαρόαιμα. Δείτε ένα
άλλο υβρίδιο, τη φάρσα, και ένα άλλο, την καντάδα (μείξη όπερας, οπερέτας και
λαϊκών μουσικών μοτίβων και ρυθμών). H Επιθεώρηση, όπως το δηλώνει και το
όνομά της, ήταν μια διά της σκηνής θεώρηση, κριτική, έλεγχος, σχολιασμός των
πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων της περιόδου που παιζόταν. Εκ των πραγμάτων
λοιπόν είχε δομή σπονδυλωτή, με δομικό στοιχείο το «νούμερο». Και ονομάστηκε
έτσι από τα αριθμημένα στο «πρόγραμμα» σατιρικά σκετς, χορικά ιντερμέδια, τις
ρομάντσες και τα συνδετικά συχνά εκτός ριντό στιγμιότυπα. Από την πρώτη
Επιθεώρηση έως τις σημερινές η δομή κατά νούμερα με παρεμβολές τραγουδιών και
μπαλέτο δεν άλλαξε. Όσες φορές κάποιοι τολμηροί καινοτόμοι θέλησαν να ταράξουν
την ισορροπία του δοκιμασμένου στατικά οικοδομήματος, την πλήρωσαν ακριβά.
Ακόμη και ο μεγαλοφυής Χατζιδάκις με την «Πορνογραφία», ο Φρέντυ Γερμανός και
ο Κυρ και ο Λαζόπουλος με την Μετα-επιθεώρησή του.

Οι παραπάνω απίστησαν στη δομή και το εθισμένο κοινό αντέδρασε. Αυτό
ανεξάρτητα από την ποιότητα του περιεχομένου των παραπάνω ιδιοφυών ανθρώπων
της σάτιρας. H δομή της μορφής μπαλάντας στο τραγούδι (κουπλέ, ρεφρέν)
κυριάρχησε και κυριαρχεί από τον Σούμπερτ έως τον Αττίκ και από τον Τσιτσάνη
στον Θεοδωράκη και από τον κανταδόρο Κόκκινο έως τον Χατζιδάκι και τους
Φοίβους (τον Δεληβοριά και τον Άλλον). Ανεξαρτήτως πάντως ποιότητας. Αυτές οι
ανθεκτικές φόρμες είναι σαν κάποιους μακρόβιους θεσμούς, πχ. τον γάμο, που
όλοι περνάνε κρίση, κλονίζονται, αλλά εν τέλει αλλάζουν συσχετισμούς και
αλλάζοντας παραμένουν δομικά ίδιοι.

Τις παραπάνω σκέψεις μού τις επέβαλε η πρώτη Επιθεώρηση που είδα φέτος,
μια από τις τρεις καθαρόαιμες που φιλοξενεί η Ολυμπιακή χρονιά.

Στο θέατρο «Μετροπόλιταν», ένα από τα πλέον ιστορικά θερινά στέκια της
Επιθεωρησιακής Αθήνας, παίζεται η παράσταση με τίτλο «Τα θέλει ο Κολοτράβας
μας». Πληροφορούμαι παρεμπιπτόντως ότι μελετάται η κατεδάφιση αυτού του
ιστορικού θεάτρου. Κάνω από εδώ έκκληση στην Επιτροπή Νεωτέρων Μνημείων του
υπουργείου Πολιτισμού να θεσμοθετήσει μια προέκταση του ορισμού ενός κτιρίου
ως διατηρητέου και σ’ εκείνα που εκτός από κάποια αρχιτεκτονική αξία έχουν
γίνει έδρες διαρκούς και αξιόλογου ιστορικής αξίας έργου. Στο «Μετροπόλιταν»
ανέβηκαν ιστορικές παραστάσεις, ανάμεσά τους και η θρυλική «Οδός ονείρων»,
αλλά και πρόζας με σκηνοθέτη τον Μινωτή.

Αυτοί οι παραδοσιακοί θεατρικοί χώροι (όπως γίνεται σ’ όλο τον κόσμο)
μπορεί να ανακαινίζονται, να αλλάζουν ιδιοκτήτες ή επιχειρηματίες, αλλά
παραμένουν θέατρα! Μια τέτοια λύση δόθηκε παλιότερα για το «Αμφι-Θέατρο» και
πρόσφατα για το θέατρο «Καλουτά» και ελπίζουμε να ισχύσει και για τα θέατρα

«Αλίκη», «Βεργή», «Αυλωνίτη».

