ΔHMHTPHΣ TΣATΣΟΣ «Δώσαμε εικόνα απαξίωσης του έργου μας»

H ανανέωση πρέπει να συνοδεύεται και από τη διατύπωση νέων οραμάτων και
πολιτικών, επισημαίνει ο κορυφαίος συνταγματολόγος Δημήτρης Τσάτσος,
εκτιμώντας ότι το μήνυμα της πλήρους ανανέωσης που εξέπεμψε ο Γ. Παπανδρέου με
τη συγκρότηση του ευρωψηφοδελτίου του ΠΑΣΟΚ ίσως να μην κατανοήθηκε από τους
πολίτες, όπως διαφαίνεται από το αποτέλεσμα της κάλπης. Επικεφαλής του
ευρωψηφοδελτίου του Κινήματος στις δύο προηγούμενες αναμετρήσεις (1994 και
1999), λύνει τη σιωπή του για όσα σημάδεψαν τη νέα εκλογική αναμέτρηση από την
οποία απείχε, ενώ ξεκαθαρίζει ότι εάν είχε κριθεί από τον Γ. Παπανδρέου
αναγκαία η παρουσία του και στη νέα Ευρωβουλή, ο ίδιος δεν θα είχε αρνηθεί την
πρόσκληση.

Ο Δημήτρης Τσάτσος σημειώνει ότι ο γενικός αποκλεισμός της προηγούμενης ομάδας
των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ «είναι αναπόφευκτο να εκληφθεί ως απαξίωση του
έργου της…».

Έχετε ζήσει, κ. καθηγητά, εκ των ένδον δύο εκλογικές αναμετρήσεις για το
Ευρωκοινοβούλιο. Πώς είδατε αυτή την αναμέτρηση και, κυρίως, πώς αξιολογείτε
το αποτέλεσμα;

Θα ήθελα από την πρώτη στιγμή να τονίσω ότι η εδραίωση της άμεσης εκλογής των
αντιπροσώπων των λαών της Ευρώπης είναι – κάθε φορά που λαβαίνει χώρα – και
νίκη της δημοκρατίας και σταθεροποίηση της ενωσιακής διαδικασίας. Οι
ευρωεκλογές αυτές βέβαια ανέδειξαν ως αδιαμφισβήτητο νικητή τα αντίπαλα προς
τα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κινήματα κόμματα. Πρόκειται για ένα μήνυμα που
πρέπει να προβληματίσει τους ηγέτες και τους πολιτικούς του ευρωπαϊκού
σοσιαλιστικού χώρου, γιατί φαίνεται ότι δεν κατάφεραν να πείσουν με τα
μηνύματά τους για μια Ευρώπη πιο κοινωνική, πιο δίκαιη, αλλά ταυτοχρόνως πιο
ισχυρή και αποφασισμένη να καταπολεμήσει με δικαιοκρατικά μέσα την
τρομοκρατία. Αλλά συμβαίνει και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: Οι ανησυχίες ενός
κόσμου φαίνεται – ώς έναν βαθμό – να βρίσκουν ικανοποιητικές γι’ αυτόν
απαντήσεις από φωνές της άκρας δεξιάς, σε ζητήματα όπως η μετανάστευση ή η
ανεργία.

Όσο για τη χώρα μας, πρέπει κανείς να συγχαρεί και τους είκοσι τέσσερις
Έλληνες ευρωβουλευτές και να τους ευχηθεί καλή δύναμη και καλή επιτυχία. Θα
έχουν να αντιμετωπίσουν – και λόγω της διεύρυνσης με είκοσι πέντε κράτη – έργο
εξαιρετικά δύσκολο, για το οποίο χρειάζεται να αξιοποιήσουν και τις
εξειδικευμένες γνώσεις τους και την ευρωπαϊκή εμπειρία – που αρκετοί και από
τους νέους ευρωβουλευτές έχουν – και τις διεθνείς γνωριμίες και προσβάσεις
τους και την ικανότητά τους για ατομικές και συλλογικές διαπραγματεύσεις. Κάθε
ευρωβουλευτής είναι και ένας πρέσβης της χώρας του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είμαι, τέλος, βέβαιος πως στα μεγάλα εθνικά θέματα και οι είκοσι τέσσερις
Έλληνες ευρωβουλευτές θα αποτελούν, όπως έως σήμερα, ένα αρραγές μέτωπο.

Το 55,8% των Ευρωπαίων πολιτών απείχαν από τις κάλπες. Αυτό το ποσοστό δεν
υποδηλώνει μιαν αδιαφορία και μιαν απογοήτευση;

Αυτό είναι αναμφίβολα το πιο ηχηρό μήνυμα που έστειλαν οι Ευρωπαίοι πολίτες
προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι εξαιρετικά δυσάρεστο και πρέπει ιδιαίτερα να
προβληματίσει. Όμως πρέπει να ξεκαθαρίσουμε μια διαδεδομένη παρεξήγηση: οι
Ευρωπαίοι πολίτες δεν είναι απογοητευμένοι από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – αν
και συχνά λανθασμένες, ανακριβείς και παραπλανητικές πληροφορίες, για ζητήματα
όπως π.χ. οι αμοιβές των ευρωβουλευτών, έχουν κάνει κακό.

Απογοήτευση

Οι Ευρωπαίοι πολίτες είναι απογοητευμένοι από την ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία,
από την αδυναμία άσκησης μιας αποτελεσματικής κοινής εξωτερικής πολιτικής που
εξειδικεύεται στις μειωμένες δυνάμεις αντίστασης της Ευρώπης έναντι της
αμερικανικής πολιτικής και στη στάση ορισμένων κυβερνήσεων στον πόλεμο του
Ιράκ. Είναι ατύχημα ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «πληρώνει» κατά έναν τρόπο
μια απογοήτευση, για την οποία εκείνο δεν ευθύνεται. Απλά, οι ευρωεκλογές
είναι η μόνη διαδικασία στην οποία οι Ευρωπαίοι πολίτες μπορούν να εκδηλώσουν
τη δυσπιστία τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και το έκαναν.

Για το ΠΑΣΟΚ εκτιμάτε ότι το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό; ΄H συμμερίζεστε την
άποψη πως συγκράτησε τις δυνάμεις του και, συνεπώς, υπάρχει και μια καλή
πλευρά;

Θεωρώ τον διπλασιασμό της απόστασης από τη Νέα Δημοκρατία γεγονός
σημαντικότερο από τη θετική βέβαια, αλλά μικρή συγκριτική αύξηση των ψήφων που
πήρε το ΠΑΣΟΚ. Αυτή η εικόνα όμως γίνεται δυσμενέστερη αν συνυπολογίσει κανείς
τη μη κάθοδο του ΔΗΚΚΙ στις ευρωεκλογές, τη μείωση των ποσοστών του
Συνασπισμού και τη διολίσθηση ενός ποσοστού ψήφων της Νέας Δημοκρατίας προς το
ΛΑΟΣ. Ταυτοχρόνως βέβαια ποιος μπορεί να αμφισβητήσει πως ένα κόμμα του 34,3%
είναι ένα πολύ μεγάλο κόμμα, αναλογικά ένα από τα μεγαλύτερα σοσιαλιστικά
κόμματα στην Ευρώπη, που έχει δυνατότητες να επιδιώξει στο μέλλον ξανά
κυβερνητικές ευθύνες.

Με δεδομένα τα επιτεύγματα της προηγούμενης περιόδου, ορισμένοι θεωρούν ότι
το αποτέλεσμα για το ΠΑΣΟΚ ήταν άδικο…

Αν οι ευρωεκλογές δεν είχαν σαφή χαρακτήρα εθνικών εκλογών, αν δηλαδή δεν ήταν
αποευρωπαϊκοποιημένες, κυρίως όμως αν ελαμβάνετο υπόψη η μέγιστη προσφορά της
κυβέρνησης Σημίτη με υπουργό Εξωτερικών τον κ. Γ. Παπανδρέου στην εντυπωσιακή
ισχυροποίηση της Ελλάδας και της αύξησης του κύρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση
και εάν ελαμβάνετο υπόψη η επιτυχία της εισόδου της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή
Ένωση, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για «άδικο αποτέλεσμα». Μια τέτοια κρίση
όμως από έναν καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου θα ήταν ανεπίτρεπτη.

«Ο λαός ποτέ δεν σφάλλει»

Ο καθηγητής Δημ. Τσάτσος με τον ευρωβουλευτή Έλμαρ Μπροκ, όταν οι δυο τους (το 2000) ήταν εκπρόσωποι του Ευρωκοινοβουλίου στη Διακυβερνητική Διάσκεψη για τη θεσμική μεταρρύθμιση της E.E.