Το βάρος στους ηθοποιούς

Ο Μεταξόπουλος με το ολιγομελές καλογυμνασμένο μπαλέτο του διάνθισε τα
νούμερα με λιτές χορογραφίες. Όλο το βάρος της παράστασης έπεσε, όπως
συμβαίνει στην Επιθεώρηση, στους ηθοποιούς. H παράσταση διαθέτει δύο από τα
παλαιότερα στελέχη του είδους, τον Κώστα Τσάκωνα και τη Νέλλη Γκίνη. Ο
Τσάκωνας, ένας λαϊκός μίμος που παραπέμπει στον Γκρούσο Μαρξ, δεν χρειάζεται
καν κείμενο. Είναι. H Γκίνη, ηθοποιός ουσίας, με έξοχη κίνηση, λιτή υπόκριση,
ακρίβεια εκτελέσεως και αξιοθαύμαστο μπρίο, λάμπει.

Από τη μέση γενιά η Βάσια Τριφύλλη έχει εκείνο το επικοινωνιακό «νακ» που
την καθιστά κάθε φορά ικανή να ξεπερνάει και τον σκόπελο ενός μέτριου νούμερου
ως κειμένου. Ο Μόσιος, νουμερίστας που εφηύρε τον «Γύφτο», επαναλαμβάνεται
χωρίς να φταίει. Ο τύπος υπάρχει, αλλά χρειάζεται κείμενα.

Ο Στάθης Ψάλτης ήταν και παραμένει ένα από τα νεώτερα ιερά τέρατα της
Επιθεώρησης. Έχει μια εκπληκτική επικοινωνία με το κοινό αλλά δεν έχει μέτρο.
Ένας έμπειρος ηθοποιός όπως αυτός δεν μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πως ένας
παρατεταμένος αυτοσχεδιαστικός οίστρος μπορεί να ενέχει τον κίνδυνο της
πλήξης. Τελειώνω με τον εκπρόσωπο της νεώτερης γενιάς, τον Τόνυ Άντονυ. Αυτός
ο δαιμόνιος θεατρίνος έχει κατορθώσει να δημιουργήσει έναν λιτό, ευθύβολο,
αποτελεσματικό και εκρηκτικό μηχανισμό παραγωγής γέλιου τελείως προσωπικό.
Μπορεί και σε πείθει πως ένα μέτριο κείμενο είναι σπουδαίο κάνοντας ακόμη και
σχόλια αυτοσαρκαστικά.

Θέαμα χωρίς πολυτέλειες

Στο «Μετροπόλιταν» οι συγγραφείς Πυριόχος, Χατζηκουτσέλης, Βερύκιος και
Γεωργίου έγραψαν νούμερα επίκαιρα ακολουθώντας τη δομή της παράδοσης. Εξ
άλλου, έχοντας ο έμπειρος Φώτης Μεταξόπουλος τη γενική ευθύνη παρουσίασης
εξασφάλιζε την αφοσίωση στο είδος.

Αντιλαμβάνομαι πως η εποχή (οικονομική δυσπραγία του κοινού, Ευρωπαϊκό
Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, Ολυμπιακοί Αγώνες, Παραολυμπιακοί) δυσχεραίνουν έναν
επιχειρηματία να επενδύσει μεγάλα ποσά σ’ ένα αβέβαιο καλοκαίρι. Οι αδελφοί
Τάγαρη που έχουν την παραγωγή του «Μετροπόλιταν» έδωσαν στον θίασο αξιοπρεπή
μέσα ώστε να παρουσιάσουν ένα θέαμα χωρίς πολυτέλειες και επίδειξη χλιδής. Ο
Σδούγκος και ο Μανούσκος, που είχαν την ευθύνη των σκηνικών και των κοστουμιών
αντιστοίχως, υπηρέτησαν με γούστο τις ανάγκες της όψεως. Ο ιστορικός συνθέτης
της Επιθεώρησης, ο πολύπειρος Ζακ Ιακωβίδης, στην ηχογραφημένη μουσική έδωσε
το στίγμα και την ποιότητα του μεγάλου ταλέντου του.

INFO

«Τα θέλει ο… Κωλοτράβας μας» Στο θέατρο «Μετροπόλιταν» (Λ. Αλεξάνδρας 16,
Τηλ. 210.8256510 – 1)