H βούληση της πλειοψηφίας στις δημοκρατίες δεν νομιμοποιείται από την ποιοτική
αξιολόγηση του περιεχομένου της με βάση τη διάκριση μεταξύ «σωστής» και
«εσφαλμένης» επιλογής, αλλά από αυτό καθαυτό το γεγονός ότι είναι βούληση της
πλειοψηφίας. Βέβαια αυτό δεν καλύπτει περιπτώσεις που στη νεώτερη ιστορία
πλειοψηφίες κατέλυσαν τη Δημοκρατία χρησιμοποιώντας τους θεσμούς της για να το
πετύχουν. Όταν αυτό δεν συμβαίνει – και στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει πια
στην Ευρώπη – τότε ισχύει το ρητό «Ο λαός ποτέ δεν σφάλλει».

H σύνθεση του ψηφοδελτίου συνέβαλε στο αποτέλεσμα; Ποιες θεωρείτε,
γενικότερα, ότι ήταν οι αιτίες γι’ αυτή τη νέα ήττα;

Πρώτον, όπως μόλις σας είπα, δεν είχαμε ευρωεκλογές αλλά επανάληψη των εθνικών
εκλογών και γι’ αυτό η ήττα, εν πολλοίς, έχει όμοια ή και ίδια αίτια με την
εκλογική ήττα στις πρόσφατες εθνικές εκλογές. Ένας δεύτερος λόγος ίσως να
είναι ότι το μήνυμα της νέας ηγεσίας για μια απόλυτη ανανέωση να μην
κατανοήθηκε από πολλούς ή να κατανοήθηκε μεν, αλλά να μη βρήκε την ανταπόκριση
που ελπιζόταν ότι θα βρει. Μήπως θα έπρεπε να γίνουν σκέψεις για το αν η
ανανέωση (όλων) των προσώπων συνιστά η ίδια και από μόνη της ανανέωση ιδεών
και πολιτικής ή μήπως είναι – αν γίνεται εν μέτρω – μια από τις προϋποθέσεις
της ανανέωσης; Προσωπικά πιστεύω πως ανανέωση σημαίνει διατύπωση νέων αλλά
συγκεκριμένων οραμάτων, πολιτικών, προγραμμάτων και κομματικών δομών και
θεσμών που θα συνοδεύονται από την – εν μέτρω – ανανέωση προσώπων, αλλά που
δεν εξαντλείται σε αυτήν.

Από την προηγούμενη ομάδα των ευρωβουλευτών στο νέο ψηφοδέλτιο δεν
συμπεριελήφθη κανείς. Αυτός ο αποκλεισμός δεν δημιουργεί και μια εικόνα
απαξίωσης του έργου της;

Θεωρώ βέβαιο ότι η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ σε καμιά περίπτωση δεν είχε πρόθεση να
απαξιώσει τους εννέα τέως ευρωβουλευτές. Αντιθέτως μάλιστα, ο πρόεδρος του
ΠΑΣΟΚ δεν έχασε ευκαιρία να τους ευχαριστήσει και να εξάρει το έργο των
προηγούμενων ευρωβουλευτών. Είναι όμως αναπόφευκτο να εκληφθεί ως απαξίωση. H
αθέλητη αυτή απαξίωση δυστυχώς δεν βλάπτει ούτε μόνο κυρίως τα μέλη της παλιάς
Κοινοβουλευτικής Ομάδας.

Για τη δική σας απουσία έγινε πολύ λόγος. Σάς είχε γίνει, εν τέλει, σχετική
πρόταση από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ και δεν δεχθήκατε;

Το θέμα είναι δευτερεύον και ανήκει οριστικά στο παρελθόν και πάντως σέβομαι
τις επιλογές της ηγεσίας. Δεν θα ήταν άλλωστε δυνατόν να είμαι, αφού
αποφασίστηκε η πλήρης ανανέωση. H εισήγησή μου προς την ηγεσία να
χρησιμοποιηθούν και πρώην ευρωβουλευτές δεν αναφερόταν σε μένα. Συνέβαινε το
ακριβώς αντίθετο: ιδιωτική μου επιθυμία ήταν να αφιερωθώ ξανά και αποκλειστικά
στην επιστήμη μου, που ποτέ βέβαια δεν εγκατέλειψα. Ταυτοχρόνως όμως ευθαρσώς
δηλώνω ότι εάν η παρουσία μου στο ψηφοδέλτιο για κάποιους λόγους κρινόταν από
την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ αναγκαία, παρά την αντίθετη ιδιωτική μου επιθυμία, θα
είχα δεχθεί. Ιδιωτικά δηλώνω πως προσωπικά χαίρομαι που η παρουσία μου δεν
κρίθηκε χρήσιμη ή αναγκαία. Εγώ άλλωστε δεν ανήκω στις περιπτώσεις τού «ή εν
ενεργεία πολιτικός ή άνεργος». Πάντα απέρριπτα την πολιτική ως επαγγελματική ή
ως αποκλειστική απασχόληση και βέβαια πιστεύω ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε και το
χρέος μας να ανοίγουμε τον δρόμο στους, κατάλληλους βέβαια, νέους.

Πέντε σταθμοί στην ευρωπαϊκή πορεία του

Σε όλους τους σημαντικούς σταθμούς που σημάδεψαν την πορεία της
Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία δέκα χρόνια και είχαν ως κατάληξη την κατάρτιση
του ευρωπαϊκού Συντάγματος, ο Δημ. Τσάτσος ήταν πρωταγωνιστής και υπήρξε ένας
από τους (λίγους σε ευρωπαϊκό επίπεδο) ευρωβουλευτές που είχαν ενεργό
συμμετοχή στις μεγάλες θεσμικές στιγμές της E.E. Ο ίδιος αφήνει στους άλλους
την αξιολόγηση αυτού του έργου, αλλά μετρά σε αυτήν την πορεία πέντε μεγάλους
σταθμούς:

«1994: Στον κρίσιμο διάλογο γύρω από το θέμα της διαφάνειας κατά τη
λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών, υπήρξα ένας εκ των τριών εκπροσώπων του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη διαθεσμική διάσκεψη και υπεύθυνος για τη σύνταξη
του σχετικού εγγράφου.

1996: Τέθηκε για πρώτη φορά σε νέα βάση η θεσμική θεμελίωση των
ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων. Ξεκινήσαμε με την Έκθεση που εισηγήθηκα στο
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Για να καταλήξουμε στην πρόσφατη ψήφιση του Κανονισμού
περί ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων.

1997: H επεξεργασία και η κριτική του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη
Συνθήκη του Άμστερνταμ. Υπήρξα ο ένας εκ των δύο εισηγητών του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου.

2000: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετέχει στη Διακυβερνητική Διάσκεψη της
Νίκαιας. Υπήρξα ο ένας εκ των δύο (εκλεγμένων) αντιπροσώπων του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου.

2003: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διατυπώνει την κριτική του για το Σχέδιο
ευρωπαϊκού Συντάγματος. Ήμουν και πάλι ο ένας εκ των δύο εισηγητών».

«Το Κυπριακό παραμένει πρόβλημα»

Για τον καθηγητή Δημήτρη Τσάτσο η εφαρμογή της νέας Συνταγματικής
Συνθήκης είναι, αναμφίβολα, ένα από τα μεγάλα θέματα που καλείται να
διαχειρισθεί το νέο Ευρωκοινοβούλιο. Θεωρεί δε ότι το ΠΑΣΟΚ και στο νέο τοπίο
μπορεί «να βρεθεί στην πρωτοπορία».

Προχωρώντας σε μία ενδεικτική παρουσίαση της νέας ατζέντας του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου επισημαίνει: «Ένα σημαντικό ζήτημα είναι η πολιτική διαχείριση
της δύσκολης συνέχειας του Κυπριακού, το οποίο είναι βέβαιο πως θα είναι και
θέμα του Κοινοβουλίου. H επαναδιαπραγμάτευση του Συμφώνου Σταθερότητας. Τα νέα
δεδομένα της κοινής αγροτικής πολιτικής. H κοινωνική Ευρώπη και η πολιτική
απασχόλησης. H αντιμετώπιση της τρομοκρατίας έτσι που να μη συντελεστεί με τη
συρρίκνωση του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. H αποκατάσταση της ηθικής
αξιοπιστίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις τοποθετήσεις της απέναντι σε όλα τα
τραγικά και απαράδεκτα που, υπό την σκέπη των ΗΠΑ, συμβαίνουν στον κόσμο. Τα
μεγάλα θεσμικά ζητήματα: Κατάληξη και ζητήματα εφαρμογής της νέας
Συνταγματικής Συνθήκης, η νέα λειτουργία του θεσμού του ευρωπαϊκού πολιτικού
κόμματος. Κυρίως όμως: H συνολικότερη πολιτική προσπάθεια, η Ευρώπη των είκοσι
πέντε να γίνει όχι μόνο νομική – αυτό έγινε – αλλά και πολιτική
πραγματικότητα. Απ’ αυτό θα κριθεί και η βιωσιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε
όλα αυτά το ΠΑΣΟΚ οφείλει να βρεθεί και είμαι αισιόδοξος ότι θα βρεθεί στην
πρωτοπορία